యద్ ఇదం దృశ్యతాం ప్రాప్తం మనోమాత్రవిజృమ్భితమ్ । సత్ తద్ బ్రహ్మేతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయస్ సో ఽపి మోక్షభాక్
ఈ జగత్తు మనసు వల్లే కనిపించినా, అది నిజమే, అదే పరబ్రహ్మం అని ఎవరికైనా లోపల నిశ్చయమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు కూడా ముక్తిని పొందుతారు.
చలాచలా తృతీయా యా దృష్టిర్ ఆబద్ధభావనా । సా సమగ్రజగద్భూతఖగబన్ధనవాగురా
చలించేది, నిలిచిపోయినదీ అయిన మూడవ దృష్టి భావనలో బలంగా కట్టిపడేస్తుంది. అదే ఈ మొత్తం జగత్తును పక్షులను వలలో పడేసినట్టు బంధించే ఉక్కుపాశం.
యస్ స్వప్నభ్రమవద్ భ్రాన్తమ్ అసత్ సద్ వైకనిశ్చయః । జగత్ పశ్యత్య్ అసక్తాత్మా న స దుఃఖే నిమజ్జతి
ఈ లోకాన్ని కలలో మాయలా, నిజమా అబద్ధమా అనే అనిశ్చితిగా, ఆసక్తి లేకుండా చూస్తున్నవాడు ఎప్పుడూ బాధలో మునిగిపోడు.
యస్యేమాస్ స్వస్వరూపాసు భావనాస్వ్ ఆత్మభావనాః । అస్వరూపస్వరూపస్య తస్యావిద్యైవ విద్యతే
ఎవరికి తన భావనలు ఎన్నో రూపాల్లో కలిగి ఉంటాయో, నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ ఏది అనే స్పష్టత లేకపోతే, అలాంటి వారిలో అజ్ఞానం మాత్రమే ఉంటుంది.
వికారితాదయో దోషా న కేచన మహాత్మని । పరమాత్మని విద్యన్తే పయసీవేహ పాంసవః
మహాత్ముడైన పరమాత్మలో మార్పు వంటి లోపాలు ఏవీ ఉండవు. ఎలా శుద్ధమైన నీటిలో దుమ్ము ఉండదో, అలాగే.
భావనా శబ్దశబ్దార్థరఞ్జనేయం జగద్గతా । వ్యవహారార్థమ్ ఉత్పన్నా వ్యతిరిక్తా న చాత్మనః
ఈ ఊహ, పదాలు మరియు వాటి అర్థాలతో ప్రపంచాన్ని రంగులుగా మార్చుతుంది. ఇది లోకవ్యవహారాల కోసం పుట్టింది, కానీ ఆత్మకు వేరుగా లేదు.
అనేన వ్యవహారేణ వినైతాశ్ శాస్త్రదృష్టయః । సంస్థితిం నాధిగచ్ఛన్తి పటా ఇవ వితన్తవః
ఈ లోకవ్యవహారం లేకుండా, శాస్త్రాలలో చెప్పిన అభిప్రాయాలు స్థిరంగా నిలవవు. అది వస్త్రం లేకుండా దారాలు విడివిడిగా ఉండటంలా ఉంటుంది.
ఉహ్యమానో హ్య్ అవిద్యాధ్వన్య్ ఆత్మా నేహోపలభ్యతే । ఆత్మజ్ఞానాద్ ఋతే తచ్ చ శాస్త్రార్థాత్ సమవాప్యతే
అజ్ఞానపు మార్గంలో తిరుగుతూ ఉన్నప్పుడు ఆత్మను ఇక్కడ కనుగొనలేరు. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే అది లభిస్తుంది, ఆ జ్ఞానం శాస్త్రార్థం ద్వారా వస్తుంది.
అవిద్యాసరితః పారమ్ ఆత్మలాభాద్ ఋతే కిల । రామ నాసాద్యతే తద్ ధి పదమ్ అక్షయమ్ అచ్యుతమ్
రామా, అజ్ఞాన నదిని దాటి ఆపార తీరాన్ని చేరడం ఆత్మను పొందకుండా సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే అదే చిరస్థిరమైన, మారని స్థితి.
యతః కుతశ్చిజ్ జాతేయమ్ అవిద్యా భ్రమదాయినీ । నూనం స్థితిమ్ ఉపాయాతా సమాచ్ఛాద్య పదం స్థితా
ఎక్కడో ఏదో విధంగా పుట్టిన ఈ అవిద్య, మనసును మాయలో పడేసే గుణం కలిగి ఉంది. ఇది నిజమైన స్థితిని దాచేసి, మనలో బలంగా 자리 చేసుకుంది.
