గన్ధర్వనగరాకారవిపర్యాసవిధాయినీ । అపాఙ్గభఙ్గురోదారవ్యవహారమనోరమా
గంధర్వనగరంలా మాయలు సృష్టిస్తూ, అన్నీ తలక్రిందలు చేసే తత్వం ఆమెది. ఆమె చూపుల్లోని సున్నితమైన ఆకర్షణ, గొప్పగా ప్రవర్తించే తీరు మనసును మంత్రముగ్ధం చేస్తాయి.
తడిత్తరలమ్ ఆలోకమ్ ఆతన్వానా పునః పునః । సంసారరఞ్జనా బ్రహ్మన్ నృత్తమత్తేవ రాజతే
మెరుపులా మిణుగురులా వెలుగు విరజిమ్ముతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆ వెలుగు వ్యాపిస్తుంది. బ్రహ్మన్, ఈ సంసార మాయ మనల్ని నాట్యంలా ఆకట్టుకుంటుంది.
దివసాస్ తే మహాన్తస్ తే సమ్పదస్ తాః క్రియాశ్ చ తాః । సర్వం స్మృతిపదం యాతం యామో వయమ్ అపి క్షణాత్
ఆ రోజులూ పోయాయి, ఆ ఐశ్వర్యాలూ పోయాయి, ఆ కార్యాలూ పోయాయి. అన్నీ జ్ఞాపకాలలో కలిసిపోయాయి, మనమూ ఒక్క క్షణంలో వెళ్ళిపోతున్నాం.
ప్రత్యహం క్షయమ్ ఆయాతి ప్రత్యహం జాయతే పునః । అద్యాపి హతరూపాయా నాన్తో ఽస్యా దగ్ధసంసృతేః
ప్రతి రోజూ ఇది క్షీణిస్తుంది, ప్రతి రోజూ మళ్లీ పుట్టుకొస్తుంది. ఈ నాశనమైన రూపానికి, కాలిపోయిన సంసారానికి ఇప్పటికీ అంతం లేదు.
తిర్యక్త్వం పురుషా యాన్తి తిర్యఞ్చో నరతామ్ అపి । దేవాశ్ చాదేవతాం చైతే కిమ్ ఏవేహ విభో స్థిరమ్
మనుషులు జంతువులుగా మారతారు, జంతువులు మళ్లీ మనుషులుగా పుడతారు; దేవతలు కూడా తమ దైవత్వాన్ని కోల్పోతారు. ఈ లోకంలో, ఓ ప్రభూ, శాశ్వతంగా ఉండేది ఏముంది?
రచయన్ రశ్మిజాలేన రాత్ర్యహాని పునః పునః । అతివాహ్య రవిః కాలం వినాశావధిమ్ ఈక్షతే
సూర్యుడు తన కిరణాలతో మళ్లీ మళ్లీ పగలు, రాత్రిని కలిపి, కాలాన్ని వేగంగా దాటి, చివరికి నాశనానికి చేరే సరిహద్దును చూస్తూ పోతాడు.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్ చ రుద్రశ్ చ సర్వా వా భూతజాతయః । నాశమ్ ఏవానుధావన్తి సలిలానీవ వాడవమ్
బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, ఇంకా అన్ని జీవజాతులు కూడా, నాశనాన్నే వెంబడిస్తూ ఉంటాయి; అది సముద్రంలో దాగి ఉన్న అగ్నిని చేరే నీటిలా.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । వినాశవాడవస్యైతత్ సర్వం సంశుష్కమ్ ఇన్ధనమ్
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖగోళం, పర్వతాలు, నదులు, దిక్కులు—ఇవి అన్నీ నాశనాగ్నికి ఎండిపోయిన ఇంధనంలా ఉంటాయి.
ధనాని బన్ధవో భృత్యా మిత్రాణి విభవాశ్ చ యే । వినాశభయభీతస్య సర్వం నీరసతాం గతమ్
ధనం, బంధువులు, సేవకులు, స్నేహితులు, సంపద — ఇవన్నీ నశించిపోతుందేమో అనే భయంతో ఉన్నవారికి అసలు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు.
స్వదన్తే తావద్ ఏవైతే భావా జగతి ధీమతః । యావత్ స్మృతిపథం యాతి న వినాశకురాక్షసః
ఈ లోకంలోని విషయాలు, వినాశనం అనే రాక్షసుడు మన జ్ఞాపకాల్లోకి రాకముందు వరకు మాత్రమే, జ్ఞానులకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
క్షణమ్ ఐశ్వర్యమ్ ఆయాతి క్షణమ్ ఏతి దరిద్రతా । క్షణం విగతరోగత్వం క్షణమ్ ఆగతరోగతా
ఒక క్షణం ఐశ్వర్యం వస్తుంది, ఇంకో క్షణం దారిద్ర్యం వస్తుంది. ఒక క్షణం ఆరోగ్యం ఉంటుంది, ఇంకో క్షణం వ్యాధి వస్తుంది.
