సర్వదోదితచన్ద్రార్కా దిశో దృష్ట్వా స్థిరాచలాః । అవినాశి జగత్ సర్వమ్ ఇత్య్ అప్య్ అవితథోపమమ్
ప్రతి దిక్కులో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎప్పుడూ ఉదయించడాన్ని, స్థిరంగా ఉన్న పర్వతాలను చూస్తే, ఈ లోకం మొత్తం నశించదని చెప్పడమూ అంతే సరైనదే.
న తద్ అస్తి న యత్ తస్మిన్న్ ఏకస్మిన్ వితతాత్మని । సఙ్కల్పకలనాజాలమ్ అనాఖ్యే నోపపద్యతే
అంతటా వ్యాపించిన ఆ పరమాత్మలో లేనిది ఏమీలేదు; పేరులేని ఆ స్వరూపంలో మన ఊహల వల్ల ఏర్పడే తేడాలు అసలు కలుగవు.
పునః పునర్ ఇదం సర్వం పునర్ మరణజన్మనీ । పునస్ సుఖం పునర్ దుఃఖం పునః కరణకర్మణీ
ఈ సృష్టిలో జననం మరణం, సుఖం దుఃఖం, ఇంద్రియాలతో చేసే పనులు మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటాయి.
పునర్ ఆశాః పునర్ వ్యోమ పునస్ సామ్బుధయో ఽద్రయః । అభ్యుదేతి పునస్ సృష్టిశ్ శశ్వద్ అర్కప్రభా యథా
మళ్లీ ఆశలు, మళ్లీ ఆకాశం, మళ్లీ సముద్రాలు, పర్వతాలు, సృష్టి కూడా సూర్యుని కాంతిలా ఎప్పటికప్పుడు పునరావృతమవుతూనే ఉంటుంది.
పునర్ దైత్యాః పునర్ దేవాః పునర్ లోకాన్తరక్రమః । పునస్ స్వర్గాపవర్గేహా పునర్ ఇన్ద్రః పునశ్ శశీ
మళ్లీ దానవులు, మళ్లీ దేవతలు, మళ్లీ లోకాల మార్పులు, మళ్లీ స్వర్గం, మోక్షం, భూలోకాలు, మళ్లీ ఇంద్రుడు, మళ్లీ చంద్రుడు కూడా పునఃపునః ప్రాప్తిస్తుంటారు.
పునర్ నారాయణో దేవః పునర్ మనుసుతాదయః । పునర్ ఆశాశ్ చలచ్చారుచన్ద్రార్కవరుణానిలాః
మళ్లీ నారాయణుడు, మళ్లీ మనువు కుమారులు మొదలైనవారు, మళ్లీ ఆశలు, కదులుతున్న అందమైన చంద్రుడు, సూర్యుడు, వరుణుడు, గాలి — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంటాయి.
సుమేరుకర్ణికా కాన్తఋక్షకేసరశాలినీ । ఫుల్లస్ఫీతోదరోదేతి రోదసీనలినీ పునః
సుమేరు పర్వతం కాండంగా, నక్షత్రాలు రేఖలుగా ఉన్న పుష్పించిన, సంపూర్ణంగా విరిసిన పద్మంలా భూమి, ఆకాశం మళ్లీ వెలుగుతో పుష్కలంగా వెలిసిపోతున్నాయి.
వ్యోమకాననమ్ ఆక్రమ్య వల్గత్య్ అంశునఖోత్కరైః । తమఃకరిఘటా భేత్తుం పునర్ భాస్కరకేసరీ
సూర్యుడు తన కిరణాలను సింహపు గోర్లు లాగా విసిరి, ఆకాశవనంలో తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ మబ్బుల్ని, చీకట్లను సింహం ఏనుగులను చీల్చినట్టు పారద్రోలుతున్నాడు.
పునర్ ఇన్దుశ్ చలచ్చూతమఞ్జరీసున్దరైః కరైః । కరోత్య్ అమృతమ్ ఆహ్లాదం దిగ్వధూముఖమణ్డనమ్
మళ్లీ చంద్రుడు, కదిలే మామిడిపువ్వుల్లాంటి అందమైన కిరణాలతో, దిక్కుల ముఖాలను వధువులవలె అలంకరించి, అమృతసమానమైన ఆనందాన్ని పంచుతున్నాడు.
పునస్ స్వర్గతరోః పుణ్యక్షయవాతసమీరితాః । పతన్తీహ వినున్నాఙ్గాః పుణ్యకృత్ఫలపాలయః
మళ్ళీ, స్వర్గవృక్షం మీద ఉన్న పుణ్యఫలాలు, పుణ్యం తగ్గిపోయిన గాలికి ఊదిపడి, ఇక్కడికి రాలిపోతాయి; అవి వణికిన కొమ్మలతో పుణ్యఫలాల వలె భూమికి చేరుతాయి.
