సంసారామ్బునిధావ్ అస్మిన్ వాసనామ్బుపరిప్లుతే । యే ప్రజ్ఞానావమ్ ఆరూఢాస్ తే తీర్ణా బ్రుడితాః పరే
ఈ సంసార సముద్రంలో వాసనల నీరు నిండిపోయినప్పుడు, జ్ఞాన నౌకపై ఎక్కినవారు, అవతల తీరాన్ని చేరినవారిగా చెప్పబడతారు.
క్షురధారాగ్రశితయా ధియా పరమధీరయా । ప్రవిచార్యాత్మనస్ తత్త్వం తత్ త్వం స్వం పదమ్ ఆవిశ
పొడవైన కత్తిపొడవంతు పదునైన మనస్సుతో, అత్యంత స్థిరంగా ఆత్మస్వరూపాన్ని పరిశీలించి, ఆ నిజమైన స్వరూపంలోకి ప్రవేశించు.
యథా తత్త్వవిదః ప్రాజ్ఞా జ్ఞానబృంహితచేతసః । విహరన్తి తథా రామ విహర్తవ్యం న మూఢవత్
ఎలా నిజజ్ఞానం కలిగి, జ్ఞానంతో మనస్సు విస్తరించిన జ్ఞానులు జీవిస్తారో, అలా నీవు కూడా, రామా, జీవించాలి. మూర్ఖులవలె కాకూడదు.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానో నిత్యతృప్తా మహాశయాః । ఆచారైర్ అనుగన్తవ్యా న భోగకృపణాశ్ శఠాః
జీవన్ముక్తులు, మహాత్ములు, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, మహోన్నత హృదయంతో ఉంటారు. వారిని ఆచారాల్లో అనుసరించాలి. అనుభవాలకు ఆశపడి, మోసగాళ్లను అనుకరించకూడదు.
న త్యజన్తి న వాఞ్ఛన్తి వ్యవహారం జగద్గతమ్ । సర్వమ్ ఏవానువర్తన్తే పరావరవిదో జనాః
ఎవరైతే పరమార్థం, లౌకికాన్ని బాగా తెలుసుకుంటారో, వారు లోకవ్యవహారాన్ని విడిచిపెట్టరు, ఆశపడరు కూడా. వారు ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతిదానికీ అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తారు.
ప్రభావస్యాభిమానస్య గుణానాం యశసశ్ శ్రియః । న క్వచిత్ కృపణా లోకే మహాన్తస్ తత్త్వదర్శినః
ఈ లోకంలో శక్తి, గర్వం, గుణాలు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం వంటి వాటి విషయంలో మహానుభావులు, సత్యాన్ని దర్శించినవారు ఎప్పుడూ చిన్న మనసుతో ఉండరు.
సుశూన్యే ఽపి న ఖిద్యన్తే దేవోద్యానే నసఙ్గినః । నియతిం చ న ముఞ్చన్తి మహాన్తో భాస్కరా ఇవ
పూర్తిగా ఒంటరిగా ఉన్నా వారు బాధపడరు; దేవతల తోటల్లో ఉన్నా వారు ఆసక్తి చూపరు. మహానుభావులు తమ స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరు, అది సూర్యుడు లాగానే.
విగతేచ్ఛా యథాప్రాప్తవ్యవహారానువర్తినః । విచరన్త్య్ అసమున్నద్ధాస్ స్వస్థా దేహరథస్థితాః
వాంఛలు లేకుండా, ఏది ఎదురైతే అది చేస్తూ, వారు ఏ విషయానికీ ఆందోళన చెందకుండా, మనశ్శాంతితో, శరీరరథంలో స్థిరంగా సంచరిస్తారు.
త్వమ్ అపి ప్రాప్తవాన్ రామ వివేకమ్ ఇమమ్ ఆగతమ్ । ప్రజ్ఞాబలేన చానేన జానే స్వస్థో ఽసి సున్దర
రామా, నీవు కూడా ఈ వివేకాన్ని పొందావు. ఈ జ్ఞానబలంతో నీవు మనశ్శాంతితో ఉన్నావని నాకు తెలుసు, అందమైనవాడా.
స్పష్టాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య నిర్మానో గతమత్సరః । విహరాస్మిన్ భువః పీఠే పరాం సిద్ధిమ్ అవాప్స్యసి
స్పష్టమైన దృష్టిని ఆశ్రయించి, అహంకారమూ, అసూయా లేకుండా ఈ భూమిపై నీవు నిశ్చింతగా ఉండు; అప్పుడు పరమ సిద్ధిని పొందుతావు.
స్వస్థస్ సర్వేహితత్యాగీ దూరాలోకితవాఞ్ఛనః । పరాం శీతలతామ్ అన్తర్ ఆదాయ విహరానఘ
నీ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని స్వార్థపూరిత ఆశలను వదిలిపెట్టి, కోరికలు దూరంగా ఉంచి, లోపల పరమ శాంతిని పొందినవాడవై, పాపరహితుడా, ఇక్కడ ఆనందంగా జీవించు.