కుతో జాతేయమ్ ఇతి తే రామ మాస్తు విచారణా । ఇమాం కథమ్ అహం హన్మీత్య్ ఏషా తే ఽస్తు విచారణా
రామా, ఈ అవిద్య ఎక్కడి నుంచి పుట్టిందో అని విచారించకూడదు. దీన్ని ఎలా పోగొట్టాలి అనే ఆలోచన మాత్రమే నీకు ఉండాలి.
అస్తఙ్గతాయాం క్షీణాయామ్ అస్యాం జ్ఞాస్యసి రాఘవ । యత ఏషా యథా చైషా యథా నష్టేత్య్ అఖణ్డితమ్
రాఘవా, ఈ అవిద్య పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది, ఎలా ఉంది, ఎలా పోయింది అన్నదాన్ని నీవు స్పష్టంగా, పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు.
వస్తుతః ఖలు నాస్త్య్ ఏషా విభాత్య్ ఏవానవేక్షితా । అసతో భ్రాన్తిభాతస్య రూపం జానాతి కః కుతః
నిజంగా చూస్తే, ఈ అవిద్య అసలు లేదు. మనం గమనించనప్పుడు మాత్రమే ఇది కనిపిస్తుంది. అసత్యమైన మాయకు రూపం ఏది, దాన్ని ఎవరు, ఎక్కడ తెలుసుకోగలరు?
జాతేయం ప్రౌఢిమ్ ఆపన్నా దోషాయైవాతతాకృతిః । బలాత్ ప్రణాశయిత్వైనాం పరిజ్ఞాస్యసి వై తతః
ఇది పుట్టి, పెరిగి, కేవలం హాని చేయడానికి మాత్రమే రూపం దాల్చింది. దీన్ని బలవంతంగా నాశనం చేస్తే, అప్పుడే నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటావు.
అపి శూరా అపి ప్రాజ్ఞాస్ తే న సన్తి జగత్త్రయే । అవిద్యయా యే పురుషా న నామ వివశీకృతాః
మూడు లోకాలలో ఉన్న ధైర్యవంతులు, జ్ఞానులు కూడా, అవిద్య వల్ల బలహీనులైతే, వారు నిజంగా ధైర్యవంతులు కారు.
తద్ అస్యాం రోగశాలాయాం యత్నం కురు చికిత్సనే । యథైషా జన్మదుఃఖేన న భూయస్ త్వాం నియోక్ష్యతి
కాబట్టి, ఈ రోగాల ఆసుపత్రిలో నీవు చికిత్సకు శ్రద్ధ పెట్టు. అప్పుడు ఈ అవిద్య మళ్లీ జననదుఃఖాన్ని నీకు కలిగించదు.
సర్వాపదామ్ ఏకసఖీమ్ అజ్ఞానతరుమఞ్జరీమ్ । అనర్థసార్థజననీమ్ అవిద్యామ్ అలమ్ ఉద్ధర
అన్ని అపాయాలకు మిత్రురాలైన, తెలియదనేది వృక్షపుష్పంలా వికసించిన, అనర్థాల గుంపును పుట్టించే అవిద్యను పూర్తిగా పీకివేయి.
భయవిషాదదురాధివిపత్ప్రదాం హృదయమోహమహాపటలాకులామ్ । భృశమ్ అపాస్య కుదృష్టిమ్ ఇమాం బలాద్ భవ భవార్ణవపారమ్ ఉపాగతః
ఈ భయాన్ని, విషాన్ని, తట్టుకోలేని బాధలను, విపత్తులను కలిగించే, మనసును మోహాంధకారంతో నింపే ఈ తప్పుడు దృష్టిని బలవంతంగా పారద్రోలిపో. అప్పుడు నీవు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి అవతలి తీరుకు చేరగలవు.
కుపితస్యాసతో ఽప్య్ అస్య ప్రేక్షామాత్రవినాశినః । అవిద్యావితతవ్యాధేర్ ఔషధం శృణు రాఘవ
రాఘవా, అబద్ధమైన, కోపంతో నిండిన మనసు కేవలం గుర్తించడమే చాలు, అది నశిస్తుంది. ఇలాంటి అపరిమితమైన, చికిత్సకు కష్టమైన అవిద్యారోగానికి ఔషధాన్ని విను.
యాం తాం కథయితుం జాతిం రామ రాజససాత్త్వికీమ్ । మనోవీర్యవిచారార్థం ప్రస్తుతో ఽస్మీతి తాం శృణు
రామా, మనస్సు శక్తిని పరిశీలించేందుకు నేను ఇప్పుడు వివరిస్తున్న ఆ సాత్విక స్వభావాన్ని విను.
