యత్రాద్య నగరం దృష్టం విచిత్రాచారచఞ్చలమ్ । తత్రైవోదేతి దివసైస్ సంశూన్యారణ్యధన్వతా
ఈ రోజు వివిధ రకాల కదలికలతో కిటకిటలాడుతున్న నగరం కనిపించే చోట, కొన్ని రోజుల్లోనే అక్కడ శూన్యమైన అరణ్యం లేదా ఎండిపోయిన మైదానం ఏర్పడుతుంది.
యః పుమాన్ అద్య తేజస్వీ మణ్డలాన్య్ అధితిష్ఠతి । స భస్మకూటతాం రాజన్ దివసైర్ ఏవ గచ్ఛతి
ఈ రోజు ప్రభావంతో రాజ్యాలను పాలిస్తున్న వాడు, రాజా! కొన్ని రోజుల్లోనే బూడిదకుప్పగా మారిపోతాడు.
అరణ్యానీ మహాభీమా యా నభోమణ్డలోపమా । పతాకాచ్ఛాదితాకాశా సైవ సమ్పద్యతే పురీ
ఆ భయంకరమైన అడవి, ఆకాశం లా విస్తరించి, జెండాలతో కప్పబడి ఉన్నదీ, అదే ఒక పట్టణంగా మారిపోతుంది.
యా లతావలితా భీమా భాత్య్ అద్య విపినావలీ । దివసైర్ ఏవ సా యాతి మునే మరుమహీపదమ్
ఈ రోజు దారికొచ్చిన తాడులతో నిండిన ఆ భయంకరమైన అడవి, కొన్ని రోజుల్లోనే, మునివరా, ఎండిన ఎడారిగా మారిపోతుంది.
సలిలం స్థలతాం యాతి స్థలీ భవతి వారిభూః । విపర్యస్యతి సర్వం హి సకాష్ఠామ్బుతృణం జగత్
నీరు భూమిగా మారుతుంది, భూమి మళ్లీ నీటిగా మారిపోతుంది; ఈ లోకంలో కలప, నీరు, గడ్డి అన్నీ ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉంటాయి.
అనిత్యం యౌవనం బాల్యం శరీరం ద్రవ్యసఞ్చయాః । భావాద్ భావాన్తరం యాన్తి తరఙ్గవద్ అనారతమ్
యవ్వనం, బాల్యం, శరీరం, సంపద—all ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి కావు; ఇవి ఒక స్థితి నుంచి మరొకదానికి, అలలు లా ఎప్పుడూ మారిపోతుంటాయి.
వాతాత్తదీపకశిఖాలోలం జగతి జీవితమ్ । తడిత్స్ఫురణసఙ్కాశా పదార్థశ్రీర్ జగత్త్రయే
ఈ లోకంలో జీవితం గాలి తాకిన దీపశిఖలా లా ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉంటుంది; మూడు లోకాలలోని వస్తువుల వెలుగు మెరుపులా ఒక్కసారిగా మెరిసిపోతుంది.
విపర్యాసమ్ ఇయం యాతి భూరిభూతపరమ్పరా । బీజరాశిర్ ఇవాజస్రం ప్రథమానః పునః పునః
ఈ ప్రపంచంలోని ఎన్నో భూతాలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటాయి; అది విత్తనాల గుట్టలా మళ్లీ మళ్లీ మొలిచేలా ఉంటుంది.
మనఃపవనపర్యస్తభూరిభూతరజఃపటా । పాతోత్పాతపరావర్తవరాభినయభూషితా
మనస్సు గాలి తాకి కదిలినప్పుడు, అనేక భూతాల ధూళిని చెలరేగిస్తుంది; అదృష్టం, దురదృష్టం, అపాయాలు, కలహాలు అన్నీ కలిసిన నాటకం లా అలంకరించబడింది.
ఆలక్ష్యతే స్థితిర్ ఇయం జాగతీ జనితభ్రమా । నృత్తావేశవివృత్తేవ సంసారారభటీనటీ
ఈ సంసారం మాయ వల్ల కలిగినదిగా కనిపిస్తుంది; అది నాట్యం చేసే నటి మాదిరిగా తన ఆట మొదలుపెడుతుంది.
గన్ధర్వనగరాకారవిపర్యాసవిధాయినీ । అపాఙ్గభఙ్గురోదారవ్యవహారమనోరమా
గంధర్వనగరంలా మాయలు సృష్టిస్తూ, అన్నీ తలక్రిందలు చేసే తత్వం ఆమెది. ఆమె చూపుల్లోని సున్నితమైన ఆకర్షణ, గొప్పగా ప్రవర్తించే తీరు మనసును మంత్రముగ్ధం చేస్తాయి.
