గన్ధర్వనగరస్యార్ధే భూషితే దూషితే ఽథ వా । అవిద్యాంశే సుతాదౌ వా కః క్రమస్ సుఖదుఃఖయోః
గంధర్వ నగరం అర్ధంగా అలంకరించబడినా, చెడిపోయినా, లేదా అజ్ఞానం వల్ల పిల్లలు మొదలైనవారికి ఏదైనా జరిగినా, ఇలాంటి వాటిలో సంతోషం, దుఃఖం ఎలా వస్తాయో చెప్పడం ఎలా?
ప్రాప్తే ధనే ఽథ దారాదౌ హర్షస్యావసరో హి కః । వృద్ధాయాం మృగతృష్ణాయాం కిమ్ ఆనన్దో జలార్థినః
ధనం లేదా భార్య లభించినప్పుడు నిజంగా ఆనందించడానికి ఏముంది? పెరిగిన మృగతృష్ణను చూసి నీళ్ల కోసం తపించే వాడికి ఏ సంతోషం కలుగుతుంది?
ధనదారేషు వృద్ధేషు దుఃఖం యుక్తం న తుష్టతా । వృద్ధాయాం మోహమాయాయాం కస్ సమాశ్వాసవాన్ ఇహ
ధనం, భార్యలు పెరిగినప్పుడు సంతోషం కాదు, బాధే సహజం. మాయా మోహం పెరిగినప్పుడు ఇక్కడ ఎవరికైనా ధైర్యం కలుగుతుందా?
యైర్ ఏవ జాయతే రాగో మూర్ఖస్యాధికతాం గతైః । తైర్ ఏవ భోగైః ప్రాజ్ఞస్య విరాగ ఉపజాయతే
మూర్ఖులకు బలమైన ఆసక్తి కలిగించే అనుభవాలు, అదే అనుభవాలు జ్ఞానులకు ఎక్కువగా జరిగితే విరక్తిని కలిగిస్తాయి.
అపారదర్శినో మూఢా భోగైర్ ఆయాన్తి తుష్టతామ్ । పారావలోకినస్ త్వ్ ఏతైర్ విరాగం యాన్తి సాధవః
పరమార్థాన్ని చూడని మూర్ఖులు అనుభవాల వల్ల తృప్తి పొందుతారు. కానీ దూరాన్ని చూసే సజ్జనులు అదే అనుభవాల ద్వారా విరక్తిని పొందుతారు.
అతో రాఘవ తత్త్వజ్ఞో వ్యవహారేషు సంసృతేః । నష్టం నష్టమ్ ఉపేక్షస్వ ప్రాప్తం ప్రాప్తమ్ ఉపాహర
కాబట్టి రాఘవా, నిజమైన విషయాన్ని తెలిసినవాడిగా, ఈ లోక వ్యవహారాల్లో పోయినది పోయినట్టే వదిలేయి, వచ్చినది వచ్చినట్టే స్వీకరించు.
అనాగతానాం భోగానామ్ అవాఞ్ఛనమ్ అకృత్రిమమ్ । ఆగతానాం చ సమ్భోగ ఇతి పణ్డితలక్షణమ్
ఇంకా రాని సుఖాల పట్ల అసలు ఆకాంక్ష లేకపోవడం, వచ్చిన సుఖాలను ఆనందంగా అనుభవించడం — ఇదే జ్ఞానుల లక్షణం.
సంసారసమ్భ్రమే హ్య్ అస్మింశ్ ఛన్నాత్మన్య్ ఆతతాయిని । తథా విహర సమ్బుద్ధో యథా నాయాసి మూఢతామ్
ఈ సంసార కలకలంలో, నిజమైన ఆత్మను దాచిపెట్టి, మనసు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు, నీవు జాగ్రత్తగా, స్పష్టమైన జ్ఞానంతో జీవించు; అలా చేస్తే మాయలో పడిపోవడం ఉండదు.
సంసారాడమ్బరస్యాస్య ప్రపఞ్చరచితే క్రమే । సమ్యక్ సమం న పశ్యన్తి యే హతాస్ తే కుబుద్ధయః
ఈ సంసార వైభవ ప్రదర్శనలో, ప్రపంచ నిర్మాణంలో, ఎవరి జ్ఞానం నశించిందో వారు సరిగ్గా, సమంగా చూడలేరు; వారు తప్పుదారి పట్టినవారు.
యయా కయాచిద్ యుక్త్యేహ యస్య దృశ్యగతారతిః । పరిమజ్జతి తస్యాచ్ఛా న క్వచిన్ నిర్మలా మతిః
ఈ లోకంలో ఎవరి మనసు దృష్టిలో కనిపించే వస్తువుల మీద ఆసక్తితో ఉండి, వాటివల్ల శుద్ధమవుతుందో, అతనికి ఎక్కడా నిజమైన నిర్మలమైన బుద్ధి కలుగదు.
