దీర్ఘస్వప్నో హ్య్ అయం రామ మిథ్యైవానఘ దృశ్యతే । ద్విచన్ద్రవిభ్రమాకారో భ్రమార్తభ్రాన్తశైలవత్
ఈ జీవితం రామా, ఒక పొడవైన కల మాత్రమే, నిష్కళంకుడా, ఇది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది. ఒకరికి రెండు చంద్రులు కనిపించినట్టు, మాయలో పడినవాడికి కొండలు వక్రంగా కనిపించినట్టు ఇది కూడా ఒక భ్రమ.
ప్రశాన్తాజ్ఞాననిద్రస్ సన్ నూనం గలితభావనః । ప్రబుద్ధచేతాస్ సంసారస్వప్నం పశ్యన్ న పశ్యతి
అజ్ఞాన నిద్ర పూర్తిగా శాంతమై, అన్ని భావనలు పోయినప్పుడు, ఎవరి మనస్సు మేల్కొని ఉంటుందో వారు ఈ సంసారాన్ని కలలాగే చూస్తారు, కానీ నిజంగా అది ఉండదని తెలుసుకుంటారు.
స్వభావకల్పితో రామ జీవానాం సర్వదైవ హి । ఆమోక్షపదసమ్ప్రాప్తి సంసారో ఽస్త్య్ ఆత్మనో ఽన్తరే
ఓ రామా, ప్రతి జీవిలో తన స్వభావం వల్లే సంసారం ఎప్పుడూ ఉంటుంది; మోక్ష స్థితిని పొందే వరకు అది అంతరంగా ఉంటూనే ఉంటుంది.
స్వభావకల్పితో నిత్యం సర్వస్యాస్త్య్ ఆత్మనో ఽన్తరే । జీవస్య తరలః కాయ ఆవర్తః పయసో యథా
ప్రతి ఒక్కరిలోను తన స్వభావం వల్ల ఏర్పడినది ఎప్పుడూ అంతరంగా ఉంటుంది; జీవుని దేహం నీటిలోని చక్రంలా తక్కువసేపే నిలుస్తుంది.
బీజే యథాఙ్కురస్ స్ఫారః పల్లవశ్ చాఙ్కురే యథా । పల్లవే చ యథా పుష్పం పుష్పకోశే ఫలం యథా
ఎలా విత్తనంలో నుండి మొలక పుట్టునో, మొలకలో నుండి ఆకురా వస్తుందో, ఆకు నుండి పువ్వు, పువ్వు ముడిలో నుండి ఫలం పుట్టునో అలానే...
యతశ్ చ కల్పనారూపో దేహో ఽస్తి మనసో ఽన్తరే । బహీరూపతయా రామ తతో ఽస్త్య్ ఏవేహ స స్ఫుటః
రామా, మనస్సులో ఊహతో ఏర్పడిన ఈ శరీరం ఉన్నందున, అది బయట కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
య ఏవ ప్రతిభాసో ఽస్య మనసః కిల జాయతే । స ఏవాశు భవత్య్ ఏతన్ మృత్పిణ్డో ఘటకో యథా
మనస్సులో ఏ రూపం కలుగుతుందో, అదే త్వరగా బయట కూడా వస్తుంది. మట్టి ముద్ద గడగా మారినట్లే.
ప్రతిభాసత ఏవేదం మనస్సఙ్కల్పమాత్రకమ్ । జగద్ రాఘవ నో సత్యం మృగతృష్ణాజలం యథా
రాఘవా, ఈ లోకం అంతా మనస్సు ఊహల ప్రతిబింబమే; ఇది నిజమైనది కాదు, మృగతృష్ణలో నీరు కనిపించినట్లే.
ప్రతిభాసేన చైతేన దేహో ఽయం దృశ్యతే పురః । భీతిభ్రాన్తేన బాలేన వేతాలో ఽగ్రగతో యథా
ఈ ఊహ కారణంగా మనకు శరీరం ముందే కనిపిస్తుంది. భయంతో ఉన్న పిల్లవాడు తన ముందు పిశాచాన్ని చూసినట్టు.
ఆదిసర్గే పురా కాయప్రతిభాసో ఽస్య చేతసః । యస్ స ఏవ విభుర్ బ్రహ్మా పద్మకోశగృహే స్థితః
ఆదికాలంలో, మొదటగా ఆయన మనసులో శరీర రూపం కనిపించింది. అదే అనంతమైన బ్రహ్మ, పద్మపు గర్భంలో నివసిస్తున్నాడు.
తత్సఙ్కల్పక్రమేణైవ తతస్ స్థితిమ్ ఉపాగతా । ఇయం సృష్టిర్ అపర్యన్తా మాయేవ ఘనమాయయా
ఆయన సంకల్పశక్తితోనే ఈ అంతులేని సృష్టి, గొప్ప మాయావాది చూపిన మాయలా, ఉద్భవించింది.
జీవో మనఃపదం ప్రాప్య వైరిఞ్చపదమ్ ఆగతః । యథా బ్రహ్మంస్ తథా సర్వం విస్తరేణ వదాశు మే
జీవుడు మనస్సు స్థితిని పొందిన తర్వాత, బ్రహ్మ స్థాయికి చేరాడు. బ్రహ్మ ఎలా అయ్యాడో, అలాగే అన్నీ ఎలా జరుగుతాయో నాకు వివరంగా త్వరగా చెప్పు.
బ్రాహ్మం శృణు మహాబాహో శరీరగ్రహణే క్రమమ్ । నిదర్శనేన తేనైవ జాగతీం జ్ఞాస్యసి స్థితిమ్
మహాబాహువా, బ్రహ్మ శరీరం ఎలా స్వీకరించాడో ఆ క్రమాన్ని విను. ఆ ఉదాహరణతోనే జగత్తులోని స్థితిని కూడా నీవు తెలుసుకోగలవు.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నమ్ ఆత్మతత్త్వం స్వశక్తితః । లీలయైవ యద్ ఆదత్తే దిక్కాలకలితం వపుః
దేశకాలాది పరిమితులు లేని ఆత్మతత్వం, తన స్వంత శక్తితో, ఆటగా దేశకాల లక్షణాలు ఉన్న శరీరాన్ని ధరించుతుంది.
తద్ ఏతజ్ జీవపర్యాయం వాసనావేశతత్పరం । మనస్ సమ్పద్యతే లోలం కలనాకలనోన్ముఖమ్
దీనినే జీవుడు అంటారు. ఇది వాసనలలో మునిగిపోయి, ఆలోచించడానికీ, ఆలోచించకపోవడానికీ సిద్ధంగా ఉండే చంచలమైన మనసుగా మారుతుంది.
కలయన్తీ మనశ్శక్తిర్ ఆదౌ భావయతి క్షణాత్ । ఆకాశభావనామ్ అచ్ఛాం శబ్దబీజరసోన్ముఖీమ్
ప్రారంభంలో, మనస్సు శక్తి ఊహతో వెంటనే స్వచ్ఛమైన ఆకాశ భావనను, శబ్దం అనే మూలంతో కూడినదిగా సృష్టిస్తుంది.
తతస్ తద్ఘనతాం యాతం ఘనస్పన్దం క్రమాన్ మనః । భావయత్య్ అనిలస్పన్దం స్పర్శబీజరసోన్ముఖమ్
ఆ తరువాత, అది ఘనత్వాన్ని పొందినప్పుడు, మనస్సు క్రమంగా ఘనత యొక్క తరంగాన్ని, ఆపై స్పర్శ అనే మూలంతో కూడిన గాలితరంగాన్ని ఊహిస్తుంది.
తాభ్యామ్ ఆకాశవాతాభ్యామ్ ఆమృష్టాభ్యాం మనోదృశా । శబ్దస్పర్శస్వరూపాభ్యాం సఙ్ఘర్షాజ్ జన్యతే ఽనలః
ఆకాశం, గాలి — ఇవి మనస్సు ద్వారా శబ్దం, స్పర్శగా అనిపించేవి — ఒకదానికొకటి తగిలినప్పుడు, వాటి ఘర్షణ వల్ల అగ్ని పుడుతుంది.
మనస్ తద్ఘనతాం ప్రాప్య తతో భావయతి క్షణాత్ । ప్రాకాశ్యమ్ అమలాలోకమ్ ఆలోకస్ తేన వర్ధతే
మనస్సు దట్టతను పొందిన వెంటనే, ప్రకాశాన్ని — నిర్మలమైన, స్పష్టమైన వెలుగును — ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఆ వెలుగు తరువాత మరింత పెరుగుతుంది.
మనస్ తాదృగ్గుణగణం రసతన్మాత్రవేదనమ్ । క్షణాచ్ చినోత్య్ అపాం శైత్యం జలసంవిత్ తతో భవేత్
ఇలాంటి లక్షణాలు, రుచి గ్రహణం ఉన్న మనస్సు, క్షణంలోనే నీటి చల్లదనాన్ని తెలుసుకుంటుంది. అలా నీటి జ్ఞానం కలుగుతుంది.
తతస్ తాదృగ్గుణగణం మనో భావయతి క్షణాత్ । స్వరూపం గన్ధవత్ స్థూలం యేనోదేష్యతి మేదినీ
అనంతరం, అలాంటి లక్షణాలు కలిగిన మనస్సు, క్షణంలోనే వాసనతో కూడిన స్థూల రూపాన్ని ఊహిస్తుంది. దాని ద్వారా భూమి ప్రబలంగా కనిపిస్తుంది.
అథేదం భూతతన్మాత్రవేష్టితం తనుతాం జహత్ । వపుర్ వహ్నికణాకారం స్ఫురితం వ్యోమ్ని పశ్యతి
తర్వాత, ఈ శరీరం సూక్ష్మభూతాలతో చుట్టబడి ఉండి, తన సూక్ష్మత్వాన్ని విడిచిపెట్టి, ఆకాశంలో మినుగురుపురుగు మాదిరిగా మెరిసే రూపంగా కనిపిస్తుంది.
అహఙ్కారకలాయుక్తం బుద్ధిజీవసమన్వితమ్ । తత్ పుర్యష్టకమ్ ఇత్య్ ఉక్తం భూతహృత్పద్మషట్పదః
అహంకారశక్తి, బుద్ధి, జీవాత్మతో కూడిన ఈ శరీరాన్ని 'ఎనిమిది భాగాలుగా ఉన్న సూక్ష్మశరీరం' అంటారు. ఇది భూతాల హృదయ పద్మంలో తేనెటీగలా ఉంటుంది.
తస్మింస్ తత్ తీవ్రసంవేగాద్ భావయద్ భాసురం వపుః । స్థూలతాం ఏతి పాకేన మనో భవ్యఫలం యథా
దానిలో, బలమైన సంకల్పంతో మనస్సు ప్రకాశమయమైన శరీరాన్ని కల్పిస్తుంది. అది పండిన ఫలం ఎలా దృఢమవుతుందో, అలా కాలక్రమంలో స్థూల రూపాన్ని పొందుతుంది.
మూషాస్థద్రుతహేమాభం స్ఫురితం విమలామ్బరే । సన్నివేశమ్ అథాదత్తే తత్ తేజస్ స్వం స్వభావతః
పరిశుద్ధమైన ఆకాశంలో, ముసలో నుండి పారుతున్న కరిగిన బంగారం లాగా మెరిసే ఆ తేజస్సు, తన సహజ స్వభావంతో తన రూపాన్ని స్వీకరిస్తుంది.
తస్మిన్ స్వసన్నివేశే ఽథ తేజఃపుఞ్జమయే మనః । భజతే భావనాం స్ఫారే నిశ్చితామ్ ఆతతాం స్వతః
అక్కడ, తన స్వస్థానంలో, ఆ మనస్సు ప్రకాశవంతమైన వెలుగు సముదాయంలా ఉండి, సహజంగా విస్తరించి, స్థిరమైన భావనను స్వీకరిస్తుంది.
ఊర్ధ్వం శిరఃపీఠమయీమ్ అధః పాదమయీం తథా । పార్శ్వయోర్ హస్తసంస్థానాం మధ్యే చోదరధర్మిణీం
పైన తలలా ఉండే ఆసనం, కింద కాళ్లలా ఉండే ఆధారం, రెండు వైపులా చేతుల ఏర్పాటును, మధ్యలో పొట్ట స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
ప్రకటావయవో బాలో జ్వాలాజాలామలాకృతిః । మనోరథవశోపాత్తవపుస్ తిష్ఠత్య్ అసావ్ అథ
అక్కడ స్పష్టమైన అవయవాలతో, నిర్మలమైన జ్వాలల సమూహంలా కనిపించే ఒక బాలుడు, మనస్సు సంకల్పం ప్రకారం రూపాన్ని ధరించి నిలుస్తాడు.
ఏవం స్వవాసనావేశాత్ కల్పితాఙ్గం మనో మునేః । నయత్య్ ఉపచయం దేహం స్వం స్వభావమ్ ఋతుర్ యథా
ఇలా, తన స్వంత వాసనల ప్రభావంతో, ముని మనస్సు ఊహించిన అవయవాలతో, ఋతువు తన స్వభావాన్ని ఎలా పెంచుతుందో అలా తన శరీరాన్ని అభివృద్ధి చేస్తుంది.
కాలేన స్ఫుటతామ్ ఏత్య భవత్య్ అమలవిగ్రహః । బుద్ధిసత్త్వబలోత్సాహవిజ్ఞానైశ్వర్యసంస్థితః
కాలక్రమంలో అది స్పష్టంగా వెలుగుచూపి, మలినతలేని రూపాన్ని పొందుతుంది. అది బుద్ధి, స్వచ్ఛత, బలము, ఉత్సాహం, వివేకం, ఐశ్వర్యం వంటి లక్షణాలతో నిండివుంటుంది.