స్వసఙ్కల్పైః కృతాస్ సర్గే దేవాసురనరాచరాః । స్వసఙ్కల్పోపశమనే శామ్యన్త్య్ అస్నేహదీపవత్
సృష్టి ప్రారంభంలో దేవతలు, అసురులు, మనుషులు, జంతువులు తమ తమ సంకల్పాల వల్లే ఏర్పడతారు. ఆ సంకల్పాలు శాంతించగానే, నూనె లేని దీపాలు ఆరిపోవడంలా, వారు కూడా లయమవుతారు.
ఆకాశసదృశం సర్వం కల్పనామాత్రజృమ్భితమ్ । జగత్ పశ్య మహాబుద్ధే సుదీర్ఘం స్వప్నమ్ ఉత్థితమ్
ఓ మహాబుద్ధి, ఈ జగత్తు ఆకాశంలా ఉంది. ఇది మన ఊహల వల్లే విస్తరించింది. దీన్ని ఒక పొడవైన కలగా చూడాలి.
న జాయతే న మ్రియతే ఇహ కశ్చిత్ కదాచన । పారమార్థ్యేన సుమతే మిథ్యా సర్వం ప్రవర్తతే
ఇక్కడ ఎవరూ నిజంగా పుట్టరు, చనిపోరు. ఓ జ్ఞానివా, వాస్తవంగా చూస్తే, అన్ని క్రియలు మాయ మాత్రమే.
న వృద్ధిమ్ ఏతి నో నాశం యత్ర కిఞ్చిత్ కదాచన । రేఖాతరువనే తత్ర కస్య నామ చ ఖణ్డనా
ఏదీ పెరగని, ఏదీ నశించని చోట, గాల్లో గీసిన గీతల అడవిలా, అక్కడ ఏమి నాశనం అవుతుంది?
భ్రమభూతం స్వకాయం త్వమ్ అపశ్యన్ నిపుణం దృశా । రాఘవాఘహతస్వాన్తః కిమ్ అజ్ఞ ఇవ భాషసే
నీ శరీరం మాయ వల్ల ఏర్పడిందని నీవు స్పష్టంగా చూడలేవు. రాఘవా, బాధతో నిండిన హృదయంతో, నీవు ఎందుకు అజ్ఞాని లాగా మాట్లాడుతున్నావు?
మృగతృష్ణా యథా తాపాన్ మనసో ఽతిశయాత్ తథా । అసన్త ఏవ దృశ్యన్తే సర్వే బ్రహ్మాదయో ఽప్య్ అమీ
ఎండలో మృగతృష్ణ ఎలా కనబడుతుందో, అలాగే మనస్సు బలంతో బ్రహ్మ మొదలైన అన్ని జీవులు నిజంగా లేనప్పటికీ కనిపిస్తున్నాయి.
ద్విచన్ద్రవిభ్రమప్రఖ్యా మనోరథవద్ ఉత్థితాః । మిథ్యాజ్ఞానమయాస్ సర్వే జగత్య్ ఆకారరాశయః
ప్రపంచంలోని అన్ని రూపాలు రెండు చంద్రులు కనిపించడం లాంటి మాయ, లేదా కలలో ఊహించుకున్నట్టే, అవన్నీ అసత్యమైన అజ్ఞానం వల్లే ఏర్పడినవి.
యథా నౌయాయినో మిథ్యా స్థాణుస్పన్దమతిస్ తథా । అసత్యైవోత్థితా నిత్యమ్ ఆకారాణాం పరమ్పరా
నౌకలో ప్రయాణించే వారు నిశ్చలమైన చెట్లు కదులుతున్నట్టు అనిపించుకోవడం లాగానే, ఈ రూపాల పరంపర ఎప్పుడూ అసత్యంగానే ఉద్భవిస్తుంది.
ఇన్ద్రజాలమ్ ఇదం విద్ధి మాయారచితపఞ్జరమ్ । మనోమనననిర్మాణం న సన్ నాసద్ ఇవ స్థితమ్
ఇది మాయాజాలం అని తెలుసుకో. ఇది మాయతో కట్టిన పంజరం, మనస్సు ఊహతో తయారైనది. ఇది నిజంగా ఉన్నదీ కాదు, లేనిదీ కాదు.
బ్రహ్మైవేదం జగత్ సర్వమ్ అన్యతాయాస్ త్వ్ అతః కుతః । ప్రసఙ్గః కీదృశః కో ఽసౌ క్వ చాసౌ పరితిష్ఠతి
ఈ లోకమంతా పరబ్రహ్మమే. వేరొకటి అనే భావనకు అవకాశం ఎక్కడుంది? సంబంధం అనేది ఎలా ఉంటుంది? అది ఎవరు? అది ఎక్కడ ఉంది?
అయం గిరిర్ అయం స్థాణుర్ ఇత్య్ ఆడమ్బరవిభ్రమః । మనసో భావనాదార్ఢ్యాద్ అసత్ సద్ ఇవ లక్ష్యతే
ఈ పర్వతం, ఈ చెట్టు అని కనిపించేవి మనస్సు ఊహా బలంతో కలిగిన మాయలు మాత్రమే. అసలు లేనివే నిజంగా ఉన్నట్టు కనిపిస్తున్నాయి.
ప్రపఞ్చచతురారమ్భమ్ అన్తస్ తుచ్ఛమ్ ఇదం జగత్ । సకామతృష్ణామననం త్యక్త్వాన్యద్ రామ భావయ
ఈ జగత్తు నాలుగు విధాలుగా విస్తరించినట్టు కనిపించినా, లోపల మాత్రం శూన్యమే. మనస్సులోని ఆశలు, తృష్ణలు వదిలేసి, రామా! వేరే దానిని ఆలోచించు.
యథా స్వప్నే మహారమ్భో భ్రాన్తిర్ ఏవ న వస్తుసత్ । దీర్ఘస్వప్నం తథైవేదం విద్ధి చిత్తోపకల్పితమ్
కలలో ఎంత గొప్ప కార్యాలైనా అవన్నీ భ్రమ మాత్రమే, నిజంగా ఉండవు. అలాగే, ఈ దీర్ఘమైన కల కూడా మనస్సు కల్పన మాత్రమే అని తెలుసుకో.
దృశ్యమానమహాభోగం గృహ్యమాణమ్ అవస్తుకమ్ । కోశమ్ ఆశాభుజఙ్గీనాం సంసారాడమ్బరం త్యజ
ఈ లోక జీవితం, ఆశల పాము లాంటి కోరికలతో నిండిన ఖజానా వలె కనబడినా, పట్టుకుని చూస్తే అసలు లోపలేమీ ఉండదు. అలాంటి మాయాజాలాన్ని వదిలిపెట్టు.
అసద్ ఏతద్ ఇతి జ్ఞాత్వా మాత్ర భావం నివేశయ । అనుధావతి కః ప్రాజ్ఞో విజ్ఞాయ మృగతృష్ణికామ్
ఇది అసత్యమని తెలుసుకుని, నీ మనసును కేవలం జాగ్రత్తగా ఉంచు. తెలివైనవాడు, మృగతృష్ణిక అనేది తెలుసుకుని, దాన్ని వెంబడించడా?
స్వసఙ్కల్పోత్థరూపాఢ్యాం మనోరథమయీం స్త్రియమ్ । యో ఽనుగచ్ఛతి మూఢాత్మా దుఃఖస్యైవ స భాజనమ్
తన ఊహలతో ఏర్పడిన రూపాల కలలతో నిండిన స్త్రీని, మూర్ఖుడు వెంబడిస్తే, అతడు బాధలకు పాత్రుడవుతాడు.
వస్తున్య్ అసతి లోకో ఽయం యాతు కామమ్ అవస్తుని । యస్ తు వస్తు పరిత్యజ్య యాత్య్ అవస్తు స నశ్యతి
ఈ లోకం నిజమైనది కాకపోతే, అది ఎటు పోయినా పోయింది. కానీ, నిజాన్ని వదిలిపెట్టి, అసత్యాన్ని వెంబడించేవాడు నశించిపోతాడు.
మనోవ్యామోహ ఏవేదం రజ్జ్వామ్ అహిభయం యథా । భావనామాత్రవైచిత్ర్యాచ్ చిరమ్ ఆవర్తతే జగత్
మనస్సు మోసపోయినప్పుడు మాత్రమే ఈ భ్రమ కలుగుతుంది. ఇది కట్టిన దారాన్ని పాము అనుకొని భయపడినట్టు. మన ఊహల్లోని వింతల వల్ల ఈ లోకం చాలా కాలం తిరుగుతూ ఉంటుంది.
అసదభ్యుదితైర్ భావైర్ జలాన్తశ్చన్ద్రచఞ్చలైః । వఞ్చ్యతే బాల ఏవేహ న తత్త్వజ్ఞో భవాదృశః
నిజంగా లేని వాటి వల్ల కలిగే భావాలు, నీటిలో కనబడే చంద్రుని ప్రతిబింబంలా, ఇక్కడ పిల్లవాడిని మాత్రమే మోసం చేస్తాయి. నిజాన్ని తెలిసిన నీలాంటి వాడిని మాత్రం మోసం చేయవు.
య ఇమం గుణసఙ్ఘాతం భావయన్ సుఖమ్ ఈహతే । ప్రమార్ష్టి స జడో జాడ్యం వహ్నావ్ అప్ప్రతిబిమ్బితే
ఈ లక్షణాల సముదాయాన్ని మనసులో వేసుకుని ఆనందాన్ని ఆశించే వాడు మూర్ఖుడు. అద్దంలో ప్రతిబింబం కాని అగ్నిలో మూర్ఖత్వాన్ని తుడిచేయాలనుకోవడం వాడి మూర్ఖత్వమే.
అసద్ ఏవేదమ్ ఆభోగి దృశ్యతే దృశ్యపఞ్జరమ్ । మనోమనననిర్మాణం హృదయే నగరం యథా
ఈ అనుభవం నిజంగా అసత్యమే. కనబడే రూపాల బందిఖానా మన ఊహలతో, మనసుతో ఏర్పడింది. అది మన హృదయంలో ఊహించుకునే ఒక పట్టణంలాంటిది.
ఇదం చిత్తేచ్ఛయోదేతి లీయతే చ తదిచ్ఛయా । మిథ్యైవ దృశ్యతే స్ఫారం గన్ధర్వనగరం యథా
ఇది మనస్సు తలచినప్పుడు ఉద్భవిస్తుంది, అదే మనస్సు తలచినప్పుడు అంతరించిపోతుంది. ఇది పెద్ద మాయగా కనిపిస్తుంది, గంధర్వ నగరం లాంటిది.
రామ నష్టే జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి నశ్యతి । యుక్తే ఽపి చ జగత్య్ అస్మిన్ న కిఞ్చిద్ అపి యుజ్యతే
రామా, ఈ లోకం పోయినప్పుడు నిజంగా ఏదీ పోయింది అనిపించదు. అలాగే, ఇది ఉన్నట్టు కనిపించినా, నిజంగా ఏదీ స్థిరంగా లేదు.
మనఃప్రకల్పితే భగ్నే హృది విస్తీర్ణపత్తనే । వృద్ధిం వోపగతే బ్రూహి కిం వృద్ధం కస్య కిం క్షతం
మనస్సు ఊహించిన నగరం హృదయంలో నశించినప్పుడు, అది విస్తరించినా, నశించినా—ఏది పెరిగింది? ఎవరిది? ఏది నష్టపోయింది? చెప్పు.
క్రీడార్థేన యథోదేతి బాలానాం హృది పత్తనమ్ । మనసా తద్వద్ ఏవేదమ్ ఉదేత్య్ అవిరతం జగత్
పిల్లలు ఆట కోసం హృదయంలో నగరాన్ని ఊహించుకుంటారు. అలాగే, ఈ లోకం కూడా మనస్సులో ఎప్పటికీ ఆగకుండా ఉద్భవిస్తుంది.
న కిఞ్చిత్ కస్యచిన్ నష్టమ్ ఇన్ద్రజాలజలే యథా । భ్రష్టే నష్టే తథైవాస్మిన్ సంసారే విభవోత్థితే
ఇంద్రజాలంలో నీటిలా ఎవరికీ ఏమి పోయిందీ లేదు. అలాగే ఈ లోకంలో ఏదైనా లయమై పోయినా, ఏదైనా ఉద్భవించినా, ఎవరికీ నష్టం లేదు.
యద్ అసత్ తద్ అసత్ స్యాచ్ చేత్ తత్ కిం కస్య కిల క్షతమ్ । అతో హర్షవిషాదాభ్యాం సంసారో నామ నాస్పదమ్
అసత్యం నిజంగా అసత్యమే అయితే, ఎవరికీ ఏమి నష్టం జరుగుతుంది? అందుకే ఈ లోకం అనేది ఆనందానికి గాని, దుఃఖానికి గాని నిజమైన కారణం కాదు.
అసద్ ఏవ యద్ అత్యన్తం తస్మిన్ కిం నామ నశ్యతి । నాశాభావే హి దుఃఖస్య కః ప్రసఙ్గో మహామతే
ఏదైనా పూర్తిగా అసత్యమైతే, అందులో ఏమి పోతుంది? నష్టం లేకపోతే, ఓ మహామతి, దుఃఖానికి ఏమి కారణం ఉంటుంది?
సద్ ఏవ వా యద్ అత్యన్తం తస్య కిం నామ నశ్యతి । బ్రహ్మైవేదం జగత్ సర్వం సుఖదుఃఖే కిమ్ ఉత్థితే
ఏదైనా పూర్తిగా సత్యమైతే, దానిలో ఏమి పోతుంది? ఈ మొత్తం జగత్తు పరబ్రహ్మ స్వరూపమే; అందులో సుఖం, దుఃఖం ఎందుకు కలుగుతాయి?
సర్వత్రాసత్యభూతే ఽస్మిన్ ప్రపఞ్చైకాన్తకారిణి । సంసారే కిమ్ ఉపాదేయం ప్రాజ్ఞో యద్ అభివాఞ్ఛతు
ఈ లోకమంతా అసత్యమే, అంతే కాక నాశనాన్ని మాత్రమే కలిగించేది. ఇలాంటి సంసారంలో జ్ఞానులు ఆశించదగినదేమీ లేదు, తీసుకోవదగినదేమీ లేదు.