ప్రతిక్షణం విపర్యాసదాయినా మహతామునా । జగద్భ్రమేణ కే నామ ధీమన్తో ఽపి న మోహితాః
ప్రతి క్షణం ఈ మహా మాయా ప్రపంచం మార్పులను తెస్తుంది. ఇలాంటి లోక మాయలో జ్ఞానులు కూడా ఎవరు మోహించకుండా ఉంటారు?
తమఃపఙ్కసమాలబ్ధం క్షణమ్ ఆకాశమణ్డలమ్ । క్షణం కనకనిష్ష్యన్దకోమలాలోకసున్దరమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం చీకటి మురికి తాకి మలినమవుతుంది; మరొక క్షణం బంగారు వెలుగు మృదువుగా జారుతూ అందంగా మెరిసిపోతుంది.
క్షణం జలదనీలాబ్జమాలావలితకోటరమ్ । క్షణమ్ ఉడ్డామరరవం క్షణం మూకమ్ అవస్థితమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం మేఘాలు, నీలకమలాల హారాలతో అలంకరించబడిన ఖాళీ గుహలా కనిపిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం గొప్ప శబ్దంతో మారుమోగుతుంది, ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా నిశ్శబ్దంగా నిలుస్తుంది.
క్షణం తారావిలసితం క్షణమ్ అర్కేణ భూషితమ్ । క్షణమ్ ఇన్దుకృతాహ్లాదం క్షణం సర్వబహిష్కృతమ్
ఒక క్షణం నక్షత్రాల వెలుగుతో మెరిసిపోతుంది; ఇంకొక క్షణం సూర్యుని తేజంతో అలంకరించబడుతుంది; ఇంకొక క్షణం చంద్రుని చల్లదనంతో ఆనందిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా వెలివేయబడుతుంది.
ఆగమాపాయపరయా స్థిత్యా సంస్థితనాశయా । న బిభేతీహ సంసారే ధీరో ఽపి క ఇవానయా
ఈ లోకంలో, వచ్చే పోయే మార్పులతో, ఉనికితో, నాశనంతో, ఇలాంటి పరిస్థితిని చూసి, తెలివైనవాడు అయినా ఎవరు భయపడకుండా ఉండగలరు?
ఆపదః క్షణమ్ ఆయాన్తి క్షణమ్ ఆయాన్తి సమ్పదః । క్షణం జన్మాథ మరణం మునే కిమ్ ఇవ న క్షణమ్
అపదలు ఒక క్షణం వస్తాయి, సంపదలు కూడా క్షణంలోనే వస్తాయి. పుట్టుట, మరణమూ క్షణకాలమే. ఓ మునీశ్వరా, ఈ లోకంలో శాశ్వతమైనది ఏముంది?
ప్రాగ్ ఆసీద్ అన్య ఏవేహ జాతస్ త్వ్ అన్యేతరో దినైః । అప్య్ ఏకరూపం భగవన్ కిఞ్చిద్ అస్తి న సుస్థితమ్
ఇక్కడ ముందుగా వేరే దృష్టి ఉండేది, ఇప్పుడు రోజులు మారడంతో ఇంకొకటి కనిపిస్తోంది. ఓ భగవంతుడా, ఒకేలా కనిపించే దాంట్లోనూ స్థిరత్వం లేదు.
ఘటస్య పటతా దృష్టా పటస్యాపి ఘటస్థితిః । న తద్ అస్తి న యద్ దృష్టం విపర్యస్యతి సంసృతిః
ఒకప్పుడు మట్టికుండను వస్త్రంగా చూస్తారు, వస్త్రంలోనూ మట్టికుండ స్థితిని చూస్తారు. మనకు కనిపించని దాని ఉనికి లేదు. ఇలాగే ఈ సంసారం ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతుంటుంది.
అశూరేణ హతశ్ శూర ఏకేనాపి శతం హతమ్ । ప్రాకృతాః ప్రభుతాం యాతాస్ సర్వమ్ ఆవర్తతే జగత్
ధైర్యవంతుడిని ఓడిపోతాడు, భయపడేవాడు గెలుస్తాడు. ఒక్కరే వంద మందిని జయిస్తాడు. సాధారణమైనవారు అధికారం పొందుతారు. ఈ లోకంలో అన్నీ తిరుగుతూనే ఉంటాయి.
జనతేయం విపర్యాసమ్ అజస్రమ్ అనుగచ్ఛతి । జడస్పన్దపరామర్శాత్ తరఙ్గానామ్ ఇవావలీ
ఈ లోకం ఎప్పుడూ అయోమయంలోనే నడుస్తోంది. ముద్దగా ఉన్న మనస్సు కలకలలతో అలలు ఎలా వరుసగా వస్తాయో, అలాగే ఈ అయోమయం కూడా ఎడతెరిపిలేకుండా వస్తూనే ఉంటుంది.
బాల్యమ్ అద్య దినైర్ ఏవ యౌవనశ్రీస్ తతో జరా । దేహే ఽపి నైకరూపత్వం కాస్థా బాహ్యేషు వస్తుషు
బాల్యం కొన్ని రోజులు మాత్రమే ఉంటుంది, వెంటనే యవ్వనం వస్తుంది, దాని తర్వాత వృద్ధాప్యం చేరుతుంది. మన శరీరానికీ ఒక్కటే రూపం ఎప్పటికీ ఉండదు, బయట ఉన్న కలప ముక్కల్లా అది మారిపోతూ ఉంటుంది.
క్షణమ్ ఆనన్దితామ్ ఏతి క్షణమ్ ఏతి విషాదితామ్ । క్షణం సౌమ్యత్వమ్ ఆయాతి సర్వస్మిన్ నటవన్ మనః
మనస్సు ఒక్క క్షణం ఆనందంగా ఉంటుంది, ఇంకో క్షణం దుఃఖంగా మారుతుంది, మరొక క్షణం మృదువుగా మారుతుంది. అన్ని విషయాల్లో మనస్సు నాటకంలో నటుడు లాగా ప్రవర్తిస్తుంది.
ఇతశ్ చాన్యద్ ఇతశ్ చాన్యద్ ఇతశ్ చాన్యద్ అయం విధిః । రచయన్ వస్తు నాయాతి ఖేదం లీలాస్వ్ ఇవార్భకః
ఇక్కడి నుంచి అక్కడకి, అక్కడి నుంచి ఇంకొక్కడికి, ఇలా ఎప్పుడూ మారుతూ ఈ విధి కొత్త కొత్త విషయాలను సృష్టిస్తూ అలసట లేకుండా ఉంటుంది. చిన్న పిల్లాడు ఆడుకుంటున్నట్టు ఇది కూడా ఆడుకుంటూనే ఉంటుంది.
చినోత్య్ ఉన్మాదయత్య్ అత్తి నిహన్త్య్ ఆహన్తి చాత్మసాత్ । జగజ్జాతమ్ ఇదం ధాతా పాతోత్పాతశతైర్ ఇహ
ఇక్కడ ఈ జగత్తును సృష్టించిన దాత, ఎన్నో పతనాలు, ఉత్థానాలు చేసి, ఏదైనా కూడగట్టి, మత్తు కలిగించి, భక్షించి, నాశనం చేసి, దెబ్బతీసి, చివరికి తనలో కలిపేస్తాడు.
క్షణేనాన్యద్ దినేనాన్యత్ ప్రాతర్ అన్యద్ ఇతస్ తతః । రచయన్ వఞ్చనాదక్షో విధిర్ దృష్టో న కేనచిత్
ఒక క్షణంలో ఒకటి, ఒక రోజులో ఇంకొకటి, ఉదయానికొకటి, తరువాత ఇంకొకటి — ఇలా వంచనలో నిపుణుడైన విధి ఎవరికీ కనిపించదు.
యద్ అద్య తత్ తు న ప్రాతర్ యత్ ప్రాతస్ తత్ తు నాద్య చ । యద్ అన్యదా తు తన్ నాద్య సర్వమ్ ఆవర్తతేతరామ్
ఇవాళ ఉన్నది రేపు ఉండదు; రేపు ఉండేది ఇవాళ ఉండదు; ఇంకొక సమయంలో ఉండేది ఇవాళ ఉండదు; అన్నీ తిరిగి తిరిగి మారిపోతుంటాయి.
సన్తతానీహ దుఃఖాని సుఖాని విరలాని చ । సతతం రాత్ర్యహానీవ వివర్తన్తే నరం ప్రతి
ఇక్కడ బాధలు ఎప్పుడూ ఉంటాయి, సుఖాలు చాలా అరుదుగా వస్తాయి; అవి రాత్రి, పగలు లాగానే మనిషికి ఎప్పుడూ మారుతూ ఉంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావభాగినో భవభావినః । జనస్య స్థిరతాం యాన్తి నాపదో న చ సమ్పదః
పుట్టడం, చావడం అనుభవించే మనుషులకు, అదృష్టమో, దురదృష్టమో ఏదీ శాశ్వతంగా ఉండవు.
పదాత్ పదమ్ అయం పాపస్ సర్వమ్ ఆపది పాతయన్ । హేలావివలితాశేషః ఖలకాలలవస్ స్థితః
ఒక అడుగు నుంచి మరో అడుగుకి, పాపం మనిషిని కష్టాల్లో పడేస్తుంది; అది దుష్టకాలపు చిన్న మిగిలిన భాగంలా, నిర్లక్ష్యంగా వదిలేసిన మలినంలా నిలుస్తుంది.