యస్యాసద్ ఇదమ్ ఇత్య్ ఆస్థా నివృత్తా సర్వవస్తుషు । క్రోడీకరోతి సర్వజ్ఞం నావిద్యా తమ్ అవాస్తవీ
ఎవరికి 'ఇది అసత్యం' అనే నమ్మకం అన్ని విషయాల్లో పూర్తిగా పోయిందో, అతనిని అజ్ఞానం తాకదు; అతడు సర్వజ్ఞుడిని ఆలింగనం చేస్తాడు.
అహం జగచ్ చైకమ్ ఇదం సర్వమ్ ఏవేతి యస్య ధీః । ఆస్థానాస్థే పరిత్యజ్య సంస్థితా స న మజ్జతి
ఎవరి బుద్ధి 'నేను, జగత్తు అన్నీ ఒక్కటే, ఇది అంతా ఒక్కటే' అనే స్థితిలో స్థిరంగా ఉందో, అతడు ఆసక్తి, ద్వేషం రెండింటినీ వదిలిపెట్టి నిలబడతాడు, అలాంటి వాడు ఎప్పుడూ మునగడు.
శుద్ధం సదసతోర్ మధ్యం పదం బుద్ధ్యావలమ్బ్య చ । సబాహ్యాభ్యన్తరం విశ్వం మా గృహాణ విముఞ్చ మా
నీవు నీ బుద్ధితో సత్యం, అసత్యం మధ్యలో ఉన్న శుద్ధమైన స్థితిని ఆధారంగా తీసుకుని, బాహ్యమైనా, అంతర్గతమైనా ఈ విశ్వాన్ని పట్టుకోకూడదు, వదిలిపెట్టకూడదు.
అత్యన్తవితతస్ స్వచ్ఛస్ సర్వవాన్ సర్వవర్జితః । వ్యోమవత్ తిష్ఠ నీరాగం రామ కార్యకరో ఽపి సన్
ఓ రామా, నీవు ఆకాశంలా విస్తృతంగా, నిర్మలంగా, అన్నిటినీ కలిగి ఉన్నవాడివై, ఏదీ నీదికాదు అన్న భావనతో, అసక్తిగా ఉండు. పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనస్సులో ఎలాంటి మమకారం లేకుండా ఉండాలి.
యస్య నేచ్ఛా న చానిచ్ఛా జ్ఞస్య కర్మణి తిష్ఠతః । న తస్య లిప్యతే ప్రజ్ఞా పద్మపత్త్రమ్ ఇవామ్బుభిః
ఏ పనిలోనైనా, ఆశ లేకుండా, ద్వేషం లేకుండా, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడి బుద్ధి, నీటిలో తడవని తామరాకులా, ఏదీ అంటదు.
దర్శనస్పర్శనాదీని మా కరోతు కరోతు వా । తవేన్ద్రియగణో గౌణస్ త్వమ్ అనిచ్ఛో భవాత్మవాన్
నీ ఇంద్రియాలు చూడటం, తాకటం వంటివి చేస్తే చేయనీ, చేయకపోయినా పరవాలేదు. అవి నీకు ప్రాధాన్యం లేవు. నువ్వు కోరికలు లేకుండా, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండు.
మమేదమ్ ఇత్య్ అసద్భూతే ఇన్ద్రియార్థే భవన్మనః । మా నిమజ్జత్వ్ అమగ్నం సన్ మా కరోతు కరోతు వా
నిజమైనవి కాని ఇంద్రియాల విషయాలను 'ఇది నాది' అని భావిస్తూ నీ మనస్సు వాటిలో మునిగిపోకుండా చూసుకో. మనస్సు మునగకుండా ఉండి, పని చేసినా, చేయకపోయినా పరవాలేదు.
యది తే నేన్ద్రియార్థశ్రీస్ స్వదతే హృది రాఘవ । తద్ అసి జ్ఞాతవిజ్ఞానస్ సముత్తీర్ణో భవార్ణవాత్
ఓ రాఘవా, ఇంద్రియాల విషయాల అందాలు నీ హృదయాన్ని ఆకట్టుకోకపోతే, నీవు జ్ఞానం, వివేచనతో కూడి, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళినవాడవు.
అస్వాదితేన్ద్రియార్థస్య సతనోర్ అతనోర్ అపి । అనిచ్ఛతో ఽపి సమ్పన్నా ముక్తిర్ అర్థవశాత్ తవ
ఇంద్రియాల విషయాలను అనుభవించినా, అనుభవించకపోయినా, కోరికలు లేకపోయినా, పరిస్థితుల బలంతో నీకు ముక్తి కలుగుతుంది.
ఉచ్చైఃపదాయ పరయా ప్రజ్ఞయా వాసనాగణాత్ । పుష్పాద్ గన్ధమ్ ఇవోదారం చేతో రామ పృథక్ కురు
ఓ రామా, పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో, పుష్పంలో నుండి పరిమళాన్ని వేరుచేసినట్టు, నీ మనసును వాసనలన్నీ నుండి వేరుగా ఉంచు.