ఇత్థం గిరా విమలయా విమలాశయస్య రామో మునేస్ స పరిమృష్ట ఇవాబభాసే । జ్ఞానామృతేన మధురేణ విరాజతాన్తః పూర్ణశ్ శశాఙ్క ఇవ శీతలతాం జగామ
పవిత్రమైన మనస్సుతో ముని పవిత్రమైన మాటలు చెప్పగా, రాముడు శుద్ధుడై కనిపించాడు; జ్ఞానామృతం వంటి మధురమైన బోధతో లోపల నిండిపోయి, పూర్ణచంద్రుడిలా శాంతిని పొందాడు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ వేదవేదాన్తపారగ । ఆశ్వస్త ఇవ తిష్ఠామి శుద్ధాభిర్ భవదుక్తిభిః
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, వేదాలు, వేదాంతాలను పూర్తిగా గ్రహించినవాడవు; నీ పవిత్రమైన మాటల వల్ల నేను ధైర్యంగా నిలబడి ఉన్నాను.
ఉదారాణి విరక్తాని పేశలాన్య్ ఉచితాని చ । శ్రోతుం తృప్తిం న గచ్ఛామి వచాంసి వదతస్ తవ
నీ మాటలు ఎంతో ఉదాత్తంగా, విరక్తంగా, మృదువుగా, సముచితంగా ఉంటాయి. నీవు మాట్లాడినప్పుడు విన్నా నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి కలగడం లేదు.
జాత్యా రాజససాత్త్విక్యాః కథనావసరాన్తరే । ఉత్పత్తిర్ భవతా ప్రోక్తా భగవన్ పద్మజన్మనః
ప్రభూ, నీవు నీ ఉపన్యాసంలో పద్మజన్ముడి జననం రాజస-సాత్విక స్వభావంతో జరిగిందని వివరించావు.
అత్రాయం మమ సన్దేహో మహాత్మన్ హృది వర్తతే । సర్వసంశయవిచ్ఛేదకారిన్న్ ఆశు తద్ ఉచ్యతామ్
మహాత్మా, ఈ విషయంలో నా హృదయంలో ఒక సందేహం ఉంది. అన్ని సందేహాలను తొలగించేవాడవు కదా, దయచేసి త్వరగా దాని గురించి చెప్పు.
క్వచిద్ అబ్జాత్ క్వచిద్ వ్యోమ్నః క్వచిద్ అణ్డాత్ క్వచిజ్ జలాత్ । చిత్రోత్పత్తిః కథం ప్రోక్తా శాస్త్రే కమలజన్మనః
ఎక్కడో పద్మంలో జన్మించాడని, ఇంకెక్కడో ఆకాశంలోనుంచి, ఇంకొంత చోట అండంలోనుంచి, మరికొంత చోట నీటిలోనుంచి జన్మించాడని చెబుతారు. పద్మజన్ముడి ఈ అద్భుతమైన జన్మాన్ని శాస్త్రాల్లో ఎలా వివరించారో చెప్పు.
బహూని బ్రహ్మలక్ష్యాణి శఙ్కరేన్ద్రశతాని చ । నారాయణసహస్రాణి సమతీతాని రాఘవ
ఓ రాఘవ, అనేక బ్రహ్మ సంవత్సరాలు, వందలాది శంకరులు, వేలాది నారాయణులు ఇప్పటికే కాలక్రమంలో పోయాయి.
అద్యాన్యేషు విచిత్రేషు బ్రహ్మాణ్డేషు చ భూరిషు । నానాచారవిహారాణి విహరన్తి సహస్రశః
ఇప్పటికీ ఎన్నో అద్భుతమైన, విస్తారమైన బ్రహ్మాండాల్లో, వేలాది జనులు వివిధ ఆచారాలతో, రకాలైన ఆనందాలతో విహరిస్తున్నారు.
తుల్యకాలమ్ అనన్తేషు కాలాన్తరభవేషు చ । జగత్సు ప్రోద్భవిష్యన్తి బహూన్య్ అన్యాని భూరిశః
అదే సమయంలో, అనంతమైన కాలచక్రాల్లో, భవిష్యత్తు లోకాల్లో కూడా మరెన్నో బ్రహ్మాండాలు విస్తారంగా ఉద్భవించబోతున్నాయి.
తేషామ్ అబ్జోద్భవాదీనాం తేష్వ్ అణ్డేషు దివౌకసామ్ । ఉత్పత్తయో మహాబాహో విచిత్రాః కథితా దివి
ఓ మహాబాహూ, ఆ బ్రహ్మాండాల్లో పద్మంలో జనించినవారు మొదలైన దేవతల జననాలు ఆకాశంలో ఎన్నో విధాలుగా వివరించబడ్డాయి.
