స్వస్వభావవశావేశాద్ అన్యోఽన్యపరిఘట్టనైః । సృష్టయః పరివర్తన్తే తరఙ్గిణ్యా ఇవోర్మయః
ప్రతి ఒక్కరి స్వభావ ప్రభావంతో, పరస్పర సంబంధాల వల్ల సృష్టులు నదిలో అలలు తిరుగుతున్నట్టు మారుతూ ఉంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావైర్ ఉన్మజ్జననిమజ్జనైః । సృష్టయః పరివర్తన్తే తరఙ్గిణ్యా ఇవోర్మయః
ప్రకటన, అంతర్ధానం, పైకి రావడం, మునిగిపోవడం వంటివాటితో సృష్టులు నదిలో అలలు తిరుగుతున్నట్టు మారుతూ ఉంటాయి.
నిర్యాన్త్య్ అవిరతం తస్మాత్ పరస్మాజ్ జీవరాశయః । అనిర్దేశ్యాత్ స్వసంవేద్యాత్ తత్రైవాశు స్ఫురన్తి చ
వర్ణించలేని, తనకు తానే తెలిసిన ఆ మూలం నుండి జీవరాశులు ఎడతెగకుండా బయలుదేరి, అక్కడే వెంటనే ప్రకాశిస్తుంటాయి.
దీపాద్ ఇవాలోకదృశస్ సూర్యాద్ ఇవ మరీచయః । కణాస్ తప్తాయస ఇవ స్ఫులిఙ్గా ఇవ పావకాత్
ఎలాగైతే దీపం వెలిగినప్పుడు దాని వెలుగు కనబడుతుంది, సూర్యుని నుండి కిరణాలు వెలువడతాయి, వేడైన ఇనుపపు ముక్క నుండి చిన్ని రేణువులు వస్తాయి, అగ్నిలో నుంచి మంటలు ఎగసిపడతాయి —
కాలాద్ ఇవర్తవశ్ చిత్రా ఆమోదాః కుసుమాద్ ఇవ । శీకరా ఇవ పాతామ్బుపూరాద్ అబ్ధేర్ ఇవోర్మయః
అలాగే కాలం మారితే ఋతువులు వస్తాయి, పువ్వు నుంచి సువాసన వస్తుంది, జలపాతం నుంచి నీటి చినుకులు పడతాయి, సముద్రం నుంచి అలలు లేవుతాయి —
ఉత్పత్యోత్పత్య కాలేన త్యక్త్వా దేహపరమ్పరాః । స్వక ఏవ పదే యాన్తి విలయం జీవరాశయః
అలాగే, జీవులు పునఃపునః కాలక్రమంలో తమ శరీరాలను వదిలేసి, చివరికి తమ సహజ స్థితికి చేరి లయమవుతారు.
అవిరలమ్ ఇయమ్ ఆతతా స్థితోచ్చైర్ భవతి వినశ్యతి వర్ధతే ముధైవ । త్రిభువనరచనావిమోహమాయా పరమపదే లహరీవ వారిరాశౌ
ఈ సృష్టి ఎటువంటి అంతరాయం లేకుండా విస్తరించి, ఎప్పుడూ నిలిచి, కొన్నిసార్లు నశించి, మరికొన్నిసార్లు పెరుగుతూ, అంతా వ్యర్థంగా జరుగుతుంది. సముద్రంలో అలలా, ఈ మూడు లోకాల నిర్మాణంలో మాయా మోహంగా, పరమపదంలో కలిసిపోతుంది.
క్రమేణానేన యేనాప్తా జీవేన స్థితిర్ ఆత్మనః । స కథం భగవన్ దేహం సమాదత్తే ఽస్థిపఞ్జరమ్
ఈ విధానంతో జీవుడు తన ఆత్మలో స్థిరత పొందినప్పుడు, భగవంతుడా, ఆ జీవుడు ఎట్లా ఈ ఎముకల పంజరమైన శరీరాన్ని స్వీకరిస్తాడో చెప్పండి.
పూర్వమ్ ఏవ మయా ప్రోక్తం రామ కిం నావబుధ్యసే । పూర్వాపరవిచారార్హా శేముషీ క్వ గతా తవ
ఇది నేను ముందే చెప్పాను రామా, నీవు గ్రహించలేవా? గతాన్ని, భవిష్యత్తును విచారించగల నీ వివేకం ఎక్కడ పోయింది?
యద్ ఇదం హి శరీరాది జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవైతద్ అసత్ స్వప్న ఇవోత్థితమ్
ఈ శరీరం, అలాగే స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ కలిసిన ఈ లోకం కూడా కేవలం ఒక మాయ మాత్రమే; ఇవన్నీ నిజమైనవి కావు, కలలో కనిపించినదానివంటి అబద్ధం.
దీర్ఘస్వప్నో హ్య్ అయం రామ మిథ్యైవానఘ దృశ్యతే । ద్విచన్ద్రవిభ్రమాకారో భ్రమార్తభ్రాన్తశైలవత్
ఈ జీవితం రామా, ఒక పొడవైన కల మాత్రమే, నిష్కళంకుడా, ఇది అబద్ధంగా కనిపిస్తుంది. ఒకరికి రెండు చంద్రులు కనిపించినట్టు, మాయలో పడినవాడికి కొండలు వక్రంగా కనిపించినట్టు ఇది కూడా ఒక భ్రమ.
ప్రశాన్తాజ్ఞాననిద్రస్ సన్ నూనం గలితభావనః । ప్రబుద్ధచేతాస్ సంసారస్వప్నం పశ్యన్ న పశ్యతి
అజ్ఞాన నిద్ర పూర్తిగా శాంతమై, అన్ని భావనలు పోయినప్పుడు, ఎవరి మనస్సు మేల్కొని ఉంటుందో వారు ఈ సంసారాన్ని కలలాగే చూస్తారు, కానీ నిజంగా అది ఉండదని తెలుసుకుంటారు.
స్వభావకల్పితో రామ జీవానాం సర్వదైవ హి । ఆమోక్షపదసమ్ప్రాప్తి సంసారో ఽస్త్య్ ఆత్మనో ఽన్తరే
ఓ రామా, ప్రతి జీవిలో తన స్వభావం వల్లే సంసారం ఎప్పుడూ ఉంటుంది; మోక్ష స్థితిని పొందే వరకు అది అంతరంగా ఉంటూనే ఉంటుంది.
స్వభావకల్పితో నిత్యం సర్వస్యాస్త్య్ ఆత్మనో ఽన్తరే । జీవస్య తరలః కాయ ఆవర్తః పయసో యథా
ప్రతి ఒక్కరిలోను తన స్వభావం వల్ల ఏర్పడినది ఎప్పుడూ అంతరంగా ఉంటుంది; జీవుని దేహం నీటిలోని చక్రంలా తక్కువసేపే నిలుస్తుంది.
బీజే యథాఙ్కురస్ స్ఫారః పల్లవశ్ చాఙ్కురే యథా । పల్లవే చ యథా పుష్పం పుష్పకోశే ఫలం యథా
ఎలా విత్తనంలో నుండి మొలక పుట్టునో, మొలకలో నుండి ఆకురా వస్తుందో, ఆకు నుండి పువ్వు, పువ్వు ముడిలో నుండి ఫలం పుట్టునో అలానే...
యతశ్ చ కల్పనారూపో దేహో ఽస్తి మనసో ఽన్తరే । బహీరూపతయా రామ తతో ఽస్త్య్ ఏవేహ స స్ఫుటః
రామా, మనస్సులో ఊహతో ఏర్పడిన ఈ శరీరం ఉన్నందున, అది బయట కూడా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
య ఏవ ప్రతిభాసో ఽస్య మనసః కిల జాయతే । స ఏవాశు భవత్య్ ఏతన్ మృత్పిణ్డో ఘటకో యథా
మనస్సులో ఏ రూపం కలుగుతుందో, అదే త్వరగా బయట కూడా వస్తుంది. మట్టి ముద్ద గడగా మారినట్లే.
ప్రతిభాసత ఏవేదం మనస్సఙ్కల్పమాత్రకమ్ । జగద్ రాఘవ నో సత్యం మృగతృష్ణాజలం యథా
రాఘవా, ఈ లోకం అంతా మనస్సు ఊహల ప్రతిబింబమే; ఇది నిజమైనది కాదు, మృగతృష్ణలో నీరు కనిపించినట్లే.
ప్రతిభాసేన చైతేన దేహో ఽయం దృశ్యతే పురః । భీతిభ్రాన్తేన బాలేన వేతాలో ఽగ్రగతో యథా
ఈ ఊహ కారణంగా మనకు శరీరం ముందే కనిపిస్తుంది. భయంతో ఉన్న పిల్లవాడు తన ముందు పిశాచాన్ని చూసినట్టు.
ఆదిసర్గే పురా కాయప్రతిభాసో ఽస్య చేతసః । యస్ స ఏవ విభుర్ బ్రహ్మా పద్మకోశగృహే స్థితః
ఆదికాలంలో, మొదటగా ఆయన మనసులో శరీర రూపం కనిపించింది. అదే అనంతమైన బ్రహ్మ, పద్మపు గర్భంలో నివసిస్తున్నాడు.
తత్సఙ్కల్పక్రమేణైవ తతస్ స్థితిమ్ ఉపాగతా । ఇయం సృష్టిర్ అపర్యన్తా మాయేవ ఘనమాయయా
ఆయన సంకల్పశక్తితోనే ఈ అంతులేని సృష్టి, గొప్ప మాయావాది చూపిన మాయలా, ఉద్భవించింది.
జీవో మనఃపదం ప్రాప్య వైరిఞ్చపదమ్ ఆగతః । యథా బ్రహ్మంస్ తథా సర్వం విస్తరేణ వదాశు మే
జీవుడు మనస్సు స్థితిని పొందిన తర్వాత, బ్రహ్మ స్థాయికి చేరాడు. బ్రహ్మ ఎలా అయ్యాడో, అలాగే అన్నీ ఎలా జరుగుతాయో నాకు వివరంగా త్వరగా చెప్పు.
బ్రాహ్మం శృణు మహాబాహో శరీరగ్రహణే క్రమమ్ । నిదర్శనేన తేనైవ జాగతీం జ్ఞాస్యసి స్థితిమ్
మహాబాహువా, బ్రహ్మ శరీరం ఎలా స్వీకరించాడో ఆ క్రమాన్ని విను. ఆ ఉదాహరణతోనే జగత్తులోని స్థితిని కూడా నీవు తెలుసుకోగలవు.
దిక్కాలాద్యనవచ్ఛిన్నమ్ ఆత్మతత్త్వం స్వశక్తితః । లీలయైవ యద్ ఆదత్తే దిక్కాలకలితం వపుః
దేశకాలాది పరిమితులు లేని ఆత్మతత్వం, తన స్వంత శక్తితో, ఆటగా దేశకాల లక్షణాలు ఉన్న శరీరాన్ని ధరించుతుంది.
తద్ ఏతజ్ జీవపర్యాయం వాసనావేశతత్పరం । మనస్ సమ్పద్యతే లోలం కలనాకలనోన్ముఖమ్
దీనినే జీవుడు అంటారు. ఇది వాసనలలో మునిగిపోయి, ఆలోచించడానికీ, ఆలోచించకపోవడానికీ సిద్ధంగా ఉండే చంచలమైన మనసుగా మారుతుంది.
కలయన్తీ మనశ్శక్తిర్ ఆదౌ భావయతి క్షణాత్ । ఆకాశభావనామ్ అచ్ఛాం శబ్దబీజరసోన్ముఖీమ్
ప్రారంభంలో, మనస్సు శక్తి ఊహతో వెంటనే స్వచ్ఛమైన ఆకాశ భావనను, శబ్దం అనే మూలంతో కూడినదిగా సృష్టిస్తుంది.
తతస్ తద్ఘనతాం యాతం ఘనస్పన్దం క్రమాన్ మనః । భావయత్య్ అనిలస్పన్దం స్పర్శబీజరసోన్ముఖమ్
ఆ తరువాత, అది ఘనత్వాన్ని పొందినప్పుడు, మనస్సు క్రమంగా ఘనత యొక్క తరంగాన్ని, ఆపై స్పర్శ అనే మూలంతో కూడిన గాలితరంగాన్ని ఊహిస్తుంది.
తాభ్యామ్ ఆకాశవాతాభ్యామ్ ఆమృష్టాభ్యాం మనోదృశా । శబ్దస్పర్శస్వరూపాభ్యాం సఙ్ఘర్షాజ్ జన్యతే ఽనలః
ఆకాశం, గాలి — ఇవి మనస్సు ద్వారా శబ్దం, స్పర్శగా అనిపించేవి — ఒకదానికొకటి తగిలినప్పుడు, వాటి ఘర్షణ వల్ల అగ్ని పుడుతుంది.
మనస్ తద్ఘనతాం ప్రాప్య తతో భావయతి క్షణాత్ । ప్రాకాశ్యమ్ అమలాలోకమ్ ఆలోకస్ తేన వర్ధతే
మనస్సు దట్టతను పొందిన వెంటనే, ప్రకాశాన్ని — నిర్మలమైన, స్పష్టమైన వెలుగును — ఉత్పత్తి చేస్తుంది. ఆ వెలుగు తరువాత మరింత పెరుగుతుంది.
మనస్ తాదృగ్గుణగణం రసతన్మాత్రవేదనమ్ । క్షణాచ్ చినోత్య్ అపాం శైత్యం జలసంవిత్ తతో భవేత్
ఇలాంటి లక్షణాలు, రుచి గ్రహణం ఉన్న మనస్సు, క్షణంలోనే నీటి చల్లదనాన్ని తెలుసుకుంటుంది. అలా నీటి జ్ఞానం కలుగుతుంది.