యస్యాసద్ ఇదమ్ ఇత్య్ ఆస్థా నివృత్తా సర్వవస్తుషు । క్రోడీకరోతి సర్వజ్ఞం నావిద్యా తమ్ అవాస్తవీ
ఎవరికి 'ఇది అసత్యం' అనే నమ్మకం అన్ని విషయాల్లో పూర్తిగా పోయిందో, అతనిని అజ్ఞానం తాకదు; అతడు సర్వజ్ఞుడిని ఆలింగనం చేస్తాడు.
అహం జగచ్ చైకమ్ ఇదం సర్వమ్ ఏవేతి యస్య ధీః । ఆస్థానాస్థే పరిత్యజ్య సంస్థితా స న మజ్జతి
ఎవరి బుద్ధి 'నేను, జగత్తు అన్నీ ఒక్కటే, ఇది అంతా ఒక్కటే' అనే స్థితిలో స్థిరంగా ఉందో, అతడు ఆసక్తి, ద్వేషం రెండింటినీ వదిలిపెట్టి నిలబడతాడు, అలాంటి వాడు ఎప్పుడూ మునగడు.
శుద్ధం సదసతోర్ మధ్యం పదం బుద్ధ్యావలమ్బ్య చ । సబాహ్యాభ్యన్తరం విశ్వం మా గృహాణ విముఞ్చ మా
నీవు నీ బుద్ధితో సత్యం, అసత్యం మధ్యలో ఉన్న శుద్ధమైన స్థితిని ఆధారంగా తీసుకుని, బాహ్యమైనా, అంతర్గతమైనా ఈ విశ్వాన్ని పట్టుకోకూడదు, వదిలిపెట్టకూడదు.
అత్యన్తవితతస్ స్వచ్ఛస్ సర్వవాన్ సర్వవర్జితః । వ్యోమవత్ తిష్ఠ నీరాగం రామ కార్యకరో ఽపి సన్
ఓ రామా, నీవు ఆకాశంలా విస్తృతంగా, నిర్మలంగా, అన్నిటినీ కలిగి ఉన్నవాడివై, ఏదీ నీదికాదు అన్న భావనతో, అసక్తిగా ఉండు. పనులు చేస్తూ ఉన్నా, మనస్సులో ఎలాంటి మమకారం లేకుండా ఉండాలి.
యస్య నేచ్ఛా న చానిచ్ఛా జ్ఞస్య కర్మణి తిష్ఠతః । న తస్య లిప్యతే ప్రజ్ఞా పద్మపత్త్రమ్ ఇవామ్బుభిః
ఏ పనిలోనైనా, ఆశ లేకుండా, ద్వేషం లేకుండా, జ్ఞానంతో ఉన్నవాడి బుద్ధి, నీటిలో తడవని తామరాకులా, ఏదీ అంటదు.
దర్శనస్పర్శనాదీని మా కరోతు కరోతు వా । తవేన్ద్రియగణో గౌణస్ త్వమ్ అనిచ్ఛో భవాత్మవాన్
నీ ఇంద్రియాలు చూడటం, తాకటం వంటివి చేస్తే చేయనీ, చేయకపోయినా పరవాలేదు. అవి నీకు ప్రాధాన్యం లేవు. నువ్వు కోరికలు లేకుండా, ఆత్మలో స్థిరంగా ఉండు.
మమేదమ్ ఇత్య్ అసద్భూతే ఇన్ద్రియార్థే భవన్మనః । మా నిమజ్జత్వ్ అమగ్నం సన్ మా కరోతు కరోతు వా
నిజమైనవి కాని ఇంద్రియాల విషయాలను 'ఇది నాది' అని భావిస్తూ నీ మనస్సు వాటిలో మునిగిపోకుండా చూసుకో. మనస్సు మునగకుండా ఉండి, పని చేసినా, చేయకపోయినా పరవాలేదు.
యది తే నేన్ద్రియార్థశ్రీస్ స్వదతే హృది రాఘవ । తద్ అసి జ్ఞాతవిజ్ఞానస్ సముత్తీర్ణో భవార్ణవాత్
ఓ రాఘవా, ఇంద్రియాల విషయాల అందాలు నీ హృదయాన్ని ఆకట్టుకోకపోతే, నీవు జ్ఞానం, వివేచనతో కూడి, ఈ సంసార సముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళినవాడవు.
అస్వాదితేన్ద్రియార్థస్య సతనోర్ అతనోర్ అపి । అనిచ్ఛతో ఽపి సమ్పన్నా ముక్తిర్ అర్థవశాత్ తవ
ఇంద్రియాల విషయాలను అనుభవించినా, అనుభవించకపోయినా, కోరికలు లేకపోయినా, పరిస్థితుల బలంతో నీకు ముక్తి కలుగుతుంది.
ఉచ్చైఃపదాయ పరయా ప్రజ్ఞయా వాసనాగణాత్ । పుష్పాద్ గన్ధమ్ ఇవోదారం చేతో రామ పృథక్ కురు
ఓ రామా, పరిపూర్ణమైన జ్ఞానంతో, పుష్పంలో నుండి పరిమళాన్ని వేరుచేసినట్టు, నీ మనసును వాసనలన్నీ నుండి వేరుగా ఉంచు.