సంసారామ్బునిధావ్ అస్మిన్ వాసనామ్బుపరిప్లుతే । యే ప్రజ్ఞానావమ్ ఆరూఢాస్ తే తీర్ణా బ్రుడితాః పరే
ఈ సంసార సముద్రంలో వాసనల నీరు నిండిపోయినప్పుడు, జ్ఞాన నౌకపై ఎక్కినవారు, అవతల తీరాన్ని చేరినవారిగా చెప్పబడతారు.
క్షురధారాగ్రశితయా ధియా పరమధీరయా । ప్రవిచార్యాత్మనస్ తత్త్వం తత్ త్వం స్వం పదమ్ ఆవిశ
పొడవైన కత్తిపొడవంతు పదునైన మనస్సుతో, అత్యంత స్థిరంగా ఆత్మస్వరూపాన్ని పరిశీలించి, ఆ నిజమైన స్వరూపంలోకి ప్రవేశించు.
యథా తత్త్వవిదః ప్రాజ్ఞా జ్ఞానబృంహితచేతసః । విహరన్తి తథా రామ విహర్తవ్యం న మూఢవత్
ఎలా నిజజ్ఞానం కలిగి, జ్ఞానంతో మనస్సు విస్తరించిన జ్ఞానులు జీవిస్తారో, అలా నీవు కూడా, రామా, జీవించాలి. మూర్ఖులవలె కాకూడదు.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానో నిత్యతృప్తా మహాశయాః । ఆచారైర్ అనుగన్తవ్యా న భోగకృపణాశ్ శఠాః
జీవన్ముక్తులు, మహాత్ములు, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, మహోన్నత హృదయంతో ఉంటారు. వారిని ఆచారాల్లో అనుసరించాలి. అనుభవాలకు ఆశపడి, మోసగాళ్లను అనుకరించకూడదు.
న త్యజన్తి న వాఞ్ఛన్తి వ్యవహారం జగద్గతమ్ । సర్వమ్ ఏవానువర్తన్తే పరావరవిదో జనాః
ఎవరైతే పరమార్థం, లౌకికాన్ని బాగా తెలుసుకుంటారో, వారు లోకవ్యవహారాన్ని విడిచిపెట్టరు, ఆశపడరు కూడా. వారు ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతిదానికీ అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తారు.
ప్రభావస్యాభిమానస్య గుణానాం యశసశ్ శ్రియః । న క్వచిత్ కృపణా లోకే మహాన్తస్ తత్త్వదర్శినః
ఈ లోకంలో శక్తి, గర్వం, గుణాలు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం వంటి వాటి విషయంలో మహానుభావులు, సత్యాన్ని దర్శించినవారు ఎప్పుడూ చిన్న మనసుతో ఉండరు.
సుశూన్యే ఽపి న ఖిద్యన్తే దేవోద్యానే నసఙ్గినః । నియతిం చ న ముఞ్చన్తి మహాన్తో భాస్కరా ఇవ
పూర్తిగా ఒంటరిగా ఉన్నా వారు బాధపడరు; దేవతల తోటల్లో ఉన్నా వారు ఆసక్తి చూపరు. మహానుభావులు తమ స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరు, అది సూర్యుడు లాగానే.
విగతేచ్ఛా యథాప్రాప్తవ్యవహారానువర్తినః । విచరన్త్య్ అసమున్నద్ధాస్ స్వస్థా దేహరథస్థితాః
వాంఛలు లేకుండా, ఏది ఎదురైతే అది చేస్తూ, వారు ఏ విషయానికీ ఆందోళన చెందకుండా, మనశ్శాంతితో, శరీరరథంలో స్థిరంగా సంచరిస్తారు.
త్వమ్ అపి ప్రాప్తవాన్ రామ వివేకమ్ ఇమమ్ ఆగతమ్ । ప్రజ్ఞాబలేన చానేన జానే స్వస్థో ఽసి సున్దర
రామా, నీవు కూడా ఈ వివేకాన్ని పొందావు. ఈ జ్ఞానబలంతో నీవు మనశ్శాంతితో ఉన్నావని నాకు తెలుసు, అందమైనవాడా.
స్పష్టాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య నిర్మానో గతమత్సరః । విహరాస్మిన్ భువః పీఠే పరాం సిద్ధిమ్ అవాప్స్యసి
స్పష్టమైన దృష్టిని ఆశ్రయించి, అహంకారమూ, అసూయా లేకుండా ఈ భూమిపై నీవు నిశ్చింతగా ఉండు; అప్పుడు పరమ సిద్ధిని పొందుతావు.
స్వస్థస్ సర్వేహితత్యాగీ దూరాలోకితవాఞ్ఛనః । పరాం శీతలతామ్ అన్తర్ ఆదాయ విహరానఘ
నీ స్వభావంలో స్థిరంగా ఉండి, అన్ని స్వార్థపూరిత ఆశలను వదిలిపెట్టి, కోరికలు దూరంగా ఉంచి, లోపల పరమ శాంతిని పొందినవాడవై, పాపరహితుడా, ఇక్కడ ఆనందంగా జీవించు.
ఇత్థం గిరా విమలయా విమలాశయస్య రామో మునేస్ స పరిమృష్ట ఇవాబభాసే । జ్ఞానామృతేన మధురేణ విరాజతాన్తః పూర్ణశ్ శశాఙ్క ఇవ శీతలతాం జగామ
పవిత్రమైన మనస్సుతో ముని పవిత్రమైన మాటలు చెప్పగా, రాముడు శుద్ధుడై కనిపించాడు; జ్ఞానామృతం వంటి మధురమైన బోధతో లోపల నిండిపోయి, పూర్ణచంద్రుడిలా శాంతిని పొందాడు.
భగవన్ సర్వధర్మజ్ఞ వేదవేదాన్తపారగ । ఆశ్వస్త ఇవ తిష్ఠామి శుద్ధాభిర్ భవదుక్తిభిః
భగవంతుడా, అన్ని ధర్మాలను తెలిసినవాడవు, వేదాలు, వేదాంతాలను పూర్తిగా గ్రహించినవాడవు; నీ పవిత్రమైన మాటల వల్ల నేను ధైర్యంగా నిలబడి ఉన్నాను.
ఉదారాణి విరక్తాని పేశలాన్య్ ఉచితాని చ । శ్రోతుం తృప్తిం న గచ్ఛామి వచాంసి వదతస్ తవ
నీ మాటలు ఎంతో ఉదాత్తంగా, విరక్తంగా, మృదువుగా, సముచితంగా ఉంటాయి. నీవు మాట్లాడినప్పుడు విన్నా నాకు ఎప్పుడూ తృప్తి కలగడం లేదు.
జాత్యా రాజససాత్త్విక్యాః కథనావసరాన్తరే । ఉత్పత్తిర్ భవతా ప్రోక్తా భగవన్ పద్మజన్మనః
ప్రభూ, నీవు నీ ఉపన్యాసంలో పద్మజన్ముడి జననం రాజస-సాత్విక స్వభావంతో జరిగిందని వివరించావు.
అత్రాయం మమ సన్దేహో మహాత్మన్ హృది వర్తతే । సర్వసంశయవిచ్ఛేదకారిన్న్ ఆశు తద్ ఉచ్యతామ్
మహాత్మా, ఈ విషయంలో నా హృదయంలో ఒక సందేహం ఉంది. అన్ని సందేహాలను తొలగించేవాడవు కదా, దయచేసి త్వరగా దాని గురించి చెప్పు.
క్వచిద్ అబ్జాత్ క్వచిద్ వ్యోమ్నః క్వచిద్ అణ్డాత్ క్వచిజ్ జలాత్ । చిత్రోత్పత్తిః కథం ప్రోక్తా శాస్త్రే కమలజన్మనః
ఎక్కడో పద్మంలో జన్మించాడని, ఇంకెక్కడో ఆకాశంలోనుంచి, ఇంకొంత చోట అండంలోనుంచి, మరికొంత చోట నీటిలోనుంచి జన్మించాడని చెబుతారు. పద్మజన్ముడి ఈ అద్భుతమైన జన్మాన్ని శాస్త్రాల్లో ఎలా వివరించారో చెప్పు.
బహూని బ్రహ్మలక్ష్యాణి శఙ్కరేన్ద్రశతాని చ । నారాయణసహస్రాణి సమతీతాని రాఘవ
ఓ రాఘవ, అనేక బ్రహ్మ సంవత్సరాలు, వందలాది శంకరులు, వేలాది నారాయణులు ఇప్పటికే కాలక్రమంలో పోయాయి.
అద్యాన్యేషు విచిత్రేషు బ్రహ్మాణ్డేషు చ భూరిషు । నానాచారవిహారాణి విహరన్తి సహస్రశః
ఇప్పటికీ ఎన్నో అద్భుతమైన, విస్తారమైన బ్రహ్మాండాల్లో, వేలాది జనులు వివిధ ఆచారాలతో, రకాలైన ఆనందాలతో విహరిస్తున్నారు.
తుల్యకాలమ్ అనన్తేషు కాలాన్తరభవేషు చ । జగత్సు ప్రోద్భవిష్యన్తి బహూన్య్ అన్యాని భూరిశః
అదే సమయంలో, అనంతమైన కాలచక్రాల్లో, భవిష్యత్తు లోకాల్లో కూడా మరెన్నో బ్రహ్మాండాలు విస్తారంగా ఉద్భవించబోతున్నాయి.