ప్రదీపకాన్తిష్వ్ ఇవ భుక్తభూరిదశాస్వ్ అతిస్నేహనిబన్ధనీషు । సంసారమాయాసు చలాచలాసు న జ్ఞాయతే తత్త్వమ్ అతాత్త్వికీషు
దీపాల వెలుగులో ఎప్పుడూ కదిలే, నిలిచే కాంతుల్లోనూ, ఎక్కువ మమకారంతో తినే ఆహార స్థితుల్లోనూ వాస్తవ స్వరూపం ఎలా తెలియదో, అలాగే ఈ సంసార మాయలో కదిలే, నిలిచే భ్రమల్లో కూడా నిజమైనది కనిపించదు.
సంసారసంరమ్భకుచక్రికేయమ్ ప్రావృట్పయోబుద్బుదభఙ్గురాపి । అసావధానస్య జనస్య బుద్ధౌ చిరస్థిరప్రత్యయమ్ ఆతనోతి
ఈ సంసారం కలిగించే కలకలం వలయమూ, వర్షపు నీటిబుడబుల్లా ఎంత నాజూకుగా ఉన్నా, జాగ్రత్త లేని మనిషి మనసులో దీర్ఘకాలంగా స్థిరమైన నమ్మకాన్ని కలిగిస్తుంది.
శోభోజ్జ్వలా దైన్యవశాద్ వినష్టా గుణాస్ స్థితాస్ సమ్ప్రతి జర్జరత్వే । ఆశ్వాసనా దూరతరం ప్రయాతా జనస్య హేమన్త ఇవాబ్జినీషు
ప్రభ, కాంతి బాధల వలన పోయిపోయాయి; మంచి లక్షణాలు ఇప్పుడు క్షీణించిపోయాయి; జనాలకు ఊరటనూ చాలా దూరంగా వెళ్లిపోయింది, అది శీతాకాలంలో తామరపువ్వులు ఎలా కనపడవో అలా.
పునః పునర్ దైవవశాద్ ఉపేత్య స్వదేహభారేణ కృతాపకారః । విలూయతే యత్ర తరుః కుఠారైర్ ఆశ్వాసనే తత్ర హి కః ప్రసఙ్గః
మళ్లీ మళ్లీ విధి బలంతో తన శరీరానికే హాని జరుగుతోంది; ఒక చెట్టును పదే పదే గొడ్డళ్లతో కొడితే, అక్కడ ఊరటకు ఏమాత్రం చోటుంటుంది?
మనోరమస్యాప్య్ అతిదోషవృత్తేర్ అన్తర్ విఘాతాయ సముత్థితస్య । విషద్రుమస్యేవ జనస్య సఙ్గాద్ ఆసాద్యతే సమ్ప్రతి మూర్ఛనైవ
ఎంత అందమైనవాడైనా, లోపాలు ఎక్కువగా పెరిగితే, లోపల కలత కలుగుతుంది; విషవృక్షాన్ని దగ్గరగా ఉన్నప్పుడు మనిషికి మూర్చ వచ్చేది ఇప్పుడు అలాగే.
కాస్ తా దృశో యాసు న సన్తి దోషాః కాస్ తా దిశో యాసు న దుఃఖదాహః । కాస్ తాః ప్రజా యాసు న భఙ్గురత్వం కాస్ తాః క్రియా యాసు న నామ మాయా
లోపాలు లేని రూపాలు ఏవి? బాధలేని దిక్కులు ఎక్కడ? భంగురత లేని ప్రజలు ఎవరు? మాయ లేని పనులు ఏవి?
కల్పాభిధానక్షణజీవినో ఽపి కల్పౌఘసఙ్ఖ్యాకలనే విరిఞ్చాః । అతః కలాశాలిని కాలజాలే లఘుత్వదీర్ఘత్వధియో ఽప్య్ అసత్యాః
కల్పం అనబడే క్షణం మాత్రమే బ్రహ్మదేవులకు ఆయుష్షు ఉన్నా, కల్పాల సంఖ్యను లెక్కించలేరు. అందుకే, ఈ కాలమనే అల్లిలో చిన్నదీ పెద్దదీ అన్న భావనలు నమ్మదగినవి కావు.
