కుతో జాతేయమ్ ఇతి తే రామ మాస్తు విచారణా । ఇమాం కథమ్ అహం హన్మీత్య్ ఏషా తే ఽస్తు విచారణా
రామా, ఈ అవిద్య ఎక్కడి నుంచి పుట్టిందో అని విచారించకూడదు. దీన్ని ఎలా పోగొట్టాలి అనే ఆలోచన మాత్రమే నీకు ఉండాలి.
అస్తఙ్గతాయాం క్షీణాయామ్ అస్యాం జ్ఞాస్యసి రాఘవ । యత ఏషా యథా చైషా యథా నష్టేత్య్ అఖణ్డితమ్
రాఘవా, ఈ అవిద్య పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది, ఎలా ఉంది, ఎలా పోయింది అన్నదాన్ని నీవు స్పష్టంగా, పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు.
వస్తుతః ఖలు నాస్త్య్ ఏషా విభాత్య్ ఏవానవేక్షితా । అసతో భ్రాన్తిభాతస్య రూపం జానాతి కః కుతః
నిజంగా చూస్తే, ఈ అవిద్య అసలు లేదు. మనం గమనించనప్పుడు మాత్రమే ఇది కనిపిస్తుంది. అసత్యమైన మాయకు రూపం ఏది, దాన్ని ఎవరు, ఎక్కడ తెలుసుకోగలరు?
జాతేయం ప్రౌఢిమ్ ఆపన్నా దోషాయైవాతతాకృతిః । బలాత్ ప్రణాశయిత్వైనాం పరిజ్ఞాస్యసి వై తతః
ఇది పుట్టి, పెరిగి, కేవలం హాని చేయడానికి మాత్రమే రూపం దాల్చింది. దీన్ని బలవంతంగా నాశనం చేస్తే, అప్పుడే నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటావు.
అపి శూరా అపి ప్రాజ్ఞాస్ తే న సన్తి జగత్త్రయే । అవిద్యయా యే పురుషా న నామ వివశీకృతాః
మూడు లోకాలలో ఉన్న ధైర్యవంతులు, జ్ఞానులు కూడా, అవిద్య వల్ల బలహీనులైతే, వారు నిజంగా ధైర్యవంతులు కారు.
తద్ అస్యాం రోగశాలాయాం యత్నం కురు చికిత్సనే । యథైషా జన్మదుఃఖేన న భూయస్ త్వాం నియోక్ష్యతి
కాబట్టి, ఈ రోగాల ఆసుపత్రిలో నీవు చికిత్సకు శ్రద్ధ పెట్టు. అప్పుడు ఈ అవిద్య మళ్లీ జననదుఃఖాన్ని నీకు కలిగించదు.
సర్వాపదామ్ ఏకసఖీమ్ అజ్ఞానతరుమఞ్జరీమ్ । అనర్థసార్థజననీమ్ అవిద్యామ్ అలమ్ ఉద్ధర
అన్ని అపాయాలకు మిత్రురాలైన, తెలియదనేది వృక్షపుష్పంలా వికసించిన, అనర్థాల గుంపును పుట్టించే అవిద్యను పూర్తిగా పీకివేయి.
భయవిషాదదురాధివిపత్ప్రదాం హృదయమోహమహాపటలాకులామ్ । భృశమ్ అపాస్య కుదృష్టిమ్ ఇమాం బలాద్ భవ భవార్ణవపారమ్ ఉపాగతః
ఈ భయాన్ని, విషాన్ని, తట్టుకోలేని బాధలను, విపత్తులను కలిగించే, మనసును మోహాంధకారంతో నింపే ఈ తప్పుడు దృష్టిని బలవంతంగా పారద్రోలిపో. అప్పుడు నీవు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి అవతలి తీరుకు చేరగలవు.
కుపితస్యాసతో ఽప్య్ అస్య ప్రేక్షామాత్రవినాశినః । అవిద్యావితతవ్యాధేర్ ఔషధం శృణు రాఘవ
రాఘవా, అబద్ధమైన, కోపంతో నిండిన మనసు కేవలం గుర్తించడమే చాలు, అది నశిస్తుంది. ఇలాంటి అపరిమితమైన, చికిత్సకు కష్టమైన అవిద్యారోగానికి ఔషధాన్ని విను.
యాం తాం కథయితుం జాతిం రామ రాజససాత్త్వికీమ్ । మనోవీర్యవిచారార్థం ప్రస్తుతో ఽస్మీతి తాం శృణు
రామా, మనస్సు శక్తిని పరిశీలించేందుకు నేను ఇప్పుడు వివరిస్తున్న ఆ సాత్విక స్వభావాన్ని విను.
