పునస్ సర్గసమారమ్భః పునః ప్రలయసమ్భవః । సర్వం పునర్ ఇదం రామ చక్రవత్ పరివర్తతే
మళ్లీ సృష్టి ప్రారంభమవుతుంది, మళ్లీ లయ సంభవిస్తుంది. రామా! ఈ సమస్తం చక్రంలా తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటుంది.
కిమ్ ఏతస్మిన్ మహామాయాడమ్బరే దీర్ఘశమ్బరే । రామ సత్యమ్ అసత్యం వా నిర్ణీయ యద్ ఇహోచ్యతే
ఓ రామా, ఈ గొప్ప మాయాజాలంలో, దీర్ఘంగా సాగుతున్న ఈ ప్రదర్శనలో, నిజంగా ఏది నిజమో, ఏది అబద్ధమో, బాగా పరిశీలించిన తర్వాత చెప్పగలమా?
దాశూరాఖ్యాయికేవేయం రామ సంసారచక్రికా । కల్పనారచితాకారా వస్తుశూన్యా తు వస్తుతః
ఓ రామా, ఈ Samsāra చక్రం ఒక పనివాడి కథలా ఉంది; దీని రూపాలు మన ఊహతోనే ఏర్పడినవి, నిజంగా చూస్తే ఇందులో అసలు ఎలాంటి వాస్తవం లేదు.
అవిరలమ్ ఇదమ్ ఆతతం వికల్పైర్ అసదుదితాకృతిభిర్ ద్విచన్ద్రకల్పైః । విరచితమ్ అసతా తు యన్ న సత్ తజ్ జగద్ ఇహ తేన విమూఢతా కిముత్థా
ఇది అంతా ఆగకుండా వ్యాపించి, ఊహలతో, అబద్ధంగా ఏర్పడిన రూపాలతో, రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా కల్పించబడింది. అబద్ధంతో ఏర్పడినది నిజమైనది కాదు కదా, మరి ఈ లోకంలో ఏం మోసం ఉండాలి?
క్రియావిశేషబహులా భోగైశ్వర్యహతాశయాః । నావేక్షన్తే యదా సత్యం న పశ్యన్తి శఠాస్ తదా
వివిధ పనుల్లో మునిగిపోయి, అనుభవాలు, అధికార ఆశలతో మనసు ముసురిపోతే, వారు సత్యాన్ని గమనించరు; అప్పుడు మాయగాళ్లు దాన్ని చూడలేరు.
యే తు పారం గతా బుద్ధేర్ ఇన్ద్రియైర్ న వశీకృతాః । త ఏతాం జాగతీం మాయాం పశ్యన్తి కరబిల్వవత్
అయితే, బుద్ధిని దాటి, ఇంద్రియాలకు లోబడని వారు ఈ లోకమాయను చేతిలో ఉన్న పండును చూసినట్టు స్పష్టంగా చూస్తారు.
నను తాం జాగతీం మాయాం జీవో దృష్ట్వా విచారవాన్ । అహఙ్కారమయీం ఆస్థాం త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
వాస్తవంగా, వివేకం కలిగిన జీవుడు ఈ లోకమాయను గ్రహించినప్పుడు, పాము తన చర్మాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు, అహంకారాన్ని విడిచిపెడతాడు.
అసక్తతాం తతో ఽభ్యేత్య పునర్ నామ న జాయతే । క్షేత్రే ఽపి సుచిరం తిష్ఠద్ బీజం దగ్ధమ్ ఇవాగ్నినా
అలా అసక్తి సాధించినవాడు మళ్లీ జన్మించడు; శరీరంలో ఎంతకాలం ఉన్నా, అగ్నిలో కాలిన విత్తనంలా, మళ్లీ మొలకెత్తడు.
ఆధివ్యాధిపరీతాయ ప్రాతర్ వాద్య వినాశినే । ప్రయతన్తే శరీరాయ హితమ్ అజ్ఞాస్ తు నాత్మనే
రోగాలతో బాధపడుతూ, నశించబోయే ఈ శరీరానికి మేలు కోసం మూర్ఖులు ప్రయత్నిస్తారు, కానీ ఆత్మకు మాత్రం శ్రద్ధ చూపరు.
త్వమ్ అప్య్ అజ్ఞవద్ అజ్ఞస్య శరీరస్య సమీహితమ్ । మా సమ్పాదయ దుఃఖాయ భవాత్మైకపరాయణః
నీవు కూడా అజ్ఞానుల్లా శరీరానికి సంబంధించిన కోరికల కోసం శ్రమించవద్దు. అవి బాధను మాత్రమే ఇస్తాయి. నీవు నీ ఆత్మను మాత్రమే ధ్యానంగా భావించు.
