నిదర్శనార్థం సృష్టేస్ తు మయైకస్య ప్రజాపతేః । భవతే కథితోత్పత్తిర్ అస్యేవాన్యస్య వానఘ
సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో అర్థం చేసుకోవడానికి, నేను ఒక్క ప్రజాపతికి జననాన్ని వివరించాను. ఇతరుల జననాలు కూడా ఇలానే జరుగుతాయని, ఓ పాపరహితుడా, తెలుసుకో.
మనోవిజృమ్భణమ్ అయం సంసార ఇతి సన్మతే । సమ్బోధనాయ భవతస్ సృష్టిక్రమ ఉదాహృతః
మనస్సు విస్తరించడమే ఈ లోకజీవితం అని జ్ఞానులు అంటారు. మిమ్మల్ని జాగృతం చేయడానికి సృష్టి విధానాన్ని వివరించాను.
తాస్ సాత్త్వికీప్రభృతయో జాతయస్ త్వ్ ఇత్థమ్ ఆగతాః । ఇతి తే కథనాయైష సృష్టిక్రమ ఉదాహృతః
అలా సాత్వికAdi జన్మలు ఇలా వచ్చాయి. నీకు అర్థమయ్యేలా ఈ సృష్టి విధానాన్ని వివరించాను.
పునస్ సృష్టిః పునర్ నాశః పునర్ దుఃఖం పునస్ సుఖమ్ । పునర్ అజ్ఞాః పునస్ తజ్జ్ఞా బన్ధమోక్షదృశౌ పునః
మళ్ళీ సృష్టి, మళ్ళీ లయ, మళ్ళీ దుఃఖం, మళ్ళీ సుఖం, మళ్ళీ అజ్ఞానం, మళ్ళీ ఆ జ్ఞానం, మళ్ళీ బంధం, మళ్ళీ విముక్తి — ఇవన్నీ తిరిగి తిరిగి జరుగుతూనే ఉంటాయి.
పునః పునస్ సృష్టికరాః పీతస్నేహదశాభృతః । దీపా ఇవ కృతాలోకాః ప్రశామ్యన్త్య్ ఉద్భవన్తి చ
మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టికర్తలు, ప్రేమలో లీనమైన స్థితిలో, దీపాలు వెలిగినట్టు వెలుగునిచ్చి, ఆవిరైపోయి మళ్ళీ పుట్టుకొస్తారు.
దేహోత్పత్తౌ వినాశే చ దీపానాం బ్రహ్మణామ్ అపి । కాలేనాధికతాం త్యక్త్వా నాశే భేదో న కశ్చన
శరీరాలు, దీపాలు, దేవతలు పుట్టి పోయే సమయంలో, కాలం తన అధికారం వదిలేసినపుడు, వాటి నాశనంలో ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
పునః కృతం పునస్ త్రేతా పునశ్ చ ద్వాపరః కలిః । పునర్ ఆవర్తతే సర్వం చక్రావర్తేహయా జగత్
మళ్లీ కృతయుగం, మళ్లీ త్రేతాయుగం, మళ్లీ ద్వాపరయుగం, మళ్లీ కలియుగం — ఈ లోకం చక్రంలా తిరుగుతూ అన్నీ మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటాయి.
పునర్ మన్వన్తరారమ్భాః పునః కల్పపరమ్పరాః । పునః పునః కార్యదశాః ప్రాతః ప్రాతర్ అహర్ యథా
మళ్లీ మను అంతరాలు మొదలవుతాయి, మళ్లీ కల్ప పరంపరలు వస్తాయి, మళ్లీ మళ్లీ కార్య స్థితులు మారుతూ ఉంటాయి — ఎలా అంటే ప్రతి ఉదయం మళ్లీ మళ్లీ వచ్చేదిలా, ప్రతి రోజు లాగానే.
లోకాలోకకలాకాలకలనాకలితాన్తరమ్ । పునః పునర్ ఇదం సర్వం న కిఞ్చన పునః పునః
లోకాలు, లోకములు కానివి, కాలం, కాలం కానిదీ, కొలవబడిన మధ్యాలు, కొలవబడని మధ్యాలు — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటాయి, అయినా మళ్లీ మళ్లీ ఇవన్నీ శూన్యమే.
అనాహతే ప్రతప్తే ఽయఃపిణ్డే ఽనలకణా ఇవ । ఇమే భావాస్ స్థితా నిత్యం చిదాకాశే స్వభావతః
అనాహతమైన, వేడెక్కిన ముద్దలో, ఇనుప ముక్కలో అగ్ని రేణువుల్లా, ఈ భావాలు చైతన్య ఆకాశంలో సహజంగా ఎప్పుడూ ఉంటాయి.
