అయం గిరిర్ అయం స్థాణుర్ ఇత్య్ ఆడమ్బరవిభ్రమః । మనసో భావనాదార్ఢ్యాద్ అసత్ సద్ ఇవ లక్ష్యతే
ఈ పర్వతం, ఈ చెట్టు అని కనిపించేవి మనస్సు ఊహా బలంతో కలిగిన మాయలు మాత్రమే. అసలు లేనివే నిజంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రపఞ్చచతురారమ్భమ్ అన్తస్ తుచ్ఛమ్ ఇదం జగత్ । సకామతృష్ణామననం త్యక్త్వాన్యద్ రామ భావయ
ఈ జగత్తు నాలుగు విధాలుగా విస్తరించినట్టు కనిపించినా, లోపల మాత్రం శూన్యమే. మనస్సులోని ఆశలు, తృష్ణలు వదిలేసి, రామా! వేరే దానిని ఆలోచించు.
యథా స్వప్నే మహారమ్భో భ్రాన్తిర్ ఏవ న వస్తుసత్ । దీర్ఘస్వప్నం తథైవేదం విద్ధి చిత్తోపకల్పితమ్
కలలో ఎంత గొప్ప కార్యాలైనా అవన్నీ భ్రమ మాత్రమే, నిజంగా ఉండవు. అలాగే, ఈ దీర్ఘమైన కల కూడా మనస్సు కల్పన మాత్రమే అని తెలుసుకో.
దృశ్యమానమహాభోగం గృహ్యమాణమ్ అవస్తుకమ్ । కోశమ్ ఆశాభుజఙ్గీనాం సంసారాడమ్బరం త్యజ
ఈ లోక జీవితం, ఆశల పాము లాంటి కోరికలతో నిండిన ఖజానా వలె కనబడినా, పట్టుకుని చూస్తే అసలు లోపలేమీ ఉండదు. అలాంటి మాయాజాలాన్ని వదిలిపెట్టు.
అసద్ ఏతద్ ఇతి జ్ఞాత్వా మాత్ర భావం నివేశయ । అనుధావతి కః ప్రాజ్ఞో విజ్ఞాయ మృగతృష్ణికామ్
ఇది అసత్యమని తెలుసుకుని, నీ మనసును కేవలం జాగ్రత్తగా ఉంచు. తెలివైనవాడు, మృగతృష్ణిక అనేది తెలుసుకుని, దాన్ని వెంబడించడా?
స్వసఙ్కల్పోత్థరూపాఢ్యాం మనోరథమయీం స్త్రియమ్ । యో ఽనుగచ్ఛతి మూఢాత్మా దుఃఖస్యైవ స భాజనమ్
తన ఊహలతో ఏర్పడిన రూపాల కలలతో నిండిన స్త్రీని, మూర్ఖుడు వెంబడిస్తే, అతడు బాధలకు పాత్రుడవుతాడు.
వస్తున్య్ అసతి లోకో ఽయం యాతు కామమ్ అవస్తుని । యస్ తు వస్తు పరిత్యజ్య యాత్య్ అవస్తు స నశ్యతి
ఈ లోకం నిజమైనది కాకపోతే, అది ఎటు పోయినా పోయింది. కానీ, నిజాన్ని వదిలిపెట్టి, అసత్యాన్ని వెంబడించేవాడు నశించిపోతాడు.
మనోవ్యామోహ ఏవేదం రజ్జ్వామ్ అహిభయం యథా । భావనామాత్రవైచిత్ర్యాచ్ చిరమ్ ఆవర్తతే జగత్
మనస్సు మోసపోయినప్పుడు మాత్రమే ఈ భ్రమ కలుగుతుంది. ఇది కట్టిన దారాన్ని పాము అనుకొని భయపడినట్టు. మన ఊహల్లోని వింతల వల్ల ఈ లోకం చాలా కాలం తిరుగుతూ ఉంటుంది.
అసదభ్యుదితైర్ భావైర్ జలాన్తశ్చన్ద్రచఞ్చలైః । వఞ్చ్యతే బాల ఏవేహ న తత్త్వజ్ఞో భవాదృశః
నిజంగా లేని వాటి వల్ల కలిగే భావాలు, నీటిలో కనబడే చంద్రుని ప్రతిబింబంలా, ఇక్కడ పిల్లవాడిని మాత్రమే మోసం చేస్తాయి. నిజాన్ని తెలిసిన నీలాంటి వాడిని మాత్రం మోసం చేయవు.
య ఇమం గుణసఙ్ఘాతం భావయన్ సుఖమ్ ఈహతే । ప్రమార్ష్టి స జడో జాడ్యం వహ్నావ్ అప్ప్రతిబిమ్బితే
ఈ లక్షణాల సముదాయాన్ని మనసులో వేసుకుని ఆనందాన్ని ఆశించే వాడు మూర్ఖుడు. అద్దంలో ప్రతిబింబం కాని అగ్నిలో మూర్ఖత్వాన్ని తుడిచేయాలనుకోవడం వాడి మూర్ఖత్వమే.
అసద్ ఏవేదమ్ ఆభోగి దృశ్యతే దృశ్యపఞ్జరమ్ । మనోమనననిర్మాణం హృదయే నగరం యథా
ఈ అనుభవం నిజంగా అసత్యమే. కనబడే రూపాల బందిఖానా మన ఊహలతో, మనసుతో ఏర్పడింది. అది మన హృదయంలో ఊహించుకునే ఒక పట్టణంలాంటిది.
ఇదం చిత్తేచ్ఛయోదేతి లీయతే చ తదిచ్ఛయా । మిథ్యైవ దృశ్యతే స్ఫారం గన్ధర్వనగరం యథా
ఇది మనస్సు తలచినప్పుడు ఉద్భవిస్తుంది, అదే మనస్సు తలచినప్పుడు అంతరించిపోతుంది. ఇది పెద్ద మాయగా కనిపిస్తుంది, గంధర్వ నగరం లాంటిది.
రామ నష్టే జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి నశ్యతి । యుక్తే ఽపి చ జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి యుజ్యతే
రామా, ఈ లోకం పోయినప్పుడు నిజంగా ఏదీ పోయింది అనిపించదు. అలాగే, ఇది ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏదీ స్థిరంగా లేదు.
మనఃప్రకల్పితే భగ్నే హృది విస్తీర్ణపత్తనే । వృద్ధిం వోపగతే బ్రూహి కిం వృద్ధం కస్య కిం క్షతం
మనస్సు ఊహించిన నగరం హృదయంలో నశించినప్పుడు, అది విస్తరించినా, నశించినా—ఏది పెరిగింది? ఎవరిది? ఏది నష్టపోయింది? చెప్పు.
క్రీడార్థేన యథోదేతి బాలానాం హృది పత్తనమ్ । మనసా తద్వద్ ఏవేదమ్ ఉదేత్య్ అవిరతం జగత్
పిల్లలు ఆట కోసం హృదయంలో నగరాన్ని ఊహించుకుంటారు. అలాగే, ఈ లోకం కూడా మనస్సులో ఎప్పటికీ ఆగకుండా ఉద్భవిస్తుంది.
న కిఞ్చిత్ కస్యచిన్ నష్టమ్ ఇన్ద్రజాలజలే యథా । భ్రష్టే నష్టే తథైవాస్మిన్ సంసారే విభవోత్థితే
ఇంద్రజాలంలో నీటిలా ఎవరికీ ఏమి పోయిందీ లేదు. అలాగే ఈ లోకంలో ఏదైనా లయమై పోయినా, ఏదైనా ఉద్భవించినా, ఎవరికీ నష్టం లేదు.
యద్ అసత్ తద్ అసత్ స్యాచ్ చేత్ తత్ కిం కస్య కిల క్షతమ్ । అతో హర్షవిషాదాభ్యాం సంసారో నామ నాస్పదమ్
అసత్యం నిజంగా అసత్యమే అయితే, ఎవరికీ ఏమి నష్టం జరుగుతుంది? అందుకే ఈ లోకం అనేది ఆనందానికి గాని, దుఃఖానికి గాని నిజమైన కారణం కాదు.
అసద్ ఏవ యద్ అత్యన్తం తస్మిన్ కిం నామ నశ్యతి । నాశాభావే హి దుఃఖస్య కః ప్రసఙ్గో మహామతే
ఏదైనా పూర్తిగా అసత్యమైతే, అందులో ఏమి పోతుంది? నష్టం లేకపోతే, ఓ మహామతి, దుఃఖానికి ఏమి కారణం ఉంటుంది?
సద్ ఏవ వా యద్ అత్యన్తం తస్య కిం నామ నశ్యతి । బ్రహ్మైవేదం జగత్ సర్వం సుఖదుఃఖే కిమ్ ఉత్థితే
ఏదైనా పూర్తిగా సత్యమైతే, దానిలో ఏమి పోతుంది? ఈ మొత్తం జగత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపమే; అందులో సుఖం, దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతాయి?
సర్వత్రాసత్యభూతే ఽస్మిన్ ప్రపఞ్చైకాన్తకారిణి । సంసారే కిమ్ ఉపాదేయం ప్రాజ్ఞో యద్ అభివాఞ్ఛతు
ఈ లోకమంతా అసత్యమే, అంతే కాక నాశనాన్ని మాత్రమే కలిగించేది. ఇలాంటి సంసారంలో జ్ఞానులు ఆశించదగినదేమీ లేదు, తీసుకోవదగినదేమీ లేదు.
సర్వత్ర సత్యభూతే ఽస్మిన్ బ్రహ్మతత్త్వమయే ఽపి చ । కిం స్యాత్ త్రిభువనే హేయం ప్రాజ్ఞాః పరిహరన్తు యత్
ఈ లోకం అంతా సత్యమే, బ్రహ్మతత్త్వంతో నిండినదే అయినా, మూడు లోకాలలో జ్ఞానులు విడిచిపెట్టవలసినదేమీ లేదు, దూరం చేయవలసినదేమీ లేదు.
అసత్ సద్ వా జగజ్ జ్ఞస్య తేనాసౌ సుఖదుఃఖయోః । అగమ్య ఏవ మూర్ఖస్ తు తృతీయాంశేన దుఃఖితః
ఈ జగత్తు అసత్యమైనదా, సత్యమైనదా అన్నది జ్ఞానికి సంబంధం లేదు. అతడికి సుఖదుఃఖాలు అందుబాటులో ఉండవు. కానీ అజ్ఞానులు పూర్తిగా గ్రహించక, కొంతమేర మాత్రమే తెలుసుకుని బాధపడతారు.
ఆదావ్ అన్తే ఽపి యన్ నాస్తి వర్తమానే ఽపి సన్ న తత్ । యో ఽభివాఞ్ఛత్య్ అసద్ రామ తస్యాసత్తైవ శిష్యతే
ఒక వస్తువు మొదటా లేదూ, చివరా లేదూ, మధ్యలో కూడా నిజంగా లేదంటే, ఓ రామా, అలాంటి అసత్యాన్ని ఎవడు కోరినా, చివరికి అతనికి దాని లేనితనమే మిగిలిపోతుంది.
ఆదావ్ అన్తే చ యత్ సత్యం వర్తమానే సద్ ఏవ తత్ । యస్య సర్వం సద్ ఏవ స్యాత్ తస్య సత్తైవ శిష్యతే
ప్రారంభంలో, చివరలో, మధ్యలో కూడా ఏది నిజంగా ఉందో, అది నిజమే. ఎవరి దృష్టిలో అన్నీ నిజమే అనిపిస్తాయో, వారికీ చివరికి ఉన్నదల్లా ఆ సత్యమే.
అసత్యభూతం తోయాన్తశ్ చన్ద్రవ్యోమలతాదికమ్ । బాలా ఏవాభివాఞ్ఛన్తి మనోమోహాయ నోత్తమాః
నీటిలో ప్రతిబింబించే చంద్రుడు, ఆకాశపువ్వులు లాంటి అసత్యమైన వాటిని చిన్నపిల్లలే కోరుకుంటారు; అవి మనసును మాయలో పడేస్తాయి. తెలివైనవారు అలాంటివి కోరరు.
బాలో హి వితతాకారైర్ వస్తురిక్తైః ప్రయోజనైః । సన్తోషమ్ ఏత్య్ అనన్తాయ దుఃఖాయ న సుఖాయ తు
చిన్నవాడు ఎన్నో ఆకారాల్లో, ఎన్నో వస్తువులలో ఆనందాన్ని వెతికితే, చివరికి అంతులేని బాధే వస్తుంది, సుఖం మాత్రం రాదు.
తస్మాన్ మా భవ బాలస్ త్వం రామ రాజీవలోచన । అనిత్యతామ్ ఇహాలోక్య నిత్యమ్ ఆశ్రయ సుస్థిరమ్
కాబట్టి, రామా, పద్మాక్షా! నీవు చిన్నపిల్లలా ఉండకూడదు. ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా నశ్వరమని తెలుసుకుని, ఎప్పుడూ నిలకడగా ఉండేదానిపైనే ఆధారపడు.
అసద్ ఇదమ్ అఖిలం మయా సమేతం త్వ్ ఇతి విగణయ్య విషాదితాస్తు మా తే । సద్ ఇహ హి సకలం మయా సమేతం త్వ్ ఇతి చ విలోక్య విషాదితాస్తు మా తే
‘ఇది అస్తిత్వం లేని దేను, నేను దీని తోడే ఉన్నాను’ అని భావించి నీకు బాధ కలగకూడదు. అలాగే, ‘ఇది నిజమైనదే, నేను దీని తోడే ఉన్నాను’ అని అనుకున్నా నీకు బాధ కలగకూడదు.
ఇత్య్ ఉక్తవత్య్ అథ మునౌ దివసో జగామ సాయన్తనాయ విధయే ఽస్తమ్ ఇనో జగామ । స్నాతుం సభా కృతనమస్కరణా జగామ శ్యామాక్షయే రవికరైశ్ చ సహాజగామ
ఆమె ఇలా మునికి చెప్పిన తరువాత, ఆ రోజు సాయంత్రం వైపు సాగి, రాత్రి కోసం అస్తమించిపోయింది. ఆమె స్నానం చేయడానికి వెళ్లి, సభలో నమస్కారం చేసి, సూర్యకిరణాలతో పాటు అక్కడినుంచి వెళ్లిపోయింది.
నష్టే ధనే ఽథ దారాదౌ శోకస్యావసరో ఽత్ర కః । ఇన్ద్రజాలే క్షణాద్ దృష్టే నష్టే కా పరిదేవనా
ధనం లేదా భార్య పోయినప్పుడు బాధపడటానికి ఏముంది? ఒక మాయాజాలాన్ని క్షణం చూసి అది కనబడకపోతే, దాని కోసం ఎందుకు విలపించాలి?