దాశూరాఖ్యాయికేవేయం నామ సంసారచక్రికా । కల్పనారచితాకారా వస్తుశూన్యేతి కిం ప్రభో
ఈ Samsāra చక్రం దాశూర అనే కథలాంటిది — మన ఊహతో సృష్టించబడింది, అసలు వాస్తవం లేదు. ప్రభూ, ఇంకేమి చెప్పాలి?
జగన్మాయాస్వరూపస్య వర్ణనావ్యపదేశతః । దాశూరాఖ్యాయికాం రామ వర్ణ్యమానాం మయా శృణు
రామా, ఈ లోక మాయ యొక్క స్వరూపాన్ని వివరించేందుకు నేను చెప్పబోయే దాశూర కథను ఇప్పుడు విను.
అస్త్య్ అస్మిన్ వసుధాపీఠే విచిత్రకుసుమద్రుమః । మగధా నామ విఖ్యాతశ్ శ్రీమాఞ్ జనపదో మహాన్
ఈ భూమిపై మగధ అనే ప్రసిద్ధమైన గొప్ప దేశం ఉంది. అక్కడ విచిత్రమైన పూలు, చెట్లు అలంకరించాయి.
కదమ్బవనవిస్తారీ తాలావలితజఙ్గలః । విచిత్రవిహగవ్యూహస్ సర్వాశ్చర్యమనోహరః
అక్కడ కదంబ వనాలు విస్తరించి, మధ్య మధ్యలో తాళపండ్ల అడవులు కలిగి, విచిత్రమైన పక్షుల గుంపులతో అలంకరించబడి, చూసేవారికి ఆశ్చర్యకరంగా, హృదయాన్ని ఆకట్టుకునేలా ఉంది.
సస్యసఙ్కటసీమాన్తః పురోపవనమణ్డితః । కమలోత్పలకల్హారపూర్ణసర్వసరిత్తటః
ఆ ప్రాంతం పంట పొలలతో చుట్టూ నిండిపోయి, పట్టణ ఉద్యానవనాలతో అలంకరించబడి, ప్రతి నదీ తీరమంతా కమలాలు, నీలోత్పలాలు, కల్హార పువ్వులతో కళకళలాడుతూ ఉంది.
ఉద్యానదోలావిలసల్లలనాగేయఘుఙ్ఘుమీ । నిశోపభుక్తకుసుమనీరన్ధ్రవిశిఖావనిః
ఉద్యానాల్లో ఊయలలపై ఆడుతున్న యువతుల గజ్జెల మోగింపుతో, రాత్రి పువ్వుల పరిమళం చంద్రకాంతిలో విరివిగా వ్యాపించి, ఆ ప్రదేశం సుగంధమయం గా మారింది.
తత్రైకస్మిన్ గిరితటే కర్ణికారసమాకులే । కదలీషణ్డనీరన్ధ్రే నీపగుల్మవిరాజితే
అక్కడ ఒక కొండ కింద, కర్ణికార వృక్షాలు గాఢంగా పెరిగిన చోట, అరటి చెట్ల గుళికల నీడలో, నీపా పొదలతో ప్రకాశవంతంగా ఉంది.
కూజచ్చకోరచమరే ధ్వనన్నిర్ఝరవారిణి । ఫుల్లచూతలతాజాలే ప్రగీతకలకోకిలే
అక్కడ చిలుకలు పొదల్లో మధురంగా కూస్తూ, జలపాతాల నీరు ఘనంగా మోగుతూ, మామిడి వేలు పుష్పాలతో అలంకరించబడి, కోయిలలు మధురమైన పాటలు పాడుతున్నాయి.
పులిన్దలీలాలులితే తాలావృతనభస్తలే । ఉత్ఫుల్లపద్మినీశారే జీవజీవకజీవితే
అక్కడ అడవి మహిళలు ఆడుకుంటూ, ఆకాశం తాళపత్రాలతో కప్పబడి, సరస్సులు పుష్పించిన కమలాలతో నిండిపోయి, ఎన్నో జీవులతో ఉల్లాసంగా ఉన్నాయి.
పుష్పౌఘస్ఫూర్జదనిలే కేసరారుణధూలిని । కారణ్డవకృతారావే సరత్సరససారసే
అక్కడ పుష్పరాశుల నుంచి పుట్టిన పరిమళ గాలులు కేశరపు ధూళితో మెరుస్తూ, సరస్సులపై నీటిపక్షుల అరుపులు ప్రతిధ్వనిస్తూ ఉన్నాయి.
