యథా మషకజాలాని వర్షాస్వ్ ఇక్షువనాలిషు । ఉత్పత్యోత్పత్య నశ్యన్తి తథేమా లోకసృష్టయః
వర్షాకాలంలో ఈకలు పంట పొలాల్లో చిన్న పురుగులు పుట్టి, మళ్లీ మళ్లీ కనబడుతూ మాయమవుతాయిగా, అలాగే ఈ లోకాల సృష్టులు కూడా పుట్టి పోతూ ఉంటాయి.
న చ విజ్ఞాయతే కస్మాత్ కాలాత్ ప్రభృతి చాగతాః । నిత్యాగమాపాయపరా ఏతాస్ సర్గపరమ్పరాః
ఈ సృష్టి పరంపరలు ఎప్పటి నుండి, ఏ కారణంతో పుట్టాయో ఎవరికీ తెలియదు. ఇవి ఎప్పుడూ పుట్టి, మాయమయ్యే స్వభావంతో ఉంటాయి.
అనాదిమత్యో ఽవిరతం ప్రస్ఫురన్తి తరఙ్గవత్ । పూర్వాత్ పూర్వం కిలాభూవంస్ తతః పూర్వతరం తథా
ప్రారంభం లేని ఈ సృష్టులు అలలవంటి తరంగాల్లా ఎప్పుడూ ఉప్పొంగుతూ, మాయమవుతూ ఉంటాయి. ఒకటి ముందే ఉన్నదని అనిపిస్తే, దాని కంటే ముందే మరొకటి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.
భూత్వా భూత్వా ప్రలీయన్తే సురాసురనరాదికాః । సరిత్తరఙ్గభఙ్గ్యైతాస్ సమస్తా భూతజాతయః
దేవతలు, రాక్షసులు, మనుషులు మరియు ఇతర జంతువులన్నీ నదిలో అలలు ఎప్పటికప్పుడు ఏర్పడి కరిగిపోతున్నట్టు, పుట్టి మళ్లీ మాయమవుతుంటాయి. అన్ని జీవరాశుల స్థితి ఇలానే ఉంటుంది.
యథేదమ్ అణ్డం వైరిఞ్చం తథా బ్రహ్మాణ్డపఙ్క్తయః । సహస్రశః పరిక్షీణా నాలికా వత్సరేష్వ్ ఇవ
ఈ బ్రహ్మాండం ఎలా ఉందో, అలాగే అనేక బ్రహ్మాండాలు కూడా వేలాదిగా కాలక్రమంలో నదిలో గడ్డిపోట్లు పోయినట్టు అంతమవుతుంటాయి.
అన్యాస్ సమ్ప్రతి విద్యన్తే వర్తమానశరీరకాః । పారే బ్రహ్మపురస్యాస్య వితతే బ్రహ్మణః పదే
ఇంకా కొన్ని జీవులు ప్రస్తుతం శరీరాలతో బ్రహ్మపురి అవతల, పరబ్రహ్మ విస్తారంలో ఉన్నాయ్.
బ్రహ్మణ్య్ అన్యా భవిష్యన్తి బహ్వ్యో బ్రహ్మపురశ్రియః । పురస్తాచ్ చ వినఙ్క్ష్యన్తి భూత్వా భూత్వా యథా గిరః
పరబ్రహ్మలో భవిష్యత్తులో మరెన్నో బ్రహ్మపురి వైభవాలు పుట్టుకొస్తాయి. గతంలోనూ అవి పలుమార్లు ఉద్భవించి, మాటలు వినిపించి మాయమయ్యేలా అంతమయ్యాయి.
బ్రహ్మణ్య్ అన్యా భవిష్యన్త్యస్ స్థితాస్ సర్గపరమ్పరాః । ఘటా ఇవ మృదో రాశావ్ అఙ్కురే పల్లవా ఇవ
బ్రహ్మంలో, ఇంకా ఎన్నో సృష్టి పరంపరలు పుట్టుకొస్తూ నిలుస్తాయి. మట్టి గుండ్రంగా ఉన్నప్పుడు దానిలోంచి గడులు తయారయ్యేలా, మొక్క మొలకెత్తినప్పుడు దానిలోంచి ఆకులు, కొమ్మలు పుట్టుకొచ్చేలా, బ్రహ్మంలో కూడా కొత్త సృష్టులు ఏర్పడతాయి.
యావత్సముద్రం జలధౌ యథా జలరయోర్మయః । యావద్బ్రహ్మ చిదాకాశే తథా త్రిభువనశ్రియః
సముద్రంలో నీరు ఉన్నంత కాలం, అలలు నీటితోనే ఉంటాయి. అలాగే, చైతన్య ఆకాశంలో బ్రహ్మం ఉన్నంత వరకు, మూడు లోకాల వైభవాలూ అలాగే ఉంటాయి.
