అవిద్యయైవోత్తమయా స్వాత్మనాశోద్యమోత్కయా । విద్యా సమ్ప్రాప్యతే రామ సర్వదోషాతిహారిణీ
రామా, అత్యంత భయంకరమైన అజ్ఞానమే మనిషిలో తనను తాను నాశనం చేసుకోవాలనే తపనను కలిగిస్తుంది. అదే చివరికి అన్ని దోషాలను తొలగించే జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
శామ్యతి హ్య్ అస్త్రమ్ అస్త్రేణ మలేన క్షాల్యతే మలమ్ । శమం విషం విషేణైతి రిపుణా హన్యతే రిపుః
ఒక ఆయుధాన్ని మరొక ఆయుధంతో ఆపుతారు, మలినాన్ని మరొక మలినంతో శుభ్రం చేస్తారు, విషాన్ని విషంతోనే నివారిస్తారు, శత్రువును మరొక శత్రువుతోనే సంహరిస్తారు.
ఈదృశీ భూతమాయేయం యా స్వనాశేన హర్షదా । న లక్ష్యతే స్వభావో ఽస్యాః ప్రేక్ష్యమాణైవ నశ్యతి
ఈ భూతమాయ కూడా అలాంటిదే; అది తన నాశనంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. దాని అసలు స్వభావం కనిపించదు, ఎందుకంటే దాన్ని గమనించగానే అది కనుమరుగైపోతుంది.
వివేకమ్ ఆచ్ఛాదయతి జగన్తి జనయత్య్ అలమ్ । న చ విజ్ఞాయతే కైషా పశ్యాశ్చర్యమ్ ఇదం మహత్
ఈ మాయ వివేకాన్ని పూర్తిగా దాచిపెట్టి, ఈ లోకాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఎవరికీ అది అసలు అర్థం కాదు. ఇదెంత అద్భుతమో చూడండి!
అప్రేక్ష్యమాణా స్ఫురతి ప్రేక్షితా తు వినశ్యతి । మాయేయమ్ అపరిజ్ఞాయమానరూపైవ వల్గతి
దృష్టికి అందకుండా ఉన్నప్పుడు అది కదులుతుంది; గమనిస్తే మాత్రం అదెక్కడికో పోతుంది. అసలు స్వరూపం ఎవరూ గ్రహించలేని ఈ మాయ ఎప్పుడూ ఆటలాడుతూనే ఉంటుంది.
అహో ను ఖలు చిత్రేయం మాయా సంసారబన్ధనీ । అసత్యైవాతిసత్యేవ ప్రాజ్ఞాన్ అపి హినస్తి యా
ఈ మాయ ఎంత విచిత్రంగా ఉందో! ఇది మనలను సంసార బంధంలో కట్టేస్తుంది. అసలు నిజం కానిది అయినా, నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. తెలివైనవాళ్లను కూడా ఇది మోసం చేస్తుంది.
అత్యభిన్నే పదే తస్మింస్ తన్వానా భేదమ్ ఆతతమ్ । సంసారమాయా విజ్ఞాతా యేనాసౌ పురుషోత్తమః
అత్యంత ఏకత్వంలో భేదాన్ని ఊహిస్తూ, ఈ సంసార మాయను తెలుసుకున్నవాడే పరమ పురుషుడు.
నాస్త్య్ ఏషా పరమార్థేనేత్య్ ఏవమ్భావనయేద్ధయా । జ్ఞో భూత్వా జ్ఞేయసమ్ప్రాప్త్యా జ్ఞాస్యస్య్ అస్యాస్ త్వమ్ ఆశయమ్
ఈ లోకంలో నిజంగా ఏదీ లేదు అని మనస్ఫూర్తిగా భావిస్తూ, నీవు జ్ఞానాన్ని సంపాదించి, తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఈ మాయ యొక్క అంతర్లీన భావాన్ని నీవు గ్రహిస్తావు.
యావత్ తు న ప్రబుద్ధస్ త్వం తావన్ మద్వచసైవ తే । నిశ్చయో భవతూద్దామో నాస్త్య్ అవిద్యేతి నిశ్చలః
కానీ నీవు పూర్తిగా మేల్కొనేవరకు, నా మాటల వల్ల నీలో 'అజ్ఞానం అసలు లేదు' అనే నమ్మకం దృఢంగా, కదలకుండా ఉండాలి.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం యాతం మానసం మననం మహత్ । అసత్ తద్ ఇతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయో మోక్షభాగ్ అసౌ
ఈ ప్రపంచం ఎంత గొప్పగా మనసులో ప్రతిబింబించినా, అది అసత్యమే అని ఎవరికైనా లోపల స్పష్టమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు ముక్తిని పొందుతారు.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం ప్రాప్తం మనోమాత్రవిజృమ్భితమ్ । సత్ తద్ బ్రహ్మేతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయస్ సో ఽపి మోక్షభాక్
ఈ జగత్తు మనసు వల్లే కనిపించినా, అది నిజమే, అదే పరబ్రహ్మం అని ఎవరికైనా లోపల నిశ్చయమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు కూడా ముక్తిని పొందుతారు.