సర్వత్ర పాషాణమయా మహీధ్రా మృదా మహీ దారుభిర్ ఏవ వృక్షాః । మాంసైర్ జనాః పౌరుషబద్ధభావా నాపూర్వమ్ అస్తీహ వికారహీనమ్
ప్రపంచంలో ఎక్కడ చూసినా పర్వతాలు రాళ్లతోనే ఉంటాయి, భూమి మట్టితోనే ఉంటుంది, చెట్లు కలపతోనే ఉంటాయి, మనుషులు మాంసంతోనే తయారవుతారు, పురుషత్వంతో బంధించబడి ఉంటారు. ఇక్కడ కొత్తదేమీ లేదు, మార్పు లేనిదేమీ లేదు.
ఆలోక్యతే చేతనయానువిద్ధః పయోనిబద్ధో ఽణుచయో నభస్స్థః । పృథగ్విభాగేన పదార్థలక్ష్మ్యా ఏతజ్ జగన్ నేతరద్ అస్తి కిఞ్చిత్
మనసు ద్వారా చూసేది నీటితో కలిసిన కణాల సమాహారం, ఆకాశంలో ఉండే పదార్థాల వేరు వేరు రూపాలతోనే ఈ జగత్తు కనిపిస్తుంది. దీని కంటే వేరే ఏదీ లేదు.
చమత్కృతిశ్ చేహ మనస్విలోకే చేతశ్చమత్కారకరీ నరాణామ్ । స్వప్నే ఽపి సాధో విషయం కదాచిత్ కేషాఞ్చిద్ అప్య్ ఏతి న చిత్రరూపా
ఈ మనస్సులోనే ఆశ్చర్యం ఉంటుంది; అది మనుషుల హృదయాల్లో కలిగే ఆశ్చర్యమే. ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, కొందరికి ఏ విషయంపైనా, ఇలాంటి అద్భుతమైన రూపం కలగదు, కలలో కూడా కాదు.
అద్యాపయాతే త్వ్ అపి కల్పనాయా ఆకాశవల్లీఫలవన్మహత్త్వే । ఉదేతి నో ఽలోభలవాహతానామ్ ఉదారవృత్తాన్తమయీ కథైవ
ఈ రోజున కూడా, లోభం కనీసం తక్కువగా కూడా తాకని వారికి, గొప్పతనాన్ని కలిగించే కథలు ఆకాశంలో దుంపల తోటలో పండ్లు పుట్టినట్టు కలుగవు.
ఆదాతుమ్ ఇచ్ఛన్ పదమ్ ఉత్తమానాం స్వచేతసైవోపహతో ఽద్య లోకః । పతత్య్ అశఙ్కం పశుర్ అద్రికూటాద్ ఆనీలవల్లీదలవాఞ్ఛయేవ
ఉత్తముల స్థితిని పొందాలని ఆశిస్తూ, ఈ లోకం తన మనసు వల్లే అడ్డుపడి, ఎలాంటి భయం లేకుండా, నీలి వల్లి ఆకును కోరికతో కొండపై నుంచి జంతువు దూకినట్టు పడిపోతుంది.
అవాన్తరన్యస్తనిరర్థకాంసచ్ఛాయాలతాపత్త్రఫలప్రసూనాః । శరీర ఏవ క్షతసమ్పదశ్ చ శ్వభ్రద్రుమా అద్యతనా నరాశ్ చ
పొరుగు లోయలోని చెట్లలో, లోపలే ఉండే పనికిరాని కొమ్మలు, నీడలు, ఆకులు, పండ్లు, పువ్వులు ఉన్నట్టు, ఈ రోజున శరీర సంపదలు కూడా అలాగే ఉన్నాయి, మనుషులు కూడా అలాగే ఉన్నారు.
