జడా రసాన్వితాస్ తన్వ్యస్ తాశ్ శేవాలలతా ఇవ । తరఙ్గసమధర్మిణ్యో దృష్టనష్టశరీరికాః
అవి జడమైనవి, కొన్ని లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి, శేవల మొక్క కాండంలా సన్నగా ఉంటాయి, అలల మాదిరిగా మారిపోతుంటాయి. వాటి రూపం ఒకసారి కనబడుతుంది, వెంటనే కనబడకుండా పోతుంది.
సర్వాసాం సృష్టికోటీనాం చిత్రాచారవిచేష్టితాః । చిత్రాకారవికారాశ్ చ చిత్రరూపాశ్ చ సృష్టయః
అనేక ప్రపంచాలలో ఎన్నో వింతలు, విచిత్రమైన కదలికలు, అనేకరకాల రూపాలు, మార్పులు, కొత్త కొత్త సృష్టులు కనిపిస్తుంటాయి.
వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమగ్రాస్ సృష్టిదృష్టయః । తత్త్వజ్ఞవిషయా రామ సలిలాద్ ఇవ వృష్టయః
ఓ రామా, ఈ సృష్టి దృశ్యాలన్నీ పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేవు. అవి నిజాన్ని తెలుసుకున్నవారికి మాత్రమే తెలుస్తాయి, నీటిలో నుండి వర్షం వచ్చినట్లు.
ఆయాన్తి సృష్టయో దేవాజ్ జలదాద్ ఇవ వృష్టయః । తస్మాద్ ఏవాఖిలా జాతా ఆలోకాద్ ఇవ దృష్టయః
సృష్టులు దేవుని నుండి పుట్టుకొస్తాయి, మేఘాల నుండి వర్షం వచ్చినట్లే. ఆ పరమాత్మ నుండే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, వెలుగులో నుండి దృశ్యాలు కలిగినట్లుగా.
వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమస్తాస్ సృష్టిదృష్టయః । వ్యతిరిక్తా ఇవాభాన్తి స్వాష్ఠీలాశ్ శల్మలేర్ ఇవ
ఈ సృష్టి దృశ్యాలన్నీ పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేవు. అయినా అవి వేరుగా కనిపిస్తాయి, శాల్మలివృక్షానికి ముళ్లు వేరుగా కనిపించినట్లే.
ఇహ సృష్టిషు పుష్టాసు నికృష్టాసు చ రాఘవ । పరమాన్ నభసో జాతతన్మాత్రమలమాలితమ్
రాఘవా, ఈ సృష్టుల్లో కొన్ని ఉత్తమమైనవిగా, కొన్ని అధమమైనవిగా కనిపిస్తాయి. కానీ పరమాత్మ తను ఆకాశపు సూక్ష్మ మలినత మాత్రమే తగిలినట్టు ఉండి, అసలు కలుషితమవడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వ్యోమ ప్రతిష్ఠామ్ ఉపగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా వ్యోమజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
కొన్నిసార్లు మొదటగా ఆకాశమే స్థిరతను పొందుతుంది. ఆ తరువాత ఆ ఆకాశం నుంచే బ్రహ్మ ఉద్భవిస్తాడు. అప్పుడు ఆయన ఆకాశంలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వాయుః ప్రతిష్ఠామ్ ఉపగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా వాయుజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
మరొకసారి మొదటగా గాలే స్థిరతను పొందుతుంది. దాని తరువాత ఆ గాలిలోంచే బ్రహ్మ జన్మిస్తాడు. అప్పుడు ఆయన గాలిలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వారి స్ఫారతామ్ అధిగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా జలజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో మొదటగా నీరు పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. ఆ తరువాత ఆ నీటిలోంచే బ్రహ్మ పుడతాడు. అప్పుడు ఆయన నీటిలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం పృథ్వీ స్ఫారతామ్ అధిగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా పార్థివో ఽసౌ ప్రజాపతిః
కొన్నిసార్లు ముందుగా భూమి విస్తరించి, ఆ తరువాత ఆ భూమిలోంచి బ్రహ్ముడు జన్మిస్తాడు. ఆయనే భూమి మీద సృష్టికర్త.
ఇతి చత్వారి సమ్పీడ్య పఞ్చమం వర్ధతే యదా । తదా తజ్జతయైవేశః కురుతే జాగతీం క్రియామ్
నాలుగు మూలకాలు కలిపి, ఐదవది పెరిగినప్పుడు, ఆ శక్తితోనే ప్రభువు ఈ లోకంలో అన్ని కార్యాలు నిర్వహిస్తాడు.