పునః కార్యక్రియాపక్షైస్ సంసారారమ్భనామకమ్ । కిఞ్చిత్ పటపటం కృత్వా యాతి కాలకపిఞ్జలః
మళ్ళీ, కర్మఫలాల రెక్కలతో, సంసారం మొదలయ్యే పక్షిగా, కాలమనే పిట్ట కొంతసేపు రెక్కలు ఊపి, అక్కడినుంచి వెళ్లిపోతుంది.
పునర్ ఇన్ద్రాలికే యాతే రాజ్యమ్ ఆస్వాద్య కేసరమ్ । ఆయాత్య్ అపరదేవేన్ద్రషట్పదస్ స్వర్గపఙ్కజమ్
మళ్ళీ, ఇంద్రుడివంటి తేనెటీగ రాజ్యసుఖాన్ని ఆస్వాదించి అక్కడినుంచి వెళ్లిన తర్వాత, ఇంకొక దేవేంద్రుడు ఆ స్వర్గపద్మాన్ని చేరుకుంటాడు.
పునః కాలం కృతాపూతం కలుషీకురుతే కలిః । సచక్రిణమ్ ఇవామ్భోధిం ప్రవృద్ధో ఽవకరానిలః
మళ్ళీ, కాలం శుద్ధమైనప్పటికీ, కలియుగం వచ్చి దాన్ని మళ్లీ మలినం చేస్తుంది; అది సముద్రం ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, పెరిగిన గాలి మట్టిని కలిపినట్టే.
పునః కాలకులాలేన కృతభూతశరావకమ్ । చక్రమ్ ఆవర్తతే వేగాద్ అజస్రం కాలనామకమ్
మళ్ళీ కాలమనే మట్టి చక్రం తిప్పే కుండకారుడు, జీవుల రూపంలో పాత్రను తయారు చేస్తాడు. ఆ కాలచక్రం ఎప్పుడూ ఆగకుండా, వేగంగా తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
పునర్ నీరసతామ్ ఏతి జగద్ ధ్వస్తశుభస్థితి । అభ్యాశీభూతకల్పాన్తం సంశుష్కమ్ ఇవ కాననమ్
మళ్ళీ ఈ లోకం అసలు సారం కోల్పోయి, మంచితనమంతా నశించి, యుగాంతం దగ్గరపడినప్పుడు, ఎండిపోయిన అడవి లాగ మారిపోతుంది.
పునర్ అర్కగణాంశ్వగ్నిదగ్ధానన్తకలేవరమ్ । సర్వభూతాస్థిసమ్పూర్ణం జగద్ ఏతి శ్మశానతామ్
మళ్ళీ సూర్యులు, అగ్నులు అన్నీ కాలాంతంలో శరీరాలను కాల్చేసినప్పుడు, అన్ని జీవుల ఎముకలతో నిండిపోయిన ఈ లోకం, శ్మశానంలా మారిపోతుంది.
పునః కులాచలాకారపుష్కరావర్తవర్షణైః । నృత్యద్భస్మబృహత్ఫేనాం యాత్య్ ఏకార్ణవతాం జగత్
మళ్ళీ పర్వతాల్లాంటి కమలాల గుండ్రంగాల నుంచి వచ్చే ప్రవాహాలతో, బూడిద పెద్ద పెద్ద నురుగుల్లా నాట్యం చేస్తూ, ఈ లోకం మొత్తం ఒకే సముద్రంలా మారిపోతుంది.
పునస్ సంశాన్తవాయ్వమ్బు రిక్తం సకలవస్తుభిః । తదపూర్వమ్ ఇవాకాశం జగద్ ఆయాతి శూన్యతామ్
మళ్లీ గాలులు, నీళ్లు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, అన్ని వస్తువులూ ఖాళీ అయినప్పుడు, ఈ లోకమంతా ఖాళీ అయిపోతుంది. అప్పుడు ఆకాశమే ఎప్పుడూ లేనట్టు, అంతా శూన్యంగా మారిపోతుంది.
పునః కతిపయా భుక్త్వా సమాస్ సమరసాశయః । జీవితం జీర్ణయా తన్వా బ్రహ్మాధ్యాత్మని లీయతే
కొన్ని క్షణాలు సుఖంగా గడిపిన తర్వాత, మనసు సమతలో ఉండగా, జీవితం పాత శరీరం లా మెల్లగా క్షీణించి, పరమాత్మలో లీనమైపోతుంది.
పునర్ అన్యేన కాలేన తథైవ జగతాం గణమ్ । మనస్ తనోతి వై శూన్యే గన్ధర్వో నగరం యథా
తర్వాత మరికొంత కాలం గడిచిన తర్వాత, మనస్సు మళ్లీ ఖాళీ స్థలంలో ఈ లోకాలన్నింటినీ సృష్టిస్తుంది. అది ఆకాశంలో గంధర్వుడు ఊహలో నగరం నిర్మించడంలా ఉంటుంది.