క్వచిజ్ జనా మార్దవసున్దరేషు క్వచిత్ కరాలేషు చ సఞ్చరన్తి । దశాన్తరాలేషు నిరన్తరేషు వనాన్తషణ్డేష్వ్ ఇవ కృష్ణశారాః
కొన్ని సందర్భాల్లో జనులు మృదువుగా, అందంగా ఉన్నవారిలో తిరుగుతారు; మరికొన్ని సందర్భాల్లో భయంకరమైన వారిలో కలిసిపోతారు. ఇది అడవి మధ్యలో నల్ల జింకలు ఒక చోట నుంచి మరొక చోటకి తిరుగుతున్నట్టు.
ధాతుర్ నవాని దివసం ప్రతి భీషణాని రమ్యాణి చావలులితాఖిలమానవాని । కార్యాణి కష్టఫలపాకహతోదయాని విస్మాపయన్తి న శఠస్య మనాంసి కేషామ్
ప్రతి రోజు కొత్తగా భయంకరమైనవి లేదా ఆనందదాయకమైనవి అయిన పనులు, అన్ని మనుషుల మనసులను కలవరపరుస్తూ, చేదు ఫలితాల వల్ల కలిగినవిగా ఉద్భవిస్తాయి. అయినా, మోసపూరితమైన వారి మనసులకు ఇవి ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించవు.
జనః కామాసక్తో వివిధకుకలావేదనపరస్ సమస్ స్వప్నే ఽప్య్ అస్మిఞ్ జగతి సులభో నాద్య సుజనః । క్రియా దుఃఖాసఙ్గాద్ విధురవిధురా నూనమ్ అఖిలా న జానే నేతవ్యా కథమ్ ఇవ దశా జీవితమయీ
ప్రపంచంలో ప్రజలు కోరికలకు ఆకర్షితులై, తప్పుడు మార్గాల్లో నిమగ్నమై ఉంటారు. ఈ రోజుల్లో మంచివాడు కనీసం కలలో కూడా దొరకడం అరుదు. బాధలతో కూడిన కార్యాల వల్ల అన్నీ పనులు అనిశ్చితంగా, కలవరంగా ఉంటాయి. ఈ జీవితం అనే స్థితిని ఎలా నడిపించాలో నాకు తెలియడం లేదు.
యచ్ చేదం దృశ్యతే కిఞ్చిజ్ జగత్ స్థావరజఙ్గమమ్ । తత్ సర్వమ్ అస్థిరం బ్రహ్మన్ స్వప్నసఙ్గమసన్నిభమ్
ఈ లోకంలో కదిలే, కదలని ఏది కనిపించినా, ఓ బ్రహ్మన్, అది అంతా స్థిరంగా ఉండదు — కలలో కలిసినదానివంటి అస్థిరమైనదే.
శుష్కసాగరసఙ్కాశో నిఖాతో యో ఽద్య దృశ్యతే । స ప్రాతర్ అభ్రసంవీతో నగస్ సమ్పద్యతే మునే
ఈ రోజు ఎండిపోయిన సముద్రంలా, లోతుగా కనిపిస్తున్నది, ఓ మునీ, రేపు ఉదయానికి మేఘాలతో కప్పబడిన కొండగా మారిపోతుంది.
యో వనవ్యూహవిస్తీర్ణో విలీఢగగనో ఽచలః । దినైర్ ఏవ స యాత్య్ ఉర్వీసమతాం కూపతాం చ వా
అరణ్యాలతో విస్తరించి, ఆకాశాన్ని తాకే అచలమైన ఆ పర్వతం కూడా, కొన్ని రోజుల్లోనే భూమితో సమానమైపోతుంది లేదా బావిలో పడిపోతుంది.
యద్ అఙ్గమ్ అద్య సంవీతం కౌశేయస్రగ్విలేపనైః । దిగమ్బరం తద్ ఏవ శ్వో దూరే విశరితావటే
ఈ రోజు పట్టు హారాలు, సుగంధ ద్రవ్యాలతో అలంకరించబడిన శరీరం, రేపటికి అదే శరీరం ఎక్కడో దూరంగా, ఎవరూ చూడని చోట, ఒంటరిగా పడి ఉంటుంది.
యత్రాద్య నగరం దృష్టం విచిత్రాచారచఞ్చలమ్ । తత్రైవోదేతి దివసైస్ సంశూన్యారణ్యధన్వతా
ఈ రోజు వివిధ రకాల కదలికలతో కిటకిటలాడుతున్న నగరం కనిపించే చోట, కొన్ని రోజుల్లోనే అక్కడ శూన్యమైన అరణ్యం లేదా ఎండిపోయిన మైదానం ఏర్పడుతుంది.