కదాచిద్ అప్సు వాయౌ వా సుస్ఫారే వాపి తేజసి । స్వయం సమ్పద్యతే కశ్చిత్ పుమాన్ ప్రకృతిభావతః
కొన్నిసార్లు నీటిలోనో, గాలిలోనో, లేదా విస్తృతమైన అగ్నిలోనో, ఆ మూలకంలో నుంచే ఎవరో ఒకరు సహజంగా పుడతారు.
తస్యాథ పుంసో వదనాత్ కదాచిజ్ జాయతే పదాత్ । కదాచిద్ అంసాత్ పృష్ఠాద్ వా కదాచిల్ లోచనాత్ కరాత్
ఆ వ్యక్తి నోటిలోంచి కొన్ని సార్లు కాలు పుడుతుంది; కొన్ని సార్లు భుజం లేదా వెన్నెముక నుంచి, మరికొన్ని సార్లు కన్ను లేదా చేయి నుంచి పుడుతుంది.
కదాచిత్ పురుషస్యాస్య నాభేః పద్మః ప్రజాయతే । తస్మిన్ సఞ్చరతే బ్రహ్మా పద్మజో ఽసౌ ప్రకీర్తితః
కొన్నిసార్లు ఈ మనిషి నాభి నుండి ఒక పద్మం పుట్టుకొస్తుంది. ఆ పద్మంలో బ్రహ్మ దేవుడు సంచరిస్తాడు. అందుకే ఆయనను పద్మజుడు అంటారు.
మాయేయం స్వప్నవద్ భ్రాన్తిర్ మిథ్యారచితచక్రికా । మనోరాజ్యరుచిర్ లోలా సలిలావృత్తిసున్దరీ
ఈ మాయా భ్రమ ఒక కలలాంటిది, అబద్ధంగా ఏర్పడిన చక్రంలా ఉంటుంది. మనస్సులో రాజ్యం ఏర్పడినట్టు ఆకర్షణగా, నీటిలో అలలు ఆడినట్టు అందంగా, ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉంటుంది.
కిమ్ ఇవాస్యాం వద జ్ఞప్తౌ కథం సమ్భవతీహ నో । న చేద్ బాలమనోరాజ్యమ్ ఇదం పర్యనుయుజ్యతే
ఈ జ్ఞానంలో నిజంగా ఏది ఉంది? అది ఎలా ఉత్పన్నమవుతుంది? లేకపోతే, ఇది చిన్నపిల్లల కలలాంటిదే, వట్టి ఊహ మాత్రమే.
కదాచిద్ అమ్బరే శుద్ధే మనస్తత్త్వానురఞ్జనాత్ । సౌవర్ణం బ్రహ్మగర్భం చ స్వయమ్ అణ్డం ప్రవర్తతే
కొన్నిసార్లు నిర్మలమైన ఆకాశంలో మనస్సు స్వభావం వల్ల స్వయంగా బంగారు రంగులో ఉన్న బ్రహ్మ గర్భం, అంటే అండం, ఏర్పడుతుంది.
కదాచిద్ ఏష పురుషో వీర్యం సృజతి వారిణి । తస్మాత్ ప్రజాయతే పద్మం బ్రహ్మాణ్డమ్ అథ వా మహత్
కొన్నిసార్లు ఈ మనిషి తన శక్తిని నీటిలో విడుదల చేస్తాడు. ఆ నీటిలో నుండి ఒక కమలం పుట్టుకొస్తుంది. ఆ కమలం నుంచే బ్రహ్మాండం లేదా మహత్తత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది.
తస్మాత్ ప్రజాయతే బ్రహ్మా కదాచిద్ భాస్కరో హ్య్ అసౌ । కదాచిద్ వరుణో బ్రహ్మా కదాచిద్ వాయుర్ అబ్జజః
ఆ కమలం నుండి బ్రహ్మదేవుడు పుట్టుతాడు. కొన్నిసార్లు ఆయనే సూర్యుడు అవుతాడు, మరికొన్నిసార్లు వరుణుడు బ్రహ్మగా అవతరిస్తాడు, ఇంకొన్నిసార్లు వాయుదేవుడు ఆ కమలంలోంచి జన్మిస్తాడు.
ఏవమ్ అన్తర్విహీనాసు విచిత్రాస్వ్ ఇహ సృష్టిషు । విచిత్రోత్పత్తయో రామ బ్రహ్మణో వివిధా గతాః
ఇలా, అంతర్గత ఏకత్వం లేని, ఎన్నో విధాలైన ఈ సృష్టుల్లో, ఓ రామా, బ్రహ్మదేవుని జననాలు ఎన్నో రూపాల్లో జరిగినవి.