పునస్ సర్గసమారమ్భః పునః ప్రలయసమ్భవః । సర్వం పునర్ ఇదం రామ చక్రవత్ పరివర్తతే
మళ్లీ సృష్టి ప్రారంభమవుతుంది, మళ్లీ లయ సంభవిస్తుంది. రామా! ఈ సమస్తం చక్రంలా తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటుంది.
కిమ్ ఏతస్మిన్ మహామాయాడమ్బరే దీర్ఘశమ్బరే । రామ సత్యమ్ అసత్యం వా నిర్ణీయ యద్ ఇహోచ్యతే
ఓ రామా, ఈ గొప్ప మాయాజాలంలో, దీర్ఘంగా సాగుతున్న ఈ ప్రదర్శనలో, నిజంగా ఏది నిజమో, ఏది అబద్ధమో, బాగా పరిశీలించిన తర్వాత చెప్పగలమా?
దాశూరాఖ్యాయికేవేయం రామ సంసారచక్రికా । కల్పనారచితాకారా వస్తుశూన్యా తు వస్తుతః
ఓ రామా, ఈ Samsāra చక్రం ఒక పనివాడి కథలా ఉంది; దీని రూపాలు మన ఊహతోనే ఏర్పడినవి, నిజంగా చూస్తే ఇందులో అసలు ఎలాంటి వాస్తవం లేదు.
అవిరలమ్ ఇదమ్ ఆతతం వికల్పైర్ అసదుదితాకృతిభిర్ ద్విచన్ద్రకల్పైః । విరచితమ్ అసతా తు యన్ న సత్ తజ్ జగద్ ఇహ తేన విమూఢతా కిముత్థా
ఇది అంతా ఆగకుండా వ్యాపించి, ఊహలతో, అబద్ధంగా ఏర్పడిన రూపాలతో, రెండు చంద్రులు కనిపించడంలా కల్పించబడింది. అబద్ధంతో ఏర్పడినది నిజమైనది కాదు కదా, మరి ఈ లోకంలో ఏం మోసం ఉండాలి?
క్రియావిశేషబహులా భోగైశ్వర్యహతాశయాః । నావేక్షన్తే యదా సత్యం న పశ్యన్తి శఠాస్ తదా
వివిధ పనుల్లో మునిగిపోయి, అనుభవాలు, అధికార ఆశలతో మనసు ముసురిపోతే, వారు సత్యాన్ని గమనించరు; అప్పుడు మాయగాళ్లు దాన్ని చూడలేరు.
యే తు పారం గతా బుద్ధేర్ ఇన్ద్రియైర్ న వశీకృతాః । త ఏతాం జాగతీం మాయాం పశ్యన్తి కరబిల్వవత్
అయితే, బుద్ధిని దాటి, ఇంద్రియాలకు లోబడని వారు ఈ లోకమాయను చేతిలో ఉన్న పండును చూసినట్టు స్పష్టంగా చూస్తారు.
నను తాం జాగతీం మాయాం జీవో దృష్ట్వా విచారవాన్ । అహఙ్కారమయీం ఆస్థాం త్యజత్య్ అహిర్ ఇవ త్వచమ్
వాస్తవంగా, వివేకం కలిగిన జీవుడు ఈ లోకమాయను గ్రహించినప్పుడు, పాము తన చర్మాన్ని వదిలిపెట్టినట్టు, అహంకారాన్ని విడిచిపెడతాడు.
అసక్తతాం తతో ఽభ్యేత్య పునర్ నామ న జాయతే । క్షేత్రే ఽపి సుచిరం తిష్ఠద్ బీజం దగ్ధమ్ ఇవాగ్నినా
అలా అసక్తి సాధించినవాడు మళ్లీ జన్మించడు; శరీరంలో ఎంతకాలం ఉన్నా, అగ్నిలో కాలిన విత్తనంలా, మళ్లీ మొలకెత్తడు.
ఆధివ్యాధిపరీతాయ ప్రాతర్ వాద్య వినాశినే । ప్రయతన్తే శరీరాయ హితమ్ అజ్ఞాస్ తు నాత్మనే
రోగాలతో బాధపడుతూ, నశించబోయే ఈ శరీరానికి మేలు కోసం మూర్ఖులు ప్రయత్నిస్తారు, కానీ ఆత్మకు మాత్రం శ్రద్ధ చూపరు.
త్వమ్ అప్య్ అజ్ఞవద్ అజ్ఞస్య శరీరస్య సమీహితమ్ । మా సమ్పాదయ దుఃఖాయ భవాత్మైకపరాయణః
నీవు కూడా అజ్ఞానుల్లా శరీరానికి సంబంధించిన కోరికల కోసం శ్రమించవద్దు. అవి బాధను మాత్రమే ఇస్తాయి. నీవు నీ ఆత్మను మాత్రమే ధ్యానంగా భావించు.