తస్మిన్ నగవరే పుణ్యే విచిత్రవిహగద్రుమే । కశ్చిత్ పరమధర్మాత్మా మునిర్ ఆసీన్ మహాతపాః
ఆ పవిత్రమైన గొప్ప పర్వతంలో, విచిత్రమైన పక్షులతో నిండిన చెట్ల మధ్య, పరమధర్మబద్ధుడైన మహాతపస్వి ఒక ముని నివసించేవాడు.
దాశూరనామా మహతా తపోయోగేన సంయుతః । కదమ్బపృష్ఠవాస్తవ్యో వీతరాగో మహామతిః
దాశూరుడు అనే ఒక మహర్షి ఉండేవాడు. అతడు గొప్ప తపస్సు చేసేవాడు, కామములు లేని వాడు, గొప్ప బుద్ధి కలవాడు. అతడు ఒక పెద్ద కదంబ చెట్టు కొమ్మపై నివసించేవాడు.
ఋషిస్ తపస్వీ భగవన్ విపినే కేన హేతునా । కథం వాప్య్ అవసత్ పృష్ఠే కదమ్బస్య మహాతరోః
భగవంతుడా, ఆ తపస్సు చేసే ఋషి అటవిలో ఏ కారణంతో జీవించేవాడు? ఆ మహా కదంబ వృక్షం కొమ్మపై అతడు ఎలా నివసించాడో చెప్పండి.
శరలోమేతి విఖ్యాతః పితా తస్య బభూవ హ । నామ్నాపర ఇవ బ్రహ్మా తస్మిన్న్ ఏవావసద్ గిరౌ
అతని తండ్రి శరలోముడు అని ప్రసిద్ధి చెందినవాడు. ఆ పేరుతోనే అందరికీ తెలిసినవాడు. బ్రహ్మదేవుడి వంటి మహాత్ముడు, అదే పర్వతంపై నివసించేవాడు.
తస్యాసావ్ ఏకపుత్రో ఽభూత్ కచో దేవగురోర్ ఇవ । తేన సార్ధం స పుత్రేణ నీతవాఞ్ జీవితం వనే
ఆ మహర్షికి ఒక్క కుమారుడు మాత్రమే ఉండేవాడు. దేవతల గురువు బ్రహస్పతికి కచుడు ఉన్నట్లే, అతనికి ఆ కుమారుడు. ఆ కుమారుడితో కలిసి ఆ మహర్షి తన జీవితాన్ని అడవిలో గడిపాడు.
అథాసౌ శరలోమాత్ర భుక్త్వా యుగగణం యయౌ । త్యక్తదేహస్ సురాగారం త్యక్తనీడః ఖగో యథా
ఆ తరువాత, అనేక యుగాలు గడిపిన శరలోముడు తన శరీరం వదిలి, పక్షి గూడు వదిలినట్టు, దేవతల లోకానికి వెళ్లిపోయాడు.
ఏక ఏవ వనే తస్మిన్ దాశూరః ప్రరురోద హ । దశాపనీతపితృకః కరుణం కురరో యథా
ఆ అరణ్యంలో దాశూరుడు ఒంటరిగా, తండ్రిని కోల్పోయిన బాధతో, తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన కురర పక్షిలా, హృదయవేదనతో ఏడ్చాడు.
మాతాపితృవియోగేన శోకసన్తాపితాశయః । మ్లానిమ్ అభ్యాయయౌ నూనం హేమన్త ఇవ పఙ్కజమ్
తల్లిదండ్రులను కోల్పోయిన దుఃఖంతో అతని మనస్సు బాధతో నిండిపోయింది. శీతాకాలంలో కమలపువ్వు వాడిపోవడంలా, అతడూ మెల్లగా వాడిపోతూ పోయాడు.
బాలో ఽసావ్ అథ దీనాత్మా వనదేవతయా వనే । ఇత్థమ్ ఆశ్వాసితో రామ తదాదృశ్యశరీరయా
ఆ బాలుడు, మనసు దిగులుతో ఉన్నప్పుడు, ఆ అరణ్యంలో కనిపించని రూపంతో ఉన్న వనదేవత అతన్ని ఇలా ఓదార్చింది, రామా.
ఋషిపుత్ర మహాప్రాజ్ఞ కిమ్ అజ్ఞ ఇవ రోదిషి । సంసారస్య న కస్మాత్ త్వం స్వరూపం వేత్సి చఞ్చలమ్
ఓ ఋషిపుత్రా, నీవు గొప్ప జ్ఞానవంతుడివి. అజ్ఞానులు ఏడ్చినట్టు నీవు ఎందుకు బాధపడుతున్నావు? ఈ లోకజీవితానికి చంచలత్వం సహజమని నీకు తెలియదా?