యః పుమాన్ అద్య తేజస్వీ మణ్డలాన్య్ అధితిష్ఠతి । స భస్మకూటతాం రాజన్ దివసైర్ ఏవ గచ్ఛతి
ఈ రోజు ప్రభావంతో రాజ్యాలను పాలిస్తున్న వాడు, రాజా! కొన్ని రోజుల్లోనే బూడిదకుప్పగా మారిపోతాడు.
అరణ్యానీ మహాభీమా యా నభోమణ్డలోపమా । పతాకాచ్ఛాదితాకాశా సైవ సమ్పద్యతే పురీ
ఆ భయంకరమైన అడవి, ఆకాశం లా విస్తరించి, జెండాలతో కప్పబడి ఉన్నదీ, అదే ఒక పట్టణంగా మారిపోతుంది.
యా లతావలితా భీమా భాత్య్ అద్య విపినావలీ । దివసైర్ ఏవ సా యాతి మునే మరుమహీపదమ్
ఈ రోజు దారికొచ్చిన తాడులతో నిండిన ఆ భయంకరమైన అడవి, కొన్ని రోజుల్లోనే, మునివరా, ఎండిన ఎడారిగా మారిపోతుంది.
సలిలం స్థలతాం యాతి స్థలీ భవతి వారిభూః । విపర్యస్యతి సర్వం హి సకాష్ఠామ్బుతృణం జగత్
నీరు భూమిగా మారుతుంది, భూమి మళ్లీ నీటిగా మారిపోతుంది; ఈ లోకంలో కలప, నీరు, గడ్డి అన్నీ ఎప్పుడూ మారిపోతూ ఉంటాయి.
అనిత్యం యౌవనం బాల్యం శరీరం ద్రవ్యసఞ్చయాః । భావాద్ భావాన్తరం యాన్తి తరఙ్గవద్ అనారతమ్
యవ్వనం, బాల్యం, శరీరం, సంపద—all ఇవన్నీ శాశ్వతమైనవి కావు; ఇవి ఒక స్థితి నుంచి మరొకదానికి, అలలు లా ఎప్పుడూ మారిపోతుంటాయి.
వాతాత్తదీపకశిఖాలోలం జగతి జీవితమ్ । తడిత్స్ఫురణసఙ్కాశా పదార్థశ్రీర్ జగత్త్రయే
ఈ లోకంలో జీవితం గాలి తాకిన దీపశిఖలా లా ఎప్పుడూ చంచలంగా ఉంటుంది; మూడు లోకాలలోని వస్తువుల వెలుగు మెరుపులా ఒక్కసారిగా మెరిసిపోతుంది.
విపర్యాసమ్ ఇయం యాతి భూరిభూతపరమ్పరా । బీజరాశిర్ ఇవాజస్రం ప్రథమానః పునః పునః
ఈ ప్రపంచంలోని ఎన్నో భూతాలు ఎప్పటికప్పుడు మారుతూ ఉంటాయి; అది విత్తనాల గుట్టలా మళ్లీ మళ్లీ మొలిచేలా ఉంటుంది.
మనఃపవనపర్యస్తభూరిభూతరజఃపటా । పాతోత్పాతపరావర్తవరాభినయభూషితా
మనస్సు గాలి తాకి కదిలినప్పుడు, అనేక భూతాల ధూళిని చెలరేగిస్తుంది; అదృష్టం, దురదృష్టం, అపాయాలు, కలహాలు అన్నీ కలిసిన నాటకం లా అలంకరించబడింది.
ఆలక్ష్యతే స్థితిర్ ఇయం జాగతీ జనితభ్రమా । నృత్తావేశవివృత్తేవ సంసారారభటీనటీ
ఈ సంసారం మాయ వల్ల కలిగినదిగా కనిపిస్తుంది; అది నాట్యం చేసే నటి మాదిరిగా తన ఆట మొదలుపెడుతుంది.