సంసారామ్బునిధావ్ అస్మిన్ వాసనామ్బుపరిప్లుతే । యే ప్రజ్ఞానావమ్ ఆరూఢాస్ తే తీర్ణా బ్రుడితాః పరే
ఈ సంసార సముద్రంలో వాసనల నీరు నిండిపోయినప్పుడు, జ్ఞాన నౌకపై ఎక్కినవారు, అవతల తీరాన్ని చేరినవారిగా చెప్పబడతారు.
క్షురధారాగ్రశితయా ధియా పరమధీరయా । ప్రవిచార్యాత్మనస్ తత్త్వం తత్ త్వం స్వం పదమ్ ఆవిశ
పొడవైన కత్తిపొడవంతు పదునైన మనస్సుతో, అత్యంత స్థిరంగా ఆత్మస్వరూపాన్ని పరిశీలించి, ఆ నిజమైన స్వరూపంలోకి ప్రవేశించు.
యథా తత్త్వవిదః ప్రాజ్ఞా జ్ఞానబృంహితచేతసః । విహరన్తి తథా రామ విహర్తవ్యం న మూఢవత్
ఎలా నిజజ్ఞానం కలిగి, జ్ఞానంతో మనస్సు విస్తరించిన జ్ఞానులు జీవిస్తారో, అలా నీవు కూడా, రామా, జీవించాలి. మూర్ఖులవలె కాకూడదు.
జీవన్ముక్తా మహాత్మానో నిత్యతృప్తా మహాశయాః । ఆచారైర్ అనుగన్తవ్యా న భోగకృపణాశ్ శఠాః
జీవన్ముక్తులు, మహాత్ములు, ఎప్పుడూ తృప్తిగా, మహోన్నత హృదయంతో ఉంటారు. వారిని ఆచారాల్లో అనుసరించాలి. అనుభవాలకు ఆశపడి, మోసగాళ్లను అనుకరించకూడదు.
న త్యజన్తి న వాఞ్ఛన్తి వ్యవహారం జగద్గతమ్ । సర్వమ్ ఏవానువర్తన్తే పరావరవిదో జనాః
ఎవరైతే పరమార్థం, లౌకికాన్ని బాగా తెలుసుకుంటారో, వారు లోకవ్యవహారాన్ని విడిచిపెట్టరు, ఆశపడరు కూడా. వారు ప్రపంచంలో ఉన్న ప్రతిదానికీ అనుగుణంగా ప్రవర్తిస్తారు.
ప్రభావస్యాభిమానస్య గుణానాం యశసశ్ శ్రియః । న క్వచిత్ కృపణా లోకే మహాన్తస్ తత్త్వదర్శినః
ఈ లోకంలో శక్తి, గర్వం, గుణాలు, కీర్తి, ఐశ్వర్యం వంటి వాటి విషయంలో మహానుభావులు, సత్యాన్ని దర్శించినవారు ఎప్పుడూ చిన్న మనసుతో ఉండరు.
సుశూన్యే ఽపి న ఖిద్యన్తే దేవోద్యానే నసఙ్గినః । నియతిం చ న ముఞ్చన్తి మహాన్తో భాస్కరా ఇవ
పూర్తిగా ఒంటరిగా ఉన్నా వారు బాధపడరు; దేవతల తోటల్లో ఉన్నా వారు ఆసక్తి చూపరు. మహానుభావులు తమ స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ విడిచిపెట్టరు, అది సూర్యుడు లాగానే.
విగతేచ్ఛా యథాప్రాప్తవ్యవహారానువర్తినః । విచరన్త్య్ అసమున్నద్ధాస్ స్వస్థా దేహరథస్థితాః
వాంఛలు లేకుండా, ఏది ఎదురైతే అది చేస్తూ, వారు ఏ విషయానికీ ఆందోళన చెందకుండా, మనశ్శాంతితో, శరీరరథంలో స్థిరంగా సంచరిస్తారు.
త్వమ్ అపి ప్రాప్తవాన్ రామ వివేకమ్ ఇమమ్ ఆగతమ్ । ప్రజ్ఞాబలేన చానేన జానే స్వస్థో ఽసి సున్దర
రామా, నీవు కూడా ఈ వివేకాన్ని పొందావు. ఈ జ్ఞానబలంతో నీవు మనశ్శాంతితో ఉన్నావని నాకు తెలుసు, అందమైనవాడా.
స్పష్టాం దృష్టిమ్ అవష్టభ్య నిర్మానో గతమత్సరః । విహరాస్మిన్ భువః పీఠే పరాం సిద్ధిమ్ అవాప్స్యసి
స్పష్టమైన దృష్టిని ఆశ్రయించి, అహంకారమూ, అసూయా లేకుండా ఈ భూమిపై నీవు నిశ్చింతగా ఉండు; అప్పుడు పరమ సిద్ధిని పొందుతావు.