తడిత్తరలమ్ ఆలోకమ్ ఆతన్వానా పునః పునః । సంసారరఞ్జనా బ్రహ్మన్ నృత్తమత్తేవ రాజతే
మెరుపులా మిణుగురులా వెలుగు విరజిమ్ముతూ, మళ్లీ మళ్లీ ఆ వెలుగు వ్యాపిస్తుంది. బ్రహ్మన్, ఈ సంసార మాయ మనల్ని నాట్యంలా ఆకట్టుకుంటుంది.
దివసాస్ తే మహాన్తస్ తే సమ్పదస్ తాః క్రియాశ్ చ తాః । సర్వం స్మృతిపదం యాతం యామో వయమ్ అపి క్షణాత్
ఆ రోజులూ పోయాయి, ఆ ఐశ్వర్యాలూ పోయాయి, ఆ కార్యాలూ పోయాయి. అన్నీ జ్ఞాపకాలలో కలిసిపోయాయి, మనమూ ఒక్క క్షణంలో వెళ్ళిపోతున్నాం.
ప్రత్యహం క్షయమ్ ఆయాతి ప్రత్యహం జాయతే పునః । అద్యాపి హతరూపాయా నాన్తో ఽస్యా దగ్ధసంసృతేః
ప్రతి రోజూ ఇది క్షీణిస్తుంది, ప్రతి రోజూ మళ్లీ పుట్టుకొస్తుంది. ఈ నాశనమైన రూపానికి, కాలిపోయిన సంసారానికి ఇప్పటికీ అంతం లేదు.
తిర్యక్త్వం పురుషా యాన్తి తిర్యఞ్చో నరతామ్ అపి । దేవాశ్ చాదేవతాం చైతే కిమ్ ఏవేహ విభో స్థిరమ్
మనుషులు జంతువులుగా మారతారు, జంతువులు మళ్లీ మనుషులుగా పుడతారు; దేవతలు కూడా తమ దైవత్వాన్ని కోల్పోతారు. ఈ లోకంలో, ఓ ప్రభూ, శాశ్వతంగా ఉండేది ఏముంది?
రచయన్ రశ్మిజాలేన రాత్ర్యహాని పునః పునః । అతివాహ్య రవిః కాలం వినాశావధిమ్ ఈక్షతే
సూర్యుడు తన కిరణాలతో మళ్లీ మళ్లీ పగలు, రాత్రిని కలిపి, కాలాన్ని వేగంగా దాటి, చివరికి నాశనానికి చేరే సరిహద్దును చూస్తూ పోతాడు.
బ్రహ్మా విష్ణుశ్ చ రుద్రశ్ చ సర్వా వా భూతజాతయః । నాశమ్ ఏవానుధావన్తి సలిలానీవ వాడవమ్
బ్రహ్మ, విష్ణు, రుద్రుడు, ఇంకా అన్ని జీవజాతులు కూడా, నాశనాన్నే వెంబడిస్తూ ఉంటాయి; అది సముద్రంలో దాగి ఉన్న అగ్నిని చేరే నీటిలా.
ద్యౌః క్షమా వాయుర్ ఆకాశం పర్వతాస్ సరితో దిశః । వినాశవాడవస్యైతత్ సర్వం సంశుష్కమ్ ఇన్ధనమ్
ఆకాశం, భూమి, గాలి, ఖగోళం, పర్వతాలు, నదులు, దిక్కులు—ఇవి అన్నీ నాశనాగ్నికి ఎండిపోయిన ఇంధనంలా ఉంటాయి.
ధనాని బన్ధవో భృత్యా మిత్రాణి విభవాశ్ చ యే । వినాశభయభీతస్య సర్వం నీరసతాం గతమ్
ధనం, బంధువులు, సేవకులు, స్నేహితులు, సంపద — ఇవన్నీ నశించిపోతుందేమో అనే భయంతో ఉన్నవారికి అసలు ఆనందాన్ని ఇవ్వవు.
స్వదన్తే తావద్ ఏవైతే భావా జగతి ధీమతః । యావత్ స్మృతిపథం యాతి న వినాశకురాక్షసః
ఈ లోకంలోని విషయాలు, వినాశనం అనే రాక్షసుడు మన జ్ఞాపకాల్లోకి రాకముందు వరకు మాత్రమే, జ్ఞానులకు ఆనందాన్ని ఇస్తాయి.
క్షణమ్ ఐశ్వర్యమ్ ఆయాతి క్షణమ్ ఏతి దరిద్రతా । క్షణం విగతరోగత్వం క్షణమ్ ఆగతరోగతా
ఒక క్షణం ఐశ్వర్యం వస్తుంది, ఇంకో క్షణం దారిద్ర్యం వస్తుంది. ఒక క్షణం ఆరోగ్యం ఉంటుంది, ఇంకో క్షణం వ్యాధి వస్తుంది.