చలాచలా తృతీయా యా దృష్టిర్ ఆబద్ధభావనా । సా సమగ్రజగద్భూతఖగబన్ధనవాగురా
చలించేది, నిలిచిపోయినదీ అయిన మూడవ దృష్టి భావనలో బలంగా కట్టిపడేస్తుంది. అదే ఈ మొత్తం జగత్తును పక్షులను వలలో పడేసినట్టు బంధించే ఉక్కుపాశం.
యస్ స్వప్నభ్రమవద్ భ్రాన్తమ్ అసత్ సద్ వైకనిశ్చయః । జగత్ పశ్యత్య్ అసక్తాత్మా న స దుఃఖే నిమజ్జతి
ఈ లోకాన్ని కలలో మాయలా, నిజమా అబద్ధమా అనే అనిశ్చితిగా, ఆసక్తి లేకుండా చూస్తున్నవాడు ఎప్పుడూ బాధలో మునిగిపోడు.
యస్యేమాస్ స్వస్వరూపాసు భావనాస్వ్ ఆత్మభావనాః । అస్వరూపస్వరూపస్య తస్యావిద్యైవ విద్యతే
ఎవరికి తన భావనలు ఎన్నో రూపాల్లో కలిగి ఉంటాయో, నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ ఏది అనే స్పష్టత లేకపోతే, అలాంటి వారిలో అజ్ఞానం మాత్రమే ఉంటుంది.
వికారితాదయో దోషా న కేచన మహాత్మని । పరమాత్మని విద్యన్తే పయసీవేహ పాంసవః
మహాత్ముడైన పరమాత్మలో మార్పు వంటి లోపాలు ఏవీ ఉండవు. ఎలా శుద్ధమైన నీటిలో దుమ్ము ఉండదో, అలాగే.
భావనా శబ్దశబ్దార్థరఞ్జనేయం జగద్గతా । వ్యవహారార్థమ్ ఉత్పన్నా వ్యతిరిక్తా న చాత్మనః
ఈ ఊహ, పదాలు మరియు వాటి అర్థాలతో ప్రపంచాన్ని రంగులుగా మార్చుతుంది. ఇది లోకవ్యవహారాల కోసం పుట్టింది, కానీ ఆత్మకు వేరుగా లేదు.
అనేన వ్యవహారేణ వినైతాశ్ శాస్త్రదృష్టయః । సంస్థితిం నాధిగచ్ఛన్తి పటా ఇవ వితన్తవః
ఈ లోకవ్యవహారం లేకుండా, శాస్త్రాలలో చెప్పిన అభిప్రాయాలు స్థిరంగా నిలవవు. అది వస్త్రం లేకుండా దారాలు విడివిడిగా ఉండటంలా ఉంటుంది.
ఉహ్యమానో హ్య్ అవిద్యాధ్వన్య్ ఆత్మా నేహోపలభ్యతే । ఆత్మజ్ఞానాద్ ఋతే తచ్ చ శాస్త్రార్థాత్ సమవాప్యతే
అజ్ఞానపు మార్గంలో తిరుగుతూ ఉన్నప్పుడు ఆత్మను ఇక్కడ కనుగొనలేరు. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే అది లభిస్తుంది, ఆ జ్ఞానం శాస్త్రార్థం ద్వారా వస్తుంది.
అవిద్యాసరితః పారమ్ ఆత్మలాభాద్ ఋతే కిల । రామ నాసాద్యతే తద్ ధి పదమ్ అక్షయమ్ అచ్యుతమ్
రామా, అజ్ఞాన నదిని దాటి ఆపార తీరాన్ని చేరడం ఆత్మను పొందకుండా సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే అదే చిరస్థిరమైన, మారని స్థితి.
యతః కుతశ్చిజ్ జాతేయమ్ అవిద్యా భ్రమదాయినీ । నూనం స్థితిమ్ ఉపాయాతా సమాచ్ఛాద్య పదం స్థితా
ఎక్కడో ఏదో విధంగా పుట్టిన ఈ అవిద్య, మనసును మాయలో పడేసే గుణం కలిగి ఉంది. ఇది నిజమైన స్థితిని దాచేసి, మనలో బలంగా 자리 చేసుకుంది.
కుతో జాతేయమ్ ఇతి తే రామ మాస్తు విచారణా । ఇమాం కథమ్ అహం హన్మీత్య్ ఏషా తే ఽస్తు విచారణా
రామా, ఈ అవిద్య ఎక్కడి నుంచి పుట్టిందో అని విచారించకూడదు. దీన్ని ఎలా పోగొట్టాలి అనే ఆలోచన మాత్రమే నీకు ఉండాలి.
అస్తఙ్గతాయాం క్షీణాయామ్ అస్యాం జ్ఞాస్యసి రాఘవ । యత ఏషా యథా చైషా యథా నష్టేత్య్ అఖణ్డితమ్
రాఘవా, ఈ అవిద్య పూర్తిగా పోయినప్పుడు, అది ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది, ఎలా ఉంది, ఎలా పోయింది అన్నదాన్ని నీవు స్పష్టంగా, పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు.
వస్తుతః ఖలు నాస్త్య్ ఏషా విభాత్య్ ఏవానవేక్షితా । అసతో భ్రాన్తిభాతస్య రూపం జానాతి కః కుతః
నిజంగా చూస్తే, ఈ అవిద్య అసలు లేదు. మనం గమనించనప్పుడు మాత్రమే ఇది కనిపిస్తుంది. అసత్యమైన మాయకