కేచిచ్ చిరేణ కాలేన భవిష్యన్ముక్తయశ్ శఠాః । కేచిద్ ద్విషన్తి దుర్భావాః కేవలీభావమ్ ఆత్మనః
కొంతమంది చాలా కాలం తరువాత మోసపూరితంగా ముక్తి పొందతారు. ఇంకొందరు చెడువ్యవహారంతో తమ స్వరూపాన్ని మాత్రమే పొందడాన్ని ద్వేషిస్తారు.
కేచిజ్ జాతా జగత్య్ అస్మిన్ కేచిద్ అన్యత్ర సంస్థితాః । కేచిన్ నేహ న చాన్యత్ర పరే ఏవ పదే స్థితాః
కొంతమంది ఈ లోకంలో జన్మిస్తారు, మరికొందరు వేరే చోట స్థిరంగా ఉంటారు. ఇంకొందరు ఇక్కడా కాదు, అక్కడా కాదు, పరమ పదంలో మాత్రమే నిలిచిపోతారు.
కేచిన్ మహేన్ద్రమలయసహ్యమన్దరమేరవః । కేచిత్ క్షారదధిక్షీరఘృతేక్షుజలరాశయః
కొంతమంది మహేంద్ర, మలయ, సహ్య, మందర, మేరు వంటి మహాపర్వతాలుగా ఉంటారు. మరికొందరు ఉప్పు, పాలు, నెయ్యి, చెరకు, నీరు వంటి సముద్రాలుగా ఉంటారు.
కేచిద్ విశాలాః కకుభః కేచిన్ నద్యో మహారయాః । కేచిత్ స్త్రియః కాన్తదృశః కేచిచ్ ఛణ్ఢనపుంసకాః
కొంతమంది విశాలమైన దిక్కులు, మరికొందరు గొప్ప నదులు, ఇంకొందరు ఆకర్షణీయమైన రూపాలున్న స్త్రీలు, మరికొందరు భయంకరమైన నపుంసకులు.
కేచిత్ ప్రబుద్ధమతయః కేచిజ్ జడతరాశయాః । కేచిజ్ జ్ఞానోపదేష్టారః కేచిద్ ఆత్తసమాధయః
కొంతమందికి బుద్ధి మేల్కొన్నది, మరికొందరు మూర్ఖుల్లా ఉంటారు. ఇంకొందరు జ్ఞానాన్ని బోధించే వారు, మరికొందరు సమాధిలో లీనమై ఉంటారు.
జీవాస్ స్వవాసనావేశవివశాశయతాం గతాః । ఏతాస్వ్ ఏతాస్వ్ అవస్థాసు సంస్థితా బద్ధభావనాః
ప్రాణులు తమ స్వంత వాసనలకు లోనై, ఏమీ చేయలేని స్థితిలో పడిపోతారు. ఈ రకరకాల స్థితుల్లో, తమ భావనలకు బంధించబడి ఉంటారు.
విహరన్తి జగత్కోశే నిపతన్త్య్ ఉత్పతన్తి చ । కన్దుకా ఇవ హస్తేన మృత్యునావిరతం హతాః
వారు ఈ జగత్తులో సంచరిస్తూ, పడిపోతూ, మళ్లీ లేచి వస్తూ ఉంటారు. మరణం చేతిలోని బంతుల్లా, ఆగకుండా తాకుతూ పడిపోతుంటారు.
ఆశాపాశశతాబద్ధా వాసనాభారధారిణః । కాయాత్ కాయమ్ ఉపాయాన్తి వృక్షాద్ వృక్షమ్ ఇవాణ్డజాః
వెయ్యి ఆశల బంధనాలతో, మనసులో దాగిన వాసనల భారాన్ని మోస్తూ, వారు ఒక శరీరం నుండి ఇంకొక శరీరానికి, పక్షులు ఒక చెట్టు నుండి మరొక చెట్టుకు వెళ్ళినట్టు తిరుగుతారు.
అనన్తానన్తసఙ్కల్పకల్పనోత్పాతమాయయా । ఇన్ద్రజాలం వితన్వానా జగన్మయమ్ ఇదం మహత్
అనేకానేక సంకల్పాలతో, ఊహాశక్తి మాయతో, వారు ఈ విశాలమైన లోకాన్ని ఒక మాయాజాలంలా అల్లిపెడతారు.
తావద్ భ్రమన్తి సంసారే వారీవావర్తరాశయః । యావన్ మూఢా న పశ్యన్తి స్వమ్ ఆత్మానమ్ అనిన్దితమ్
వారు సంసార సముద్రంలో అలలు తిరిగే రీతిలో తిరుగుతారు; తమ అసలైన నిర్దోషాత్మను చూడక, మాయలో మునిగి ఉంటారు.
దృష్ట్వాత్మానమ్ అసత్ త్యక్త్వా సత్యామ్ ఆసాద్య సంవిదమ్ । కాలేన పదమ్ ఆగత్య జాయన్తే నేహ తే పునః
తమను తాము తెలుసుకొని, అసత్యాన్ని వదిలి, నిజమైన జ్ఞానాన్ని పొందినవారు, కాలక్రమంలో పరమపదాన్ని చేరి, ఇక ఇక్కడ పునర్జన్మ పొందరు.
భుక్త్వా జన్మసహస్రాణి జ్ఞానేన తపసాథ వా । పరమేష్ఠిపదం ప్రాప్య కేచిద్ యాన్తి పరం పదమ్
వెయ్యి జన్మలు అనుభవించిన తర్వాత, జ్ఞానం లేదా తపస్సు ద్వారా కొందరు పరమేశ్వరుని స్థితిని పొందుతూ, పరమ పదాన్ని చేరుకుంటారు.
కేచిచ్ ఛక్రత్వమ్ అప్య్ ఉచ్చైః ప్రాప్య తుచ్ఛతయా ధియః । పునస్ తిర్యక్త్వమ్ ఆయాన్తి తిర్యక్త్వాన్ నరతామ్ అపి
కొంతమంది, ఇంద్రుని ఉన్నత స్థానాన్ని పొందినా, అది తక్కువగా అనిపించి, మళ్లీ జంతు జన్మలోకి వెళ్ళి, అక్కడి నుండి మానవ జన్మను కూడా పొందుతారు.
కేచిన్ మహాధియస్ సన్త ఉత్పద్య బ్రహ్మణః పదాత్ । తదైవ జన్మనైకేన తత్రైవ ప్రవిశన్త్య్ అలమ్
కొంతమంది గొప్ప బుద్ధి కలవారు, బ్రహ్మ స్థితిలో పుట్టి, ఆ ఒక్క జన్మలోనే అక్కడే పూర్తిగా లీనమవుతారు.
బ్రహ్మాణ్డేష్వ్ ఇతరేష్వ్ అన్యే తేనైతే జీవరాశయః । ప్రయాన్తి పద్మోద్భవతామ్ అన్యే చ హరతామ్ అపి
ఇంకొంతమంది ఇతర బ్రహ్మాండాల్లో, పద్మంలో పుట్టినవారిగా లేదా హరిదేవుని స్థితిని పొందినవారిగా మారుతారు. ఇలా ఈ జీవులు తగిన విధంగా ప్రయాణిస్తారు.
అన్యే ప్రయాన్తి తిర్యక్త్వమ్ అన్యే చ సురతామ్ అపి । అన్యే ఽపి నాగతాం రామ యథైవేహ తథైవ హి
కొంతమంది జంతువుల స్థితికి వెళ్ళిపోతారు, మరికొందరు దేవతల స్థితిని పొందుతారు. ఇంకొందరు ఏ స్థితికీ చేరుకోరు, రామా. ఇక్కడ ఎలా ఉందో, అటు లోకంలో కూడా అలాగే ఉంటుంది.
యథేదం హి జగత్ స్ఫారం తథాన్యాని జగన్తి హి । విద్యన్తే సమతీతాని భవిష్యన్తి చ భూరిశః
ఈ జగత్తు ఎంత విస్తృతంగా ఉందో, అలాగే మరెన్నో జగత్తులు కూడా ఉన్నాయి. కొన్ని ఇప్పటికే పోయాయి, ఇంకా ఎన్నో జగత్తులు భవిష్యత్తులో ఏర్పడతాయి.
అన్యేనాన్యేన చిత్రేణ క్రమేణాన్యేన హేతునా । విచిత్రాస్ సృష్టయస్ తేషామ్ ఆపతన్తి పతన్తి చ
వివిధ కారణాలతో, వేర్వేరు విధాలుగా, వారికి అనేక రకాల అద్భుతమైన సృష్టులు కలుగుతుంటాయి, మళ్ళీ అంతే విధంగా లయమవుతుంటాయి కూడా.
కాశ్చిద్ గన్ధర్వతాం యాన్తి కాశ్చిద్ గచ్ఛన్తి యక్షతామ్ । కాశ్చిత్ ప్రయాన్తి సురతాం కాశ్చిద్ ఆయాన్తి దైత్యతామ్
కొంతమంది గంధర్వుల స్థితిని పొందుతారు, మరికొందరు యక్షులుగా మారుతారు, ఇంకొందరు దేవకన్యల స్థితికి చేరుతారు, మరికొందరు దైత్యుల స్థితిలోకి వెళ్ళిపోతారు.
యేనైవ వ్యవహారేణ బ్రహ్మాణ్డే ఽస్మిఞ్ జనాస్ స్థితాః । తేనైవాన్యేషు తిష్ఠన్తి సన్నివేశావిలక్షణాః
ఈ బ్రహ్మాండంలో మనుషులు ఎలాంటి జీవన విధానంతో ఉన్నారో, అదే విధంగా ఇతర లోకాలలో కూడా ఉంటారు. కేవలం అక్కడి ఏర్పాట్లు కొంత భిన్నంగా ఉంటాయి.
స్వస్వభావవశావేశాద్ అన్యోఽన్యపరిఘట్టనైః । సృష్టయః పరివర్తన్తే తరఙ్గిణ్యా ఇవోర్మయః
ప్రతి ఒక్కరి స్వభావ ప్రభావంతో, పరస్పర సంబంధాల వల్ల సృష్టులు నదిలో అలలు తిరుగుతున్నట్టు మారుతూ ఉంటాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావైర్ ఉన్మజ్జననిమజ్జనైః । సృష్టయః పరివర్తన్తే తరఙ్గిణ్యా ఇవోర్మయః
ప్రకటన, అంతర్ధానం, పైకి రావడం, మునిగిపోవడం వంటివాటితో సృష్టులు నదిలో అలలు తిరుగుతున్నట్టు మారుతూ ఉంటాయి.
నిర్యాన్త్య్ అవిరతం తస్మాత్ పరస్మాజ్ జీవరాశయః । అనిర్దేశ్యాత్ స్వసంవేద్యాత్ తత్రైవాశు స్ఫురన్తి చ
వర్ణించలేని, తనకు తానే తెలిసిన ఆ మూలం నుండి జీవరాశులు ఎడతెగకుండా బయలుదేరి, అక్కడే వెంటనే ప్రకాశిస్తుంటాయి.
దీపాద్ ఇవాలోకదృశస్ సూర్యాద్ ఇవ మరీచయః । కణాస్ తప్తాయస ఇవ స్ఫులిఙ్గా ఇవ పావకాత్
ఎలాగైతే దీపం వెలిగినప్పుడు దాని వెలుగు కనబడుతుంది, సూర్యుని నుండి కిరణాలు వెలువడతాయి, వేడైన ఇనుపపు ముక్క నుండి చిన్ని రేణువులు వస్తాయి, అగ్నిలో నుంచి మంటలు ఎగసిపడతాయి —
కాలాద్ ఇవర్తవశ్ చిత్రా ఆమోదాః కుసుమాద్ ఇవ । శీకరా ఇవ పాతామ్బుపూరాద్ అబ్ధేర్ ఇవోర్మయః
అలాగే కాలం మారితే ఋతువులు వస్తాయి, పువ్వు నుంచి సువాసన వస్తుంది, జలపాతం నుంచి నీటి చినుకులు పడతాయి, సముద్రం నుంచి అలలు లేవుతాయి —
ఉత్పత్యోత్పత్య కాలేన త్యక్త్వా దేహపరమ్పరాః । స్వక ఏవ పదే యాన్తి విలయం జీవరాశయః
అలాగే, జీవులు పునఃపునః కాలక్రమంలో తమ శరీరాలను వదిలేసి, చివరికి తమ సహజ స్థితికి చేరి లయమవుతారు.
అవిరలమ్ ఇయమ్ ఆతతా స్థితోచ్చైర్ భవతి వినశ్యతి వర్ధతే ముధైవ । త్రిభువనరచనావిమోహమాయా పరమపదే లహరీవ వారిరాశౌ
ఈ సృష్టి ఎటువంటి అంతరాయం లేకుండా విస్తరించి, ఎప్పుడూ నిలిచి, కొన్నిసార్లు నశించి, మరికొన్నిసార్లు పెరుగుతూ, అంతా వ్యర్థంగా జరుగుతుంది. సముద్రంలో అలలా, ఈ మూడు లోకాల నిర్మాణంలో మాయా మోహంగా, పరమపదంలో కలిసిపోతుంది.
క్రమేణానేన యేనాప్తా జీవేన స్థితిర్ ఆత్మనః । స కథం భగవన్ దేహం సమాదత్తే ఽస్థిపఞ్జరమ్
ఈ విధానంతో జీవుడు తన ఆత్మలో స్థిరత పొందినప్పుడు, భగవంతుడా, ఆ జీవుడు ఎట్లా ఈ ఎముకల పంజరమైన శరీరాన్ని స్వీకరిస్తాడో చెప్పండి.
పూర్వమ్ ఏవ మయా ప్రోక్తం రామ కిం నావబుధ్యసే । పూర్వాపరవిచారార్హా శేముషీ క్వ గతా తవ
ఇది నేను ముందే చెప్పాను రామా, నీవు గ్రహించలేవా? గతాన్ని, భవిష్యత్తును విచారించగల నీ వివేకం ఎక్కడ పోయింది?
యద్ ఇదం హి శరీరాది జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । ఆభాసమాత్రమ్ ఏవైతద్ అసత్ స్వప్న ఇవోత్థితమ్
ఈ శరీరం, అలాగే స్థిరమైనవి, చలించేవి అన్నీ కలిసిన ఈ లోకం కూడా కేవలం ఒక మాయ మాత్రమే; ఇవన్నీ నిజమైనవి కావు, కలలో కనిపించినదానివంటి అబద్ధం.