నిదర్శనార్థం సృష్టేస్ తు మయైకస్య ప్రజాపతేః । భవతే కథితోత్పత్తిర్ అస్యేవాన్యస్య వానఘ
సృష్టి ఎలా జరుగుతుందో అర్థం చేసుకోవడానికి, నేను ఒక్క ప్రజాపతికి జననాన్ని వివరించాను. ఇతరుల జననాలు కూడా ఇలానే జరుగుతాయని, ఓ పాపరహితుడా, తెలుసుకో.
మనోవిజృమ్భణమ్ అయం సంసార ఇతి సన్మతే । సమ్బోధనాయ భవతస్ సృష్టిక్రమ ఉదాహృతః
మనస్సు విస్తరించడమే ఈ లోకజీవితం అని జ్ఞానులు అంటారు. మిమ్మల్ని జాగృతం చేయడానికి సృష్టి విధానాన్ని వివరించాను.
తాస్ సాత్త్వికీప్రభృతయో జాతయస్ త్వ్ ఇత్థమ్ ఆగతాః । ఇతి తే కథనాయైష సృష్టిక్రమ ఉదాహృతః
అలా సాత్వికAdi జన్మలు ఇలా వచ్చాయి. నీకు అర్థమయ్యేలా ఈ సృష్టి విధానాన్ని వివరించాను.
పునస్ సృష్టిః పునర్ నాశః పునర్ దుఃఖం పునస్ సుఖమ్ । పునర్ అజ్ఞాః పునస్ తజ్జ్ఞా బన్ధమోక్షదృశౌ పునః
మళ్ళీ సృష్టి, మళ్ళీ లయ, మళ్ళీ దుఃఖం, మళ్ళీ సుఖం, మళ్ళీ అజ్ఞానం, మళ్ళీ ఆ జ్ఞానం, మళ్ళీ బంధం, మళ్ళీ విముక్తి — ఇవన్నీ తిరిగి తిరిగి జరుగుతూనే ఉంటాయి.
పునః పునస్ సృష్టికరాః పీతస్నేహదశాభృతః । దీపా ఇవ కృతాలోకాః ప్రశామ్యన్త్య్ ఉద్భవన్తి చ
మళ్ళీ మళ్ళీ సృష్టికర్తలు, ప్రేమలో లీనమైన స్థితిలో, దీపాలు వెలిగినట్టు వెలుగునిచ్చి, ఆవిరైపోయి మళ్ళీ పుట్టుకొస్తారు.
దేహోత్పత్తౌ వినాశే చ దీపానాం బ్రహ్మణామ్ అపి । కాలేనాధికతాం త్యక్త్వా నాశే భేదో న కశ్చన
శరీరాలు, దీపాలు, దేవతలు పుట్టి పోయే సమయంలో, కాలం తన అధికారం వదిలేసినపుడు, వాటి నాశనంలో ఎలాంటి తేడా ఉండదు.
పునః కృతం పునస్ త్రేతా పునశ్ చ ద్వాపరః కలిః । పునర్ ఆవర్తతే సర్వం చక్రావర్తేహయా జగత్
మళ్లీ కృతయుగం, మళ్లీ త్రేతాయుగం, మళ్లీ ద్వాపరయుగం, మళ్లీ కలియుగం — ఈ లోకం చక్రంలా తిరుగుతూ అన్నీ మళ్లీ మళ్లీ వస్తూనే ఉంటాయి.
పునర్ మన్వన్తరారమ్భాః పునః కల్పపరమ్పరాః । పునః పునః కార్యదశాః ప్రాతః ప్రాతర్ అహర్ యథా
మళ్లీ మను అంతరాలు మొదలవుతాయి, మళ్లీ కల్ప పరంపరలు వస్తాయి, మళ్లీ మళ్లీ కార్య స్థితులు మారుతూ ఉంటాయి — ఎలా అంటే ప్రతి ఉదయం మళ్లీ మళ్లీ వచ్చేదిలా, ప్రతి రోజు లాగానే.
లోకాలోకకలాకాలకలనాకలితాన్తరమ్ । పునః పునర్ ఇదం సర్వం న కిఞ్చన పునః పునః
లోకాలు, లోకములు కానివి, కాలం, కాలం కానిదీ, కొలవబడిన మధ్యాలు, కొలవబడని మధ్యాలు — ఇవన్నీ మళ్లీ మళ్లీ జరుగుతూనే ఉంటాయి, అయినా మళ్లీ మళ్లీ ఇవన్నీ శూన్యమే.
అనాహతే ప్రతప్తే ఽయఃపిణ్డే ఽనలకణా ఇవ । ఇమే భావాస్ స్థితా నిత్యం చిదాకాశే స్వభావతః
అనాహతమైన, వేడెక్కిన ముద్దలో, ఇనుప ముక్కలో అగ్ని రేణువుల్లా, ఈ భావాలు చైతన్య ఆకాశంలో సహజంగా ఎప్పుడూ ఉంటాయి.