అసద్ ఏవేదమ్ ఆభోగి దృశ్యతే దృశ్యపఞ్జరమ్ । మనోమనననిర్మాణం హృదయే నగరం యథా
ఈ అనుభవం నిజంగా అసత్యమే. కనబడే రూపాల బందిఖానా మన ఊహలతో, మనసుతో ఏర్పడింది. అది మన హృదయంలో ఊహించుకునే ఒక పట్టణంలాంటిది.
ఇదం చిత్తేచ్ఛయోదేతి లీయతే చ తదిచ్ఛయా । మిథ్యైవ దృశ్యతే స్ఫారం గన్ధర్వనగరం యథా
ఇది మనస్సు తలచినప్పుడు ఉద్భవిస్తుంది, అదే మనస్సు తలచినప్పుడు అంతరించిపోతుంది. ఇది పెద్ద మాయగా కనిపిస్తుంది, గంధర్వ నగరం లాంటిది.
రామ నష్టే జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి నశ్యతి । యుక్తే ఽపి చ జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి యుజ్యతే
రామా, ఈ లోకం పోయినప్పుడు నిజంగా ఏదీ పోయింది అనిపించదు. అలాగే, ఇది ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏదీ స్థిరంగా లేదు.
మనఃప్రకల్పితే భగ్నే హృది విస్తీర్ణపత్తనే । వృద్ధిం వోపగతే బ్రూహి కిం వృద్ధం కస్య కిం క్షతం
మనస్సు ఊహించిన నగరం హృదయంలో నశించినప్పుడు, అది విస్తరించినా, నశించినా—ఏది పెరిగింది? ఎవరిది? ఏది నష్టపోయింది? చెప్పు.
క్రీడార్థేన యథోదేతి బాలానాం హృది పత్తనమ్ । మనసా తద్వద్ ఏవేదమ్ ఉదేత్య్ అవిరతం జగత్
పిల్లలు ఆట కోసం హృదయంలో నగరాన్ని ఊహించుకుంటారు. అలాగే, ఈ లోకం కూడా మనస్సులో ఎప్పటికీ ఆగకుండా ఉద్భవిస్తుంది.
న కిఞ్చిత్ కస్యచిన్ నష్టమ్ ఇన్ద్రజాలజలే యథా । భ్రష్టే నష్టే తథైవాస్మిన్ సంసారే విభవోత్థితే
ఇంద్రజాలంలో నీటిలా ఎవరికీ ఏమి పోయిందీ లేదు. అలాగే ఈ లోకంలో ఏదైనా లయమై పోయినా, ఏదైనా ఉద్భవించినా, ఎవరికీ నష్టం లేదు.
యద్ అసత్ తద్ అసత్ స్యాచ్ చేత్ తత్ కిం కస్య కిల క్షతమ్ । అతో హర్షవిషాదాభ్యాం సంసారో నామ నాస్పదమ్
అసత్యం నిజంగా అసత్యమే అయితే, ఎవరికీ ఏమి నష్టం జరుగుతుంది? అందుకే ఈ లోకం అనేది ఆనందానికి గాని, దుఃఖానికి గాని నిజమైన కారణం కాదు.
అసద్ ఏవ యద్ అత్యన్తం తస్మిన్ కిం నామ నశ్యతి । నాశాభావే హి దుఃఖస్య కః ప్రసఙ్గో మహామతే
ఏదైనా పూర్తిగా అసత్యమైతే, అందులో ఏమి పోతుంది? నష్టం లేకపోతే, ఓ మహామతి, దుఃఖానికి ఏమి కారణం ఉంటుంది?
సద్ ఏవ వా యద్ అత్యన్తం తస్య కిం నామ నశ్యతి । బ్రహ్మైవేదం జగత్ సర్వం సుఖదుఃఖే కిమ్ ఉత్థితే
ఏదైనా పూర్తిగా సత్యమైతే, దానిలో ఏమి పోతుంది? ఈ మొత్తం జగత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపమే; అందులో సుఖం, దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతాయి?
సర్వత్రాసత్యభూతే ఽస్మిన్ ప్రపఞ్చైకాన్తకారిణి । సంసారే కిమ్ ఉపాదేయం ప్రాజ్ఞో యద్ అభివాఞ్ఛతు
ఈ లోకమంతా అసత్యమే, అంతే కాక నాశనాన్ని మాత్రమే కలిగించేది. ఇలాంటి సంసారంలో జ్ఞానులు ఆశించదగినదేమీ లేదు, తీసుకోవదగినదేమీ లేదు.
సర్వత్ర సత్యభూతే ఽస్మిన్ బ్రహ్మతత్త్వమయే ఽపి చ । కిం స్యాత్ త్రిభువనే హేయం ప్రాజ్ఞాః పరిహరన్తు యత్
ఈ లోకం అంతా సత్యమే, బ్రహ్మతత్త్వంతో నిండినదే అయినా, మూడు లోకాలలో జ్ఞానులు విడిచిపెట్టవలసినదేమీ లేదు, దూరం చేయవలసినదేమీ లేదు.
అసత్ సద్ వా జగజ్ జ్ఞస్య తేనాసౌ సుఖదుఃఖయోః । అగమ్య ఏవ మూర్ఖస్ తు తృతీయాంశేన దుఃఖితః
ఈ జగత్తు అసత్యమైనదా, సత్యమైనదా అన్నది జ్ఞానికి సంబంధం లేదు. అతడికి సుఖదుఃఖాలు అందుబాటులో ఉండవు. కానీ అజ్ఞానులు పూర్తిగా గ్రహించక, కొంతమేర మాత్రమే తెలుసుకుని బాధపడతారు.
ఆదావ్ అన్తే ఽపి యన్ నాస్తి వర్తమానే ఽపి సన్ న తత్ । యో ఽభివాఞ్ఛత్య్ అసద్ రామ తస్యాసత్తైవ శిష్యతే
ఒక వస్తువు మొదటా లేదూ, చివరా లేదూ, మధ్యలో కూడా నిజంగా లేదంటే, ఓ రామా, అలాంటి అసత్యాన్ని ఎవడు కోరినా, చివరికి అతనికి దాని లేనితనమే మిగిలిపోతుంది.
ఆదావ్ అన్తే చ యత్ సత్యం వర్తమానే సద్ ఏవ తత్ । యస్య సర్వం సద్ ఏవ స్యాత్ తస్య సత్తైవ శిష్యతే
ప్రారంభంలో, చివరలో, మధ్యలో కూడా ఏది నిజంగా ఉందో, అది నిజమే. ఎవరి దృష్టిలో అన్నీ నిజమే అనిపిస్తాయో, వారికీ చివరికి ఉన్నదల్లా ఆ సత్యమే.
అసత్యభూతం తోయాన్తశ్ చన్ద్రవ్యోమలతాదికమ్ । బాలా ఏవాభివాఞ్ఛన్తి మనోమోహాయ నోత్తమాః
నీటిలో ప్రతిబింబించే చంద్రుడు, ఆకాశపువ్వులు లాంటి అసత్యమైన వాటిని చిన్నపిల్లలే కోరుకుంటారు; అవి మనసును మాయలో పడేస్తాయి. తెలివైనవారు అలాంటివి కోరరు.
బాలో హి వితతాకారైర్ వస్తురిక్తైః ప్రయోజనైః । సన్తోషమ్ ఏత్య్ అనన్తాయ దుఃఖాయ న సుఖాయ తు
చిన్నవాడు ఎన్నో ఆకారాల్లో, ఎన్నో వస్తువులలో ఆనందాన్ని వెతికితే, చివరికి అంతులేని బాధే వస్తుంది, సుఖం మాత్రం రాదు.
తస్మాన్ మా భవ బాలస్ త్వం రామ రాజీవలోచన । అనిత్యతామ్ ఇహాలోక్య నిత్యమ్ ఆశ్రయ సుస్థిరమ్
కాబట్టి, రామా, పద్మాక్షా! నీవు చిన్నపిల్లలా ఉండకూడదు. ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా నశ్వరమని తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ నిలకడగా ఉండేదానిపైనే ఆధారపడు.
అసద్ ఇదమ్ అఖిలం మయా సమేతం త్వ్ ఇతి విగణయ్య విషాదితాస్తు మా తే । సద్ ఇహ హి సకలం మయా సమేతం త్వ్ ఇతి చ విలోక్య విషాదితాస్తు మా తే
‘ఇది అస్తిత్వం లేని దేను, నేను దీని తోడే ఉన్నాను’ అని భావించి నీకు బాధ కలగకూడదు. అలాగే, ‘ఇది నిజమైనదే, నేను దీని తోడే ఉన్నాను’ అని అనుకున్నా నీకు బాధ కలగకూడదు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆమె ఇలా మునికి చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగి, రాత్రి కోసం అస్తమించిపోయింది. ఆమె స్నానం చేయడానికి వెళ్లి, సభలో నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలతో పాటు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది.
నష్టే ధనే ఽథ దారాదౌ శోకస్యావసరో ఽత్ర కః । ఇన్ద్రజాలే క్షణాద్ దృష్టే నష్టే కా పరిదేవనా
ధనం లేదా భార్య పోయినప్పుడు బాధపడటానికి ఏముంది? ఒక మాయాజాలాన్ని క్షణం చూసి అది కనబడకపోతే, దాని కోసం ఎందుకు విలపించాలి?
గన్ధర్వనగరస్యార్ధే భూషితే దూషితే ఽథ వా । అవిద్యాంశే సుతాదౌ వా కః క్రమస్ సుఖదుఃఖయోః
గంధర్వ నగరం అర్ధంగా అలంకరించబడినా, చెడిపోయినా, లేదా అజ్ఞానం వల్ల పిల్లలు మొదలైనవారికి ఏదైనా జరిగినా, ఇలాంటి వాటిలో సంతోషం, దుఃఖం ఎలా వస్తాయో చెప్పడం ఎలా?
ప్రాప్తే ధనే ఽథ దారాదౌ హర్షస్యావసరో హి కః । వృద్ధాయాం మృగతృష్ణాయాం కిమ్ ఆనన్దో జలార్థినః
ధనం లేదా భార్య లభించినప్పుడు నిజంగా ఆనందించడానికి ఏముంది? పెరిగిన మృగతృష్ణను చూసి నీళ్ల కోసం తపించే వాడికి ఏ సంతోషం కలుగుతుంది?
ధనదారేషు వృద్ధేషు దుఃఖం యుక్తం న తుష్టతా । వృద్ధాయాం మోహమాయాయాం కస్ సమాశ్వాసవాన్ ఇహ
ధనం, భార్యలు పెరిగినప్పుడు సంతోషం కాదు, బాధే సహజం. మాయా మోహం పెరిగినప్పుడు ఇక్కడ ఎవరికైనా ధైర్యం కలుగుతుందా?
యైర్ ఏవ జాయతే రాగో మూర్ఖస్యాధికతాం గతైః । తైర్ ఏవ భోగైః ప్రాజ్ఞస్య విరాగ ఉపజాయతే
మూర్ఖులకు బలమైన ఆసక్తి కలిగించే అనుభవాలు, అదే అనుభవాలు జ్ఞానులకు ఎక్కువగా జరిగితే విరక్తిని కలిగిస్తాయి.
అపారదర్శినో మూఢా భోగైర్ ఆయాన్తి తుష్టతామ్ । పారావలోకినస్ త్వ్ ఏతైర్ విరాగం యాన్తి సాధవః
పరమార్థాన్ని చూడని మూర్ఖులు అనుభవాల వల్ల తృప్తి పొందుతారు. కానీ దూరాన్ని చూసే సజ్జనులు అదే అనుభవాల ద్వారా విరక్తిని పొందుతారు.
అతో రాఘవ తత్త్వజ్ఞో వ్యవహారేషు సంసృతేః । నష్టం నష్టమ్ ఉపేక్షస్వ ప్రాప్తం ప్రాప్తమ్ ఉపాహర
కాబట్టి రాఘవా, నిజమైన విషయాన్ని తెలిసినవాడిగా, ఈ లోక వ్యవహారాల్లో పోయినది పోయినట్టే వదిలేయి, వచ్చినది వచ్చినట్టే స్వీకరించు.
అనాగతానాం భోగానామ్ అవాఞ్ఛనమ్ అకృత్రిమమ్ । ఆగతానాం చ సమ్భోగ ఇతి పణ్డితలక్షణమ్
ఇంకా రాని సుఖాల పట్ల అసలు ఆకాంక్ష లేకపోవడం, వచ్చిన సుఖాలను ఆనందంగా అనుభవించడం — ఇదే జ్ఞానుల లక్షణం.
సంసారసమ్భ్రమే హ్య్ అస్మింశ్ ఛన్నాత్మన్య్ ఆతతాయిని । తథా విహర సమ్బుద్ధో యథా నాయాసి మూఢతామ్
ఈ సంసార కలకలంలో, నిజమైన ఆత్మను దాచిపెట్టి, మనసు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పుడు, నీవు జాగ్రత్తగా, స్పష్టమైన జ్ఞానంతో జీవించు; అలా చేస్తే మాయలో పడిపోవడం ఉండదు.
సంసారాడమ్బరస్యాస్య ప్రపఞ్చరచితే క్రమే । సమ్యక్ సమం న పశ్యన్తి యే హతాస్ తే కుబుద్ధయః
ఈ సంసార వైభవ ప్రదర్శనలో, ప్రపంచ నిర్మాణంలో, ఎవరి జ్ఞానం నశించిందో వారు సరిగ్గా, సమంగా చూడలేరు; వారు తప్పుదారి పట్టినవారు.
యయా కయాచిద్ యుక్త్యేహ యస్య దృశ్యగతారతిః । పరిమజ్జతి తస్యాచ్ఛా న క్వచిన్ నిర్మలా మతిః
ఈ లోకంలో ఎవరి మనసు దృష్టిలో కనిపించే వస్తువుల మీద ఆసక్తితో ఉండి, వాటివల్ల శుద్ధమవుతుందో, అతనికి ఎక్కడా నిజమైన నిర్మలమైన బుద్ధి కలుగదు.