యత్ తద్ అస్త్య్ అమృతం బ్రహ్మ సర్వవ్యాపి నిరామయమ్ । చిదాభాసమ్ అనన్తాఖ్యమ్ అనాది విగతభ్రమమ్
అమరమైనది, అన్నింటినీ వ్యాపించినది, వ్యాధిలేని బ్రహ్మం, చైతన్య ప్రతిబింబం, అనంతం అని పిలువబడేది, ఆదియులేని, మాయ తప్పినది — అది నిజంగా ఉంది.
చిత్స్పన్దవపుషస్ తస్య స్పన్దః కస్మాచ్చిద్ ఏవ హి । ప్రదేశాద్ ఘనతామ్ ఏతి సోమ్యాబ్ధేశ్ చలనాద్ ఇవ
ఆ చైతన్యపు కదలిక రూపమైనది, ఒక చోట నుంచే ఉద్భవిస్తుంది. అది చంద్రుని సముద్రం కదలడం వల్ల అలలు ఎగిసిపడినట్లు ఉంటుంది.
అన్తర్ అబ్ధేర్ జలం యద్వత్ స్పన్దాత్ స్తమ్భవద్ ఈహతే । సర్వశక్తి తథైకత్ర గచ్ఛతి స్పన్దశక్తితామ్
ఎలా సముద్రంలో ఉన్న నీరు అలలతో కదిలి గట్టిపడినట్టు కనిపిస్తుందో, అలాగే అన్ని శక్తులు ఒకేచోట చేరి ఆ కదలిక శక్తిగా మారిపోతాయి.
ఆత్మన్య్ ఏవాత్మనా వ్యోమ్ని యథా సరతి మారుతః । తథేహాత్మాత్మశక్త్యైవ స్వాత్మన్య్ ఏవైతి లోలతామ్
ఎలా గాలి ఆకాశంలో తన శక్తితో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తుందో, అలాగే ఇక్కడ ఆత్మ కూడా తన స్వంత శక్తితో తనలోనే చురుకుగా ఉంటుంది.
స్వశిఖాస్పన్దశక్త్యైవ దీపస్ సోమ్యో యథోచ్చతామ్ । ఏతి తద్వద్ అసావ్ ఆత్మా తత్ స్వే వపుషి వల్గతి
ఎలా దీపం తన జ్వాల శక్తితో పైకి ఎగసిపోతుందో, అలాగే ఆ ఆత్మ కూడా తన స్వరూపంలో ప్రకాశిస్తుంది.
జలాన్తరే ఽమ్బుధేర్ యద్వల్ లసద్ వారి క్వచిచ్ చలమ్ । సర్వశక్తివపుష్య్ ఏవ తథా స్పన్దో విలాసవాన్
ఎలా సముద్రంలో నీరు కొన్నిసార్లు మెరిసిపోతూ, కొన్నిసార్లు కదులుతుందో, అలాగే అన్ని శక్తుల మూర్తిలో ఆ కంపనం కూడా తన ఆటలతో కనిపిస్తుంది.
యథోల్లసతి భాచక్రైర్ ద్రవత్కాఞ్చనసాగరః । తథాత్మని పరిస్పన్దైస్ స్ఫురత్య్ అచ్ఛైశ్ చిదర్ణవః
ఎలా కరిగిన బంగారు సముద్రం వెలుగుల వలయాలతో మెరుస్తుందో, అలాగే ఆత్మలోని చైతన్య సముద్రం నిర్మలమైన అలలతో ప్రకాశిస్తుంది.
లక్ష్యతే మౌక్తికస్పన్దో యథా వ్యోమ్ని దృశా దృశః । తథోదేతి లసద్రూపా స్వశక్తిర్ బ్రహ్మణశ్ చితః
ఎలా ఆకాశంలో ముత్యపు కదలికను కన్నుతో చూడగలుగుతామో, అలాగే పరబ్రహ్మ యొక్క స్వశక్తి చైతన్యంలో మెరిసే రూపంగా ఉద్భవిస్తుంది.
కిఞ్చిత్క్షుభితరూపా సా చిచ్ఛక్తిశ్ చిన్మహార్ణవే । తన్మయ్య్ ఏవ స్ఫురత్య్ అచ్ఛా తత్రైవోర్మిర్ ఇవార్ణవే
ఆ చైతన్యశక్తి కొద్దిగా కదిలినట్టుగా, ఆ మహాచైతన్య సముద్రంలో నిర్మలంగా మెరిసిపోతుంది. అదే సముద్రంలో అల ఎలా ఏర్పడుతుందో, అలా అక్కడే వెలుగుతుంది.
ఆత్మనో ఽవ్యతిరిక్తైవ వ్యతిరిక్తేవ తిష్ఠతి । ఆలోకశ్రీర్ ఇవాలోకకోటరే ఘనతాం గతా
ఆత్మకి వేరుగా లేనట్టే, అయినా వేరుగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది. అది వెలుగులోని తేజస్సు లోతుల్లో దట్టంగా ఉన్నట్టు ఉంటుంది.