కదాచిద్ అనభివ్యక్తం కదాచిద్ వ్యక్తిమ్ ఆగతమ్ । ఇదమ్ అస్తి పరే తత్త్వే సర్వం వృక్ష ఇవార్తవమ్
కొన్నిసార్లు అవి ప్రकटంగా, కొన్నిసార్లు అప్రమేయంగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ పరమసత్యంలో, ఋతువులో వృక్షం ఉండినట్టు, నిత్యం ఉన్నాయి.
చిత్స్పన్ద ఏవ సర్వాత్మా సర్వదైవేదృశాకృతిః । యద్ అస్మాజ్ జాయతే సర్గో ద్వీన్దుత్వమ్ ఇవ లోచనాత్
చైతన్యపు స్పందనమే అన్నిటికీ మూలం, ఎప్పుడూ ఇదే స్వరూపంగా ఉంటుంది. దానివల్ల సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది, కంటిలో ద్వంద్వం పుట్టినట్టు.
చితస్ సర్వాస్ సమాయాన్తి సన్తతాస్ సృష్టిదృష్టయః । తత్స్థా ఏవాప్య్ అతత్స్థాభాశ్ చన్ద్రాద్ ఇవ మరీచయః
సృష్టి గురించి కలిగే అన్ని నిరంతర దృశ్యాలు చైతన్యంలో కలిసిపోతాయి. అవి దానిలోనే ఉన్నా, లేకపోయినా, అవి చంద్రుని నుండి వచ్చే కిరణాల్లా కనిపిస్తాయి.
న కదాచన సంసారః కిలాయం నామ సర్వదా । సర్వశక్తావ్ అసంసారశక్తితా విద్యతే యతః
ఈ సంసారం అని పిలవబడే విషయం ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. ఎందుకంటే, అన్ని శక్తులు కలిగిన పరమార్థంలో సంసారం లేని శక్తి కూడా ఉంది.
న చైవేదం కదాచిత్ తు సాధో జగద్ అనీదృశమ్ । సర్వశక్తౌ హి సంసారశక్తితా విద్యతే యతః
ఓ మేలైనవాడా, ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ ఇలాంటి స్వభావం లేకుండా ఉండదు. ఎందుకంటే, అన్ని శక్తులు కలిగిన పరమార్థంలో సంసారం కలిగించే శక్తి కూడా ఉంది.
మహాకల్పావధిం కాలమ్ అసంసారితయేద్ధయా । న భవిష్యతి సంసార ఇదానీమ్ ఇతి యుజ్యతే
ఒకవేళ మహాకల్పం వరకు కాలాన్ని సంసారం లేనిదిగా భావిస్తే, ఇప్పుడీ సంసారం లేదు అని చెప్పడం సమంజసం.
జ్ఞదృష్ట్యా సర్వమ్ ఏవేదం బ్రహ్మైవేతి మహామతే । నాస్తి సంసార ఇత్య్ ఏతద్ ఉపపద్యత ఏవ నః
జ్ఞానదృష్టితో చూస్తే, ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే అని తెలుసుకోవచ్చు. అందువల్ల, సంసారం లేదు అని మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అజ్ఞదృష్ట్యా త్వ్ అవిచ్ఛిన్నసంసారిత్వాద్ అనారతమ్ । నిత్యా సంసారమాయేయమ్ ఇత్య్ అస్యైవోపపద్యతే
అజ్ఞాన దృష్టితో చూస్తే, ఆగకుండా తిరుగుతున్న సంసారం ఎప్పుడూ ఉంటూనే ఉంటుంది. ఈ సంసార మాయ శాశ్వతమని చెప్పడంలో సందేహం లేదు.
పునః పునశ్ చ భావిత్వాన్ న కదాచిద్ అనీదృశమ్ । జగద్ ఇత్య్ ఏతద్ అప్య్ ఉక్తం న మృషా రఘునన్దన
ఈ లోకం మళ్లీ మళ్లీ మనసులో ఉంచబడుతూ ఉండటం వల్ల, ఎప్పుడూ ఇలాంటి స్వభావంతోనే ఉంటుంది. కాబట్టి రఘునందన, లోకం గురించి చెప్పినది అబద్ధం కాదు.
అనారతం పతద్భూతా దిశో దృష్ట్వా వినశ్వరీః । వినాశీదం జగత్ సర్వమ్ ఇతి కిం నోపపద్యతే
ఎప్పుడూ పడిపోతూ నశించిపోతున్న దిశలను చూస్తే, ఈ లోకం మొత్తం నశించిపోతుందని చెప్పడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
సర్వదోదితచన్ద్రార్కా దిశో దృష్ట్వా స్థిరాచలాః । అవినాశి జగత్ సర్వమ్ ఇత్య్ అప్య్ అవితథోపమమ్
ప్రతి దిక్కులో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎప్పుడూ ఉదయించడాన్ని, స్థిరంగా ఉన్న పర్వతాలను చూస్తే, ఈ లోకం మొత్తం నశించదని చెప్పడమూ అంతే సరైనదే.