యత్ తద్ అస్త్య్ అమృతం బ్రహ్మ సర్వవ్యాపి నిరామయమ్ । చిదాభాసమ్ అనన్తాఖ్యమ్ అనాది విగతభ్రమమ్
అమరమైనది, అన్నింటినీ వ్యాపించినది, వ్యాధిలేని బ్రహ్మం, చైతన్య ప్రతిబింబం, అనంతం అని పిలువబడేది, ఆదియులేని, మాయ తప్పినది — అది నిజంగా ఉంది.
చిత్స్పన్దవపుషస్ తస్య స్పన్దః కస్మాచ్చిద్ ఏవ హి । ప్రదేశాద్ ఘనతామ్ ఏతి సోమ్యాబ్ధేశ్ చలనాద్ ఇవ
ఆ చైతన్యపు కదలిక రూపమైనది, ఒక చోట నుంచే ఉద్భవిస్తుంది. అది చంద్రుని సముద్రం కదలడం వల్ల అలలు ఎగిసిపడినట్లు ఉంటుంది.
అన్తర్ అబ్ధేర్ జలం యద్వత్ స్పన్దాత్ స్తమ్భవద్ ఈహతే । సర్వశక్తి తథైకత్ర గచ్ఛతి స్పన్దశక్తితామ్
ఎలా సముద్రంలో ఉన్న నీరు అలలతో కదిలి గట్టిపడినట్టు కనిపిస్తుందో, అలాగే అన్ని శక్తులు ఒకేచోట చేరి ఆ కదలిక శక్తిగా మారిపోతాయి.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనా వ్యోమ్ని యథా సరతి మారుతః । తథేహాత్మాత్మశక్త్యైవ స్వాత్మన్య్ ఏవైతి లోలతామ్
ఎలా గాలి ఆకాశంలో తన శక్తితో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తుందో, అలాగే ఇక్కడ ఆత్మ కూడా తన స్వంత శక్తితో తనలోనే చురుకుగా ఉంటుంది.
స్వశిఖాస్పన్దశక్త్యైవ దీపస్ సోమ్యో యథోచ్చతామ్ । ఏతి తద్వద్ అసావ్ ఆత్మా తత్ స్వే వపుషి వల్గతి
ఎలా దీపం తన జ్వాల శక్తితో పైకి ఎగసిపోతుందో, అలాగే ఆ ఆత్మ కూడా తన స్వరూపంలో ప్రకాశిస్తుంది.
జలాన్తరే ఽమ్బుధేర్ యద్వల్ లసద్ వారి క్వచిచ్ చలమ్ । సర్వశక్తివపుష్య్ ఏవ తథా స్పన్దో విలాసవాన్
ఎలా సముద్రంలో నీరు కొన్నిసార్లు మెరిసిపోతూ, కొన్నిసార్లు కదులుతుందో, అలాగే అన్ని శక్తుల మూర్తిలో ఆ కంపనం కూడా తన ఆటలతో కనిపిస్తుంది.
యథోల్లసతి భాచక్రైర్ ద్రవత్కాఞ్చనసాగరః । తథాత్మని పరిస్పన్దైస్ స్ఫురత్య్ అచ్ఛైశ్ చిదర్ణవః
ఎలా కరిగిన బంగారు సముద్రం వెలుగుల వలయాలతో మెరుస్తుందో, అలాగే ఆత్మలోని చైతన్య సముద్రం నిర్మలమైన అలలతో ప్రకాశిస్తుంది.
లక్ష్యతే మౌక్తికస్పన్దో యథా వ్యోమ్ని దృశా దృశః । తథోదేతి లసద్రూపా స్వశక్తిర్ బ్రహ్మణశ్ చితః
ఎలా ఆకాశంలో ముత్యపు కదలికను కన్నుతో చూడగలుగుతామో, అలాగే పరబ్రహ్మ యొక్క స్వశక్తి చైతన్యంలో మెరిసే రూపంగా ఉద్భవిస్తుంది.
కిఞ్చిత్క్షుభితరూపా సా చిచ్ఛక్తిశ్ చిన్మహార్ణవే । తన్మయ్య్ ఏవ స్ఫురత్య్ అచ్ఛా తత్రైవోర్మిర్ ఇవార్ణవే
ఆ చైతన్యశక్తి కొద్దిగా కదిలినట్టుగా, ఆ మహాచైతన్య సముద్రంలో నిర్మలంగా మెరిసిపోతుంది. అదే సముద్రంలో అల ఎలా ఏర్పడుతుందో, అలా అక్కడే వెలుగుతుంది.