స్ఫారాకారవికారాఢ్యాః ప్రేక్ష్యమాణా న కిఞ్చన । ఉన్మజ్జన్త్యో నిమజ్జన్త్యో న సత్యా నాప్య్ అసచ్ఛ్రియః
వాటి రూపాలు ఎంత విస్తృతంగా, అద్భుతంగా కనిపించినా, అవి నిజంగా ఏమీ కావు. అవి పైకి వచ్చి మళ్లీ మాయమవుతుంటాయి. అవి పూర్తిగా నిజమైనవీ కావు, పూర్తిగా అబద్ధమైనవీ కావు.
జడా రసాన్వితాస్ తన్వ్యస్ తాశ్ శేవాలలతా ఇవ । తరఙ్గసమధర్మిణ్యో దృష్టనష్టశరీరికాః
అవి జడమైనవి, కొన్ని లక్షణాలు కలిగి ఉంటాయి, శేవల మొక్క కాండంలా సన్నగా ఉంటాయి, అలల మాదిరిగా మారిపోతుంటాయి. వాటి రూపం ఒకసారి కనబడుతుంది, వెంటనే కనబడకుండా పోతుంది.
సర్వాసాం సృష్టికోటీనాం చిత్రాచారవిచేష్టితాః । చిత్రాకారవికారాశ్ చ చిత్రరూపాశ్ చ సృష్టయః
అనేక ప్రపంచాలలో ఎన్నో వింతలు, విచిత్రమైన కదలికలు, అనేకరకాల రూపాలు, మార్పులు, కొత్త కొత్త సృష్టులు కనిపిస్తుంటాయి.
వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమగ్రాస్ సృష్టిదృష్టయః । తత్త్వజ్ఞవిషయా రామ సలిలాద్ ఇవ వృష్టయః
ఓ రామా, ఈ సృష్టి దృశ్యాలన్నీ పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేవు. అవి నిజాన్ని తెలుసుకున్నవారికి మాత్రమే తెలుస్తాయి, నీటిలో నుండి వర్షం వచ్చినట్లు.
ఆయాన్తి సృష్టయో దేవాజ్ జలదాద్ ఇవ వృష్టయః । తస్మాద్ ఏవాఖిలా జాతా ఆలోకాద్ ఇవ దృష్టయః
సృష్టులు దేవుని నుండి పుట్టుకొస్తాయి, మేఘాల నుండి వర్షం వచ్చినట్లే. ఆ పరమాత్మ నుండే అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి, వెలుగులో నుండి దృశ్యాలు కలిగినట్లుగా.
వ్యతిరిక్తా న సర్వేశాత్ సమస్తాస్ సృష్టిదృష్టయః । వ్యతిరిక్తా ఇవాభాన్తి స్వాష్ఠీలాశ్ శల్మలేర్ ఇవ
ఈ సృష్టి దృశ్యాలన్నీ పరమేశ్వరుని నుండి వేరుగా లేవు. అయినా అవి వేరుగా కనిపిస్తాయి, శాల్మలివృక్షానికి ముళ్లు వేరుగా కనిపించినట్లే.
ఇహ సృష్టిషు పుష్టాసు నికృష్టాసు చ రాఘవ । పరమాన్ నభసో జాతతన్మాత్రమలమాలితమ్
రాఘవా, ఈ సృష్టుల్లో కొన్ని ఉత్తమమైనవిగా, కొన్ని అధమమైనవిగా కనిపిస్తాయి. కానీ పరమాత్మ తను ఆకాశపు సూక్ష్మ మలినత మాత్రమే తగిలినట్టు ఉండి, అసలు కలుషితమవడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వ్యోమ ప్రతిష్ఠామ్ ఉపగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా వ్యోమజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
కొన్నిసార్లు మొదటగా ఆకాశమే స్థిరతను పొందుతుంది. ఆ తరువాత ఆ ఆకాశం నుంచే బ్రహ్మ ఉద్భవిస్తాడు. అప్పుడు ఆయన ఆకాశంలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వాయుః ప్రతిష్ఠామ్ ఉపగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా వాయుజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
మరొకసారి మొదటగా గాలే స్థిరతను పొందుతుంది. దాని తరువాత ఆ గాలిలోంచే బ్రహ్మ జన్మిస్తాడు. అప్పుడు ఆయన గాలిలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం వారి స్ఫారతామ్ అధిగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా జలజో ఽసౌ ప్రజాపతిః
ఇంకొన్ని సందర్భాల్లో మొదటగా నీరు పరిపూర్ణతను పొందుతుంది. ఆ తరువాత ఆ నీటిలోంచే బ్రహ్మ పుడతాడు. అప్పుడు ఆయన నీటిలో పుట్టిన ప్రజాపతి అవుతాడు.
కదాచిత్ ప్రథమం పృథ్వీ స్ఫారతామ్ అధిగచ్ఛతి । తతః ప్రజాయతే బ్రహ్మా పార్థివో ఽసౌ ప్రజాపతిః
కొన్నిసార్లు ముందుగా భూమి విస్తరించి, ఆ తరువాత ఆ భూమిలోంచి బ్రహ్ముడు జన్మిస్తాడు. ఆయనే భూమి మీద సృష్టికర్త.