న తద్ అస్తి న యత్ తస్మిన్న్ ఏకస్మిన్ వితతాత్మని । సఙ్కల్పకలనాజాలమ్ అనాఖ్యే నోపపద్యతే
అంతటా వ్యాపించిన ఆ పరమాత్మలో లేనిది ఏమీలేదు; పేరులేని ఆ స్వరూపంలో మన ఊహల వల్ల ఏర్పడే తేడాలు అసలు కలుగవు.
పునః పునర్ ఇదం సర్వం పునర్ మరణజన్మనీ । పునస్ సుఖం పునర్ దుఃఖం పునః కరణకర్మణీ
ఈ సృష్టిలో జననం మరణం, సుఖం దుఃఖం, ఇంద్రియాలతో చేసే పనులు మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటాయి.
పునర్ ఆశాః పునర్ వ్యోమ పునస్ సామ్బుధయో ఽద్రయః । అభ్యుదేతి పునస్ సృష్టిశ్ శశ్వద్ అర్కప్రభా యథా
మళ్లీ ఆశలు, మళ్లీ ఆకాశం, మళ్లీ సముద్రాలు, పర్వతాలు, సృష్టి కూడా సూర్యుని కాంతిలా ఎప్పటికప్పుడు పునరావృతమవుతూనే ఉంటుంది.
పునర్ దైత్యాః పునర్ దేవాః పునర్ లోకాన్తరక్రమః । పునస్ స్వర్గాపవర్గేహా పునర్ ఇన్ద్రః పునశ్ శశీ
మళ్లీ దానవులు, మళ్లీ దేవతలు, మళ్లీ లోకాల మార్పులు, మళ్లీ స్వర్గం, మోక్షం, భూలోకాలు, మళ్లీ ఇంద్రుడు, మళ్లీ చంద్రుడు కూడా పునఃపునః ప్రాప్తిస్తుంటారు.
పునర్ నారాయణో దేవః పునర్ మనుసుతాదయః । పునర్ ఆశాశ్ చలచ్చారుచన్ద్రార్కవరుణానిలాః
మళ్లీ నారాయణుడు, మళ్లీ మనువు కుమారులు మొదలైనవారు, మళ్లీ ఆశలు, కదులుతున్న అందమైన చంద్రుడు, సూర్యుడు, వరుణుడు, గాలి — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంటాయి.
సుమేరుకర్ణికా కాన్తఋక్షకేసరశాలినీ । ఫుల్లస్ఫీతోదరోదేతి రోదసీనలినీ పునః
సుమేరు పర్వతం కాండంగా, నక్షత్రాలు రేఖలుగా ఉన్న పుష్పించిన, సంపూర్ణంగా విరిసిన పద్మంలా భూమి, ఆకాశం మళ్లీ వెలుగుతో పుష్కలంగా వెలిసిపోతున్నాయి.
వ్యోమకాననమ్ ఆక్రమ్య వల్గత్య్ అంశునఖోత్కరైః । తమఃకరిఘటా భేత్తుం పునర్ భాస్కరకేసరీ
సూర్యుడు తన కిరణాలను సింహపు గోర్లు లాగా విసిరి, ఆకాశవనంలో తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ మబ్బుల్ని, చీకట్లను సింహం ఏనుగులను చీల్చినట్టు పారద్రోలుతున్నాడు.
పునర్ ఇన్దుశ్ చలచ్చూతమఞ్జరీసున్దరైః కరైః । కరోత్య్ అమృతమ్ ఆహ్లాదం దిగ్వధూముఖమణ్డనమ్
మళ్లీ చంద్రుడు, కదిలే మామిడిపువ్వుల్లాంటి అందమైన కిరణాలతో, దిక్కుల ముఖాలను వధువులవలె అలంకరించి, అమృతసమానమైన ఆనందాన్ని పంచుతున్నాడు.
పునస్ స్వర్గతరోః పుణ్యక్షయవాతసమీరితాః । పతన్తీహ వినున్నాఙ్గాః పుణ్యకృత్ఫలపాలయః
మళ్ళీ, స్వర్గవృక్షం మీద ఉన్న పుణ్యఫలాలు, పుణ్యం తగ్గిపోయిన గాలికి ఊదిపడి, ఇక్కడికి రాలిపోతాయి; అవి వణికిన కొమ్మలతో పుణ్యఫలాల వలె భూమికి చేరుతాయి.
పునః కార్యక్రియాపక్షైస్ సంసారారమ్భనామకమ్ । కిఞ్చిత్ పటపటం కృత్వా యాతి కాలకపిఞ్జలః
మళ్ళీ, కర్మఫలాల రెక్కలతో, సంసారం మొదలయ్యే పక్షిగా, కాలమనే పిట్ట కొంతసేపు రెక్కలు ఊపి, అక్కడినుంచి వెళ్లిపోతుంది.
పునర్ ఇన్ద్రాలికే యాతే రాజ్యమ్ ఆస్వాద్య కేసరమ్ । ఆయాత్య్ అపరదేవేన్ద్రషట్పదస్ స్వర్గపఙ్కజమ్
మళ్ళీ, ఇంద్రుడివంటి తేనెటీగ రాజ్యసుఖాన్ని ఆస్వాదించి అక్కడినుంచి వెళ్లిన తర్వాత, ఇంకొక దేవేంద్రుడు ఆ స్వర్గపద్మాన్ని చేరుకుంటాడు.
పునః కాలం కృతాపూతం కలుషీకురుతే కలిః । సచక్రిణమ్ ఇవామ్భోధిం ప్రవృద్ధో ఽవకరానిలః
మళ్ళీ, కాలం శుద్ధమైనప్పటికీ, కలియుగం వచ్చి దాన్ని మళ్లీ మలినం చేస్తుంది; అది సముద్రం ఎంత స్వచ్ఛంగా ఉన్నా, పెరిగిన గాలి మట్టిని కలిపినట్టే.
పునః కాలకులాలేన కృతభూతశరావకమ్ । చక్రమ్ ఆవర్తతే వేగాద్ అజస్రం కాలనామకమ్
మళ్ళీ కాలమనే మట్టి చక్రం తిప్పే కుండకారుడు, జీవుల రూపంలో పాత్రను తయారు చేస్తాడు. ఆ కాలచక్రం ఎప్పుడూ ఆగకుండా, వేగంగా తిరుగుతూనే ఉంటుంది.
పునర్ నీరసతామ్ ఏతి జగద్ ధ్వస్తశుభస్థితి । అభ్యాశీభూతకల్పాన్తం సంశుష్కమ్ ఇవ కాననమ్
మళ్ళీ ఈ లోకం అసలు సారం కోల్పోయి, మంచితనమంతా నశించి, యుగాంతం దగ్గరపడినప్పుడు, ఎండిపోయిన అడవి లాగ మారిపోతుంది.
పునర్ అర్కగణాంశ్వగ్నిదగ్ధానన్తకలేవరమ్ । సర్వభూతాస్థిసమ్పూర్ణం జగద్ ఏతి శ్మశానతామ్
మళ్ళీ సూర్యులు, అగ్నులు అన్నీ కాలాంతంలో శరీరాలను కాల్చేసినప్పుడు, అన్ని జీవుల ఎముకలతో నిండిపోయిన ఈ లోకం, శ్మశానంలా మారిపోతుంది.
పునః కులాచలాకారపుష్కరావర్తవర్షణైః । నృత్యద్భస్మబృహత్ఫేనాం యాత్య్ ఏకార్ణవతాం జగత్
మళ్ళీ పర్వతాల్లాంటి కమలాల గుండ్రంగాల నుంచి వచ్చే ప్రవాహాలతో, బూడిద పెద్ద పెద్ద నురుగుల్లా నాట్యం చేస్తూ, ఈ లోకం మొత్తం ఒకే సముద్రంలా మారిపోతుంది.
పునస్ సంశాన్తవాయ్వమ్బు రిక్తం సకలవస్తుభిః । తదపూర్వమ్ ఇవాకాశం జగద్ ఆయాతి శూన్యతామ్
మళ్లీ గాలులు, నీళ్లు పూర్తిగా శాంతించిపోయినప్పుడు, అన్ని వస్తువులూ ఖాళీ అయినప్పుడు, ఈ లోకమంతా ఖాళీ అయిపోతుంది. అప్పుడు ఆకాశమే ఎప్పుడూ లేనట్టు, అంతా శూన్యంగా మారిపోతుంది.
పునః కతిపయా భుక్త్వా సమాస్ సమరసాశయః । జీవితం జీర్ణయా తన్వా బ్రహ్మాధ్యాత్మని లీయతే
కొన్ని క్షణాలు సుఖంగా గడిపిన తర్వాత, మనసు సమతలో ఉండగా, జీవితం పాత శరీరం లా మెల్లగా క్షీణించి, పరమాత్మలో లీనమైపోతుంది.
పునర్ అన్యేన కాలేన తథైవ జగతాం గణమ్ । మనస్ తనోతి వై శూన్యే గన్ధర్వో నగరం యథా
తర్వాత మరికొంత కాలం గడిచిన తర్వాత, మనస్సు మళ్లీ ఖాళీ స్థలంలో ఈ లోకాలన్నింటినీ సృష్టిస్తుంది. అది ఆకాశంలో గంధర్వుడు ఊహలో నగరం నిర్మించడంలా ఉంటుంది.