ఆత్మనో ఽవ్యతిరిక్తైవ వ్యతిరిక్తేవ తిష్ఠతి । ఆలోకశ్రీర్ ఇవాలోకకోటరే ఘనతాం గతా
ఆత్మకి వేరుగా లేనట్టే, అయినా వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. అది వెలుగులోని తేజస్సు లోతుల్లో దట్టంగా ఉన్నట్టు ఉంటుంది.
క్షణం స్ఫురన్తీ సా దేవీ సర్వశక్తితయా తయా । చినోతి స్వాం స్వయం శక్తిం కలేన్దోశ్ శీతతామ్ ఇవ
ఒక క్షణం ఆ దేవత అన్ని శక్తులుగా మెరిసి, తన శక్తిని తానే కూడగట్టుకుంటుంది. ఇది చంద్రుడు తన చల్లదనాన్ని కూడగట్టుకున్నట్టు.
ఉదితైషా ప్రకాశాఖ్యా చిచ్ఛక్తిః పరమాత్మనః । దేశకాలక్రియాశక్తీర్ వయస్యాస్ సమ్ప్రకర్షతి
ఈ ప్రకాశం అనే చైతన్యశక్తి పరమాత్మ నుండి ఉద్భవించి, దేశం, కాలం, క్రియ అనే తన సహచర శక్తులను కూడగడుతుంది.
అవిదిత్వా స్వభావం స్వం వ్యాప్యానన్తపదం స్థితా । రూపం పరిమితేవాసౌ భావయత్య్ అవిభావితా
తన స్వభావాన్ని తెలియకపోయినా, అనంతమైన స్థలాన్ని వ్యాపించి ఉండి, తన నిజమైన రూపాన్ని గుర్తించకుండా పరిమితమైనదిగా ఊహించుకుంటుంది.
యదైవ భావితం రూపం తయా పరమకాన్తయా । తదైవైనామ్ అనుగతా నామసఙ్ఖ్యాదికా దృశః
ఆ పరమ ప్రియమైనది ఏదైనా రూపాన్ని ఊహించిన వెంటనే, వెంటనేనే పేరు, సంఖ్యా మొదలైన భావనలు కూడా ఆమెను అనుసరిస్తాయి.
చిద్ అథైతదవస్థైవ వ్యతిరిక్తా స్థితాత్మనః । అనన్తా తద్గతైవాశు లహరీవ మహార్ణవాత్
ఈ స్థితిలో చైతన్యం శరీరధారికి వేరుగా నిలుస్తుంది; అయినా అది అనంతమైనదిగా ఉండి, మహాసముద్రంలో నుండి అలలా త్వరగా అందులోకి ప్రవేశిస్తుంది.
యథా కటకకేయూరైర్ భేదో హేమ్నో విలక్షణః । తథాత్మనశ్ చితా రూపం భావయన్త్యా స్వమ్ ఆంశికమ్
బంగారం నుంచి తయారయ్యే కంకణాలు, వడగళ్ళు వేరు కాదు కదా, అలాగే చైతన్యం ఊహించే రూపం కూడా ఆత్మలో ఒక భాగమే.
యథా దీపేన దీపానాం జాతానామ్ ఆత్మనా తథా । దేశకాలకలామాత్రభేదస్ స్వో భావితశ్ చితా
ఒక దీపం తన వెలుతురుతో మరొక దీపాన్ని వెలిగించడంలా, చైతన్యం ఊహించే రూపం కూడా స్థలం, కాలం, పరిమాణంలో తేడాల వల్లే వేరుగా కనిపిస్తుంది.
దేశకాలపరిస్పన్దశక్తిసన్దీపితాథ చిత్ । సఙ్కల్పమ్ అనుధావన్తీ ప్రయాతి కలనాపదమ్
తరువాత, స్థలం, కాలం మార్పుల ప్రభావంతో చైతన్యం ఆలోచనను అనుసరిస్తూ లెక్కింపు స్థితిలోకి చేరుతుంది.
వికల్పకల్పితాకారం దేశకాలక్రియాస్పదమ్ । చితో రూపం మహాబాహో క్షేత్రజ్ఞ ఇతి కథ్యతే
ఓ మహాబాహూ, ఊహతో ఏర్పడిన రూపం, స్థలం, కాలం, క్రియలలో ఉన్న చైతన్యాన్ని 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని అంటారు.
క్షేత్రం శరీరమ్ ఇత్య్ ఆహుస్ తద్ అసౌ వేత్త్య్ అఖణ్డితమ్ । సబాహ్యాభ్యన్తరం తేన క్షేత్రజ్ఞ ఇతి కథ్యతే
క్షేత్రం అంటే శరీరం అని వారు చెబుతారు. ఆ శరీరాన్ని లోపల, బయట విడదీయకుండా తెలిసినవాడే 'క్షేత్రజ్ఞుడు' అని అంటారు.