ఇతి చత్వారి సమ్పీడ్య పఞ్చమం వర్ధతే యదా । తదా తజ్జతయైవేశః కురుతే జాగతీం క్రియామ్
నాలుగు మూలకాలు కలిపి, ఐదవది పెరిగినప్పుడు, ఆ శక్తితోనే ప్రభువు ఈ లోకంలో అన్ని కార్యాలు నిర్వహిస్తాడు.
కదాచిద్ అప్సు వాయౌ వా సుస్ఫారే వాపి తేజసి । స్వయం సమ్పద్యతే కశ్చిత్ పుమాన్ ప్రకృతిభావతః
కొన్నిసార్లు నీటిలోనో, గాలిలోనో, లేదా విస్తృతమైన అగ్నిలోనో, ఆ మూలకంలో నుంచే ఎవరో ఒకరు సహజంగా పుడతారు.
తస్యాథ పుంసో వదనాత్ కదాచిజ్ జాయతే పదాత్ । కదాచిద్ అంసాత్ పృష్ఠాద్ వా కదాచిల్ లోచనాత్ కరాత్
ఆ వ్యక్తి నోటిలోంచి కొన్ని సార్లు కాలు పుడుతుంది; కొన్ని సార్లు భుజం లేదా వెన్నెముక నుంచి, మరికొన్ని సార్లు కన్ను లేదా చేయి నుంచి పుడుతుంది.
కదాచిత్ పురుషస్యాస్య నాభేః పద్మః ప్రజాయతే । తస్మిన్ సఞ్చరతే బ్రహ్మా పద్మజో ఽసౌ ప్రకీర్తితః
కొన్నిసార్లు ఈ మనిషి నాభి నుండి ఒక పద్మం పుట్టుకొస్తుంది. ఆ పద్మంలో బ్రహ్మ దేవుడు సంచరిస్తాడు. అందుకే ఆయనను పద్మజుడు అంటారు.
మాయేయం స్వప్నవద్ భ్రాన్తిర్ మిథ్యారచితచక్రికా । మనోరాజ్యరుచిర్ లోలా సలిలావృత్తిసున్దరీ
ఈ మాయా భ్రమ ఒక కలలాంటిది, అబద్ధంగా ఏర్పడిన చక్రంలా ఉంటుంది. మనస్సులో రాజ్యం ఏర్పడినట్టు ఆకర్షణగా, నీటిలో అలలు ఆడినట్టు అందంగా, ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉంటుంది.
కిమ్ ఇవాస్యాం వద జ్ఞప్తౌ కథం సమ్భవతీహ నో । న చేద్ బాలమనోరాజ్యమ్ ఇదం పర్యనుయుజ్యతే
ఈ జ్ఞానంలో నిజంగా ఏది ఉంది? అది ఎలా ఉత్పన్నమవుతుంది? లేకపోతే, ఇది చిన్నపిల్లల కలలాంటిదే, వట్టి ఊహ మాత్రమే.
కదాచిద్ అమ్బరే శుద్ధే మనస్తత్త్వానురఞ్జనాత్ । సౌవర్ణం బ్రహ్మగర్భం చ స్వయమ్ అణ్డం ప్రవర్తతే
కొన్నిసార్లు నిర్మలమైన ఆకాశంలో మనస్సు స్వభావం వల్ల స్వయంగా బంగారు రంగులో ఉన్న బ్రహ్మ గర్భం, అంటే అండం, ఏర్పడుతుంది.
కదాచిద్ ఏష పురుషో వీర్యం సృజతి వారిణి । తస్మాత్ ప్రజాయతే పద్మం బ్రహ్మాణ్డమ్ అథ వా మహత్
కొన్నిసార్లు ఈ మనిషి తన శక్తిని నీటిలో విడుదల చేస్తాడు. ఆ నీటిలో నుండి ఒక కమలం పుట్టుకొస్తుంది. ఆ కమలం నుంచే బ్రహ్మాండం లేదా మహత్తత్త్వం ఉద్భవిస్తుంది.
తస్మాత్ ప్రజాయతే బ్రహ్మా కదాచిద్ భాస్కరో హ్య్ అసౌ । కదాచిద్ వరుణో బ్రహ్మా కదాచిద్ వాయుర్ అబ్జజః
ఆ కమలం నుండి బ్రహ్మదేవుడు పుట్టుతాడు. కొన్నిసార్లు ఆయనే సూర్యుడు అవుతాడు, మరికొన్నిసార్లు వరుణుడు బ్రహ్మగా అవతరిస్తాడు, ఇంకొన్నిసార్లు వాయుదేవుడు ఆ కమలంలోంచి జన్మిస్తాడు.
ఏవమ్ అన్తర్విహీనాసు విచిత్రాస్వ్ ఇహ సృష్టిషు । విచిత్రోత్పత్తయో రామ బ్రహ్మణో వివిధా గతాః
ఇలా, అంతర్గత ఏకత్వం లేని, ఎన్నో విధాలైన ఈ సృష్టుల్లో, ఓ రామా, బ్రహ్మదేవుని జననాలు ఎన్నో రూపాల్లో జరిగినవి.