ప్రతిక్షణం విపర్యాసదాయినా మహతామునా । జగద్భ్రమేణ కే నామ ధీమన్తో ఽపి న మోహితాః
ప్రతి క్షణం ఈ మహా మాయా ప్రపంచం మార్పులను తెస్తుంది. ఇలాంటి లోక మాయలో జ్ఞానులు కూడా ఎవరు మోహించకుండా ఉంటారు?
తమఃపఙ్కసమాలబ్ధం క్షణమ్ ఆకాశమణ్డలమ్ । క్షణం కనకనిష్ష్యన్దకోమలాలోకసున్దరమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం చీకటి మురికి తాకి మలినమవుతుంది; మరొక క్షణం బంగారు వెలుగు మృదువుగా జారుతూ అందంగా మెరిసిపోతుంది.
క్షణం జలదనీలాబ్జమాలావలితకోటరమ్ । క్షణమ్ ఉడ్డామరరవం క్షణం మూకమ్ అవస్థితమ్
ఒక క్షణం ఆకాశం మేఘాలు, నీలకమలాల హారాలతో అలంకరించబడిన ఖాళీ గుహలా కనిపిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం గొప్ప శబ్దంతో మారుమోగుతుంది, ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా నిశ్శబ్దంగా నిలుస్తుంది.
క్షణం తారావిలసితం క్షణమ్ అర్కేణ భూషితమ్ । క్షణమ్ ఇన్దుకృతాహ్లాదం క్షణం సర్వబహిష్కృతమ్
ఒక క్షణం నక్షత్రాల వెలుగుతో మెరిసిపోతుంది; ఇంకొక క్షణం సూర్యుని తేజంతో అలంకరించబడుతుంది; ఇంకొక క్షణం చంద్రుని చల్లదనంతో ఆనందిస్తుంది; ఇంకొక క్షణం పూర్తిగా వెలివేయబడుతుంది.
ఆగమాపాయపరయా స్థిత్యా సంస్థితనాశయా । న బిభేతీహ సంసారే ధీరో ఽపి క ఇవానయా
ఈ లోకంలో, వచ్చే పోయే మార్పులతో, ఉనికితో, నాశనంతో, ఇలాంటి పరిస్థితిని చూసి, తెలివైనవాడు అయినా ఎవరు భయపడకుండా ఉండగలరు?
ఆపదః క్షణమ్ ఆయాన్తి క్షణమ్ ఆయాన్తి సమ్పదః । క్షణం జన్మాథ మరణం మునే కిమ్ ఇవ న క్షణమ్
అపదలు ఒక క్షణం వస్తాయి, సంపదలు కూడా క్షణంలోనే వస్తాయి. పుట్టుట, మరణమూ క్షణకాలమే. ఓ మునీశ్వరా, ఈ లోకంలో శాశ్వతమైనది ఏముంది?
ప్రాగ్ ఆసీద్ అన్య ఏవేహ జాతస్ త్వ్ అన్యేతరో దినైః । అప్య్ ఏకరూపం భగవన్ కిఞ్చిద్ అస్తి న సుస్థితమ్
ఇక్కడ ముందుగా వేరే దృష్టి ఉండేది, ఇప్పుడు రోజులు మారడంతో ఇంకొకటి కనిపిస్తోంది. ఓ భగవంతుడా, ఒకేలా కనిపించే దాంట్లోనూ స్థిరత్వం లేదు.
ఘటస్య పటతా దృష్టా పటస్యాపి ఘటస్థితిః । న తద్ అస్తి న యద్ దృష్టం విపర్యస్యతి సంసృతిః
ఒకప్పుడు మట్టికుండను వస్త్రంగా చూస్తారు, వస్త్రంలోనూ మట్టికుండ స్థితిని చూస్తారు. మనకు కనిపించని దాని ఉనికి లేదు. ఇలాగే ఈ సంసారం ఎప్పటికప్పుడు మారిపోతుంటుంది.
అశూరేణ హతశ్ శూర ఏకేనాపి శతం హతమ్ । ప్రాకృతాః ప్రభుతాం యాతాస్ సర్వమ్ ఆవర్తతే జగత్
ధైర్యవంతుడిని ఓడిపోతాడు, భయపడేవాడు గెలుస్తాడు. ఒక్కరే వంద మందిని జయిస్తాడు. సాధారణమైనవారు అధికారం పొందుతారు. ఈ లోకంలో అన్నీ తిరుగుతూనే ఉంటాయి.