కదాచిత్ సృష్టయశ్ శార్వ్యః కదాచిత్ పద్మజోద్భవాః । కదాచిద్ అపి వైష్ణవ్యః కదాచిన్ మునినిర్మితాః
కొన్నిసార్లు సృష్టులు శివునివల్ల జరుగుతాయి, కొన్నిసార్లు పద్మంలో పుట్టిన బ్రహ్మవల్ల, మరికొన్నిసార్లు విష్ణువల్ల, ఇంకొన్ని సార్లు మునులు సృష్టిస్తారు.
కదాచిద్ అబ్జజో బ్రహ్మా కదాచిత్ సలిలోద్భవః । అణ్డోద్భవః కదాచిచ్ చ కదాచిజ్ జాయతే ఽమ్బరాత్
కొన్నిసార్లు బ్రహ్మ పద్మంలో పుడతాడు, మరికొన్ని సార్లు నీటిలోంచి పుడతాడు, ఇంకొన్ని సార్లు అండంలోంచి, మరికొన్ని సార్లు ఆకాశంలోంచి పుడతాడు.
కస్మింశ్చిద్ అణ్డే త్ర్యక్షో ఽర్కః కస్మింశ్చిద్ అపి వాసవః । కస్మింశ్చిత్ పుణ్డరీకాక్షః కస్మింశ్చిత్ త్ర్యక్ష ఏవ హి
కొన్ని జగత్తుల్లో సూర్యుడు త్రినేత్రుడు, మరికొన్నింటిలో ఇంద్రుడు, ఇంకొన్నింటిలో కమలనేత్రుడు, ఇంకొన్ని జగత్తుల్లో మళ్లీ త్రినేత్రుడే సూర్యుడు.
కస్యాఞ్చిద్ భూర్ అభూత్ సృష్టౌ నీరన్ధ్రతరుసఙ్కటా । కస్యాఞ్చిన్ నరనీరన్ధ్రా కస్యాఞ్చిద్ భూధరావృతా
కొన్ని సృష్టుల్లో భూమి దట్టమైన అడవులతో నిండిపోయింది, మరికొన్ని సృష్టుల్లో మనుషులతో కిక్కిరిసిపోయింది, ఇంకొన్ని సృష్టుల్లో పర్వతాలతో కప్పబడి ఉంది.
భూర్ అభూన్ మృణ్మయీ కాచిత్ కాచిద్ ఆసీద్ దృషన్మయీ । ఆసీద్ ధేమమయీ కాచిత్ కాచిన్ మాంసమయీ తథా
కొన్ని లోకాల్లో భూమి మట్టితో ఏర్పడింది, మరికొన్ని లోకాల్లో రాళ్లతో ఉంది. ఇంకొన్ని లోకాల్లో పొగతో ఏర్పడింది, ఇంకొన్ని లోకాల్లో మాంసంతో కూడా ఉంది.
ఇహైవ కానిచిత్ తాని జగన్త్య్ అన్యాన్య్ అథాన్యథా । అన్యోఽన్యైకైకలోకాని నిర్వేధాంస్య్ అపి కానిచిత్
ఇక్కడే కొన్ని లోకాలు ఒక విధంగా ఉండగా, మరికొన్ని లోకాలు వేరే విధంగా ఉన్నాయి. కొన్ని లోకాలు పరస్పరం కలిసిపోయాయి, మరికొన్ని లోకాలు పూర్తిగా వేరుగా ఉన్నాయి.
అనన్తాని జగన్త్య్ అస్మిన్ బ్రహ్మతత్త్వమహామ్బరే । అమ్భోధివీచివ్రజవన్ నిమజ్జన్త్య్ ఉద్భవన్తి చ
ఈ బ్రహ్మతత్వం అనే విస్తృత ఆకాశంలో అనేక లోకాలు సముద్రపు అలల మాదిరిగా పుట్టి మళ్లీ కలిసిపోతుంటాయి.
యథా తరఙ్గా జలధౌ మృగతృష్ణా మరౌ యథా । కుసుమాని యథా చూతే తథా విశ్వశ్రియః పరే
ఎలా సముద్రంలో అలలు, ఎడారిలో మాయనీరు, మామిడి చెట్టులో పువ్వులు పుట్టి పోతాయో, అలాగే పరమాత్మలో ఈ విశ్వ వైభవాలు కూడా పుట్టి పోతుంటాయి.
భానోర్ గణయితుం శక్యా రశ్మిషు త్రసరేణవః । ఆలోలవపుషో బ్రహ్మతత్త్వే న జగతాం గణాః
సూర్యకిరణాల్లో ఉన్న ధూళికణాలను లెక్కించవచ్చు, కానీ ఎప్పుడూ కదులుతూ ఉండే బ్రహ్మతత్వంలో ఉన్న అనేక లోకాలను లెక్కించటం అసాధ్యం.