కదాచిద్ అనభివ్యక్తం కదాచిద్ వ్యక్తిమ్ ఆగతమ్ । ఇదమ్ అస్తి పరే తత్త్వే సర్వం వృక్ష ఇవార్తవమ్
కొన్నిసార్లు అవి ప్రकटంగా, కొన్నిసార్లు అప్రమేయంగా ఉంటాయి. ఇవన్నీ పరమసత్యంలో, ఋతువులో వృక్షం ఉండినట్టు, నిత్యం ఉన్నాయి.
చిత్స్పన్ద ఏవ సర్వాత్మా సర్వదైవేదృశాకృతిః । యద్ అస్మాజ్ జాయతే సర్గో ద్వీన్దుత్వమ్ ఇవ లోచనాత్
చైతన్యపు స్పందనమే అన్నిటికీ మూలం, ఎప్పుడూ ఇదే స్వరూపంగా ఉంటుంది. దానివల్ల సృష్టి ఉద్భవిస్తుంది, కంటిలో ద్వంద్వం పుట్టినట్టు.
చితస్ సర్వాస్ సమాయాన్తి సన్తతాస్ సృష్టిదృష్టయః । తత్స్థా ఏవాప్య్ అతత్స్థాభాశ్ చన్ద్రాద్ ఇవ మరీచయః
సృష్టి గురించి కలిగే అన్ని నిరంతర దృశ్యాలు చైతన్యంలో కలిసిపోతాయి. అవి దానిలోనే ఉన్నా, లేకపోయినా, అవి చంద్రుని నుండి వచ్చే కిరణాల్లా కనిపిస్తాయి.
న కదాచన సంసారః కిలాయం నామ సర్వదా । సర్వశక్తావ్ అసంసారశక్తితా విద్యతే యతః
ఈ సంసారం అని పిలవబడే విషయం ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. ఎందుకంటే, అన్ని శక్తులు కలిగిన పరమార్థంలో సంసారం లేని శక్తి కూడా ఉంది.
న చైవేదం కదాచిత్ తు సాధో జగద్ అనీదృశమ్ । సర్వశక్తౌ హి సంసారశక్తితా విద్యతే యతః
ఓ మేలైనవాడా, ఈ జగత్తు ఎప్పుడూ ఇలాంటి స్వభావం లేకుండా ఉండదు. ఎందుకంటే, అన్ని శక్తులు కలిగిన పరమార్థంలో సంసారం కలిగించే శక్తి కూడా ఉంది.
మహాకల్పావధిం కాలమ్ అసంసారితయేద్ధయా । న భవిష్యతి సంసార ఇదానీమ్ ఇతి యుజ్యతే
ఒకవేళ మహాకల్పం వరకు కాలాన్ని సంసారం లేనిదిగా భావిస్తే, ఇప్పుడీ సంసారం లేదు అని చెప్పడం సమంజసం.
జ్ఞదృష్ట్యా సర్వమ్ ఏవేదం బ్రహ్మైవేతి మహామతే । నాస్తి సంసార ఇత్య్ ఏతద్ ఉపపద్యత ఏవ నః
జ్ఞానదృష్టితో చూస్తే, ఈ సమస్తం బ్రహ్మమే అని తెలుసుకోవచ్చు. అందువల్ల, సంసారం లేదు అని మనకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
అజ్ఞదృష్ట్యా త్వ్ అవిచ్ఛిన్నసంసారిత్వాద్ అనారతమ్ । నిత్యా సంసారమాయేయమ్ ఇత్య్ అస్యైవోపపద్యతే
అజ్ఞాన దృష్టితో చూస్తే, ఆగకుండా తిరుగుతున్న సంసారం ఎప్పుడూ ఉంటూనే ఉంటుంది. ఈ సంసార మాయ శాశ్వతమని చెప్పడంలో సందేహం లేదు.
పునః పునశ్ చ భావిత్వాన్ న కదాచిద్ అనీదృశమ్ । జగద్ ఇత్య్ ఏతద్ అప్య్ ఉక్తం న మృషా రఘునన్దన
ఈ లోకం మళ్లీ మళ్లీ మనసులో ఉంచబడుతూ ఉండటం వల్ల, ఎప్పుడూ ఇలాంటి స్వభావంతోనే ఉంటుంది. కాబట్టి రఘునందన, లోకం గురించి చెప్పినది అబద్ధం కాదు.
అనారతం పతద్భూతా దిశో దృష్ట్వా వినశ్వరీః । వినాశీదం జగత్ సర్వమ్ ఇతి కిం నోపపద్యతే
ఎప్పుడూ పడిపోతూ నశించిపోతున్న దిశలను చూస్తే, ఈ లోకం మొత్తం నశించిపోతుందని చెప్పడంలో ఏమాత్రం సందేహం లేదు.
సర్వదోదితచన్ద్రార్కా దిశో దృష్ట్వా స్థిరాచలాః । అవినాశి జగత్ సర్వమ్ ఇత్య్ అప్య్ అవితథోపమమ్
ప్రతి దిక్కులో సూర్యుడు, చంద్రుడు ఎప్పుడూ ఉదయించడాన్ని, స్థిరంగా ఉన్న పర్వతాలను చూస్తే, ఈ లోకం మొత్తం నశించదని చెప్పడమూ అంతే సరైనదే.
న తద్ అస్తి న యత్ తస్మిన్న్ ఏకస్మిన్ వితతాత్మని । సఙ్కల్పకలనాజాలమ్ అనాఖ్యే నోపపద్యతే
అంతటా వ్యాపించిన ఆ పరమాత్మలో లేనిది ఏమీలేదు; పేరులేని ఆ స్వరూపంలో మన ఊహల వల్ల ఏర్పడే తేడాలు అసలు కలుగవు.
పునః పునర్ ఇదం సర్వం పునర్ మరణజన్మనీ । పునస్ సుఖం పునర్ దుఃఖం పునః కరణకర్మణీ
ఈ సృష్టిలో జననం మరణం, సుఖం దుఃఖం, ఇంద్రియాలతో చేసే పనులు మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటాయి.
పునర్ ఆశాః పునర్ వ్యోమ పునస్ సామ్బుధయో ఽద్రయః । అభ్యుదేతి పునస్ సృష్టిశ్ శశ్వద్ అర్కప్రభా యథా
మళ్లీ ఆశలు, మళ్లీ ఆకాశం, మళ్లీ సముద్రాలు, పర్వతాలు, సృష్టి కూడా సూర్యుని కాంతిలా ఎప్పటికప్పుడు పునరావృతమవుతూనే ఉంటుంది.
పునర్ దైత్యాః పునర్ దేవాః పునర్ లోకాన్తరక్రమః । పునస్ స్వర్గాపవర్గేహా పునర్ ఇన్ద్రః పునశ్ శశీ
మళ్లీ దానవులు, మళ్లీ దేవతలు, మళ్లీ లోకాల మార్పులు, మళ్లీ స్వర్గం, మోక్షం, భూలోకాలు, మళ్లీ ఇంద్రుడు, మళ్లీ చంద్రుడు కూడా పునఃపునః ప్రాప్తిస్తుంటారు.
పునర్ నారాయణో దేవః పునర్ మనుసుతాదయః । పునర్ ఆశాశ్ చలచ్చారుచన్ద్రార్కవరుణానిలాః
మళ్లీ నారాయణుడు, మళ్లీ మనువు కుమారులు మొదలైనవారు, మళ్లీ ఆశలు, కదులుతున్న అందమైన చంద్రుడు, సూర్యుడు, వరుణుడు, గాలి — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ వస్తుంటాయి.
సుమేరుకర్ణికా కాన్తఋక్షకేసరశాలినీ । ఫుల్లస్ఫీతోదరోదేతి రోదసీనలినీ పునః
సుమేరు పర్వతం కాండంగా, నక్షత్రాలు రేఖలుగా ఉన్న పుష్పించిన, సంపూర్ణంగా విరిసిన పద్మంలా భూమి, ఆకాశం మళ్లీ వెలుగుతో పుష్కలంగా వెలిసిపోతున్నాయి.
వ్యోమకాననమ్ ఆక్రమ్య వల్గత్య్ అంశునఖోత్కరైః । తమఃకరిఘటా భేత్తుం పునర్ భాస్కరకేసరీ
సూర్యుడు తన కిరణాలను సింహపు గోర్లు లాగా విసిరి, ఆకాశవనంలో తిరుగుతూ, మళ్లీ మళ్లీ మబ్బుల్ని, చీకట్లను సింహం ఏనుగులను చీల్చినట్టు పారద్రోలుతున్నాడు.
పునర్ ఇన్దుశ్ చలచ్చూతమఞ్జరీసున్దరైః కరైః । కరోత్య్ అమృతమ్ ఆహ్లాదం దిగ్వధూముఖమణ్డనమ్
మళ్లీ చంద్రుడు, కదిలే మామిడిపువ్వుల్లాంటి అందమైన కిరణాలతో, దిక్కుల ముఖాలను వధువులవలె అలంకరించి, అమృతసమానమైన ఆనందాన్ని పంచుతున్నాడు.
పునస్ స్వర్గతరోః పుణ్యక్షయవాతసమీరితాః । పతన్తీహ వినున్నాఙ్గాః పుణ్యకృత్ఫలపాలయః
మళ్ళీ, స్వర్గవృక్షం మీద ఉన్న పుణ్యఫలాలు, పుణ్యం తగ్గిపోయిన గాలికి ఊదిపడి, ఇక్కడికి రాలిపోతాయి; అవి వణికిన కొమ్మలతో పుణ్యఫలాల వలె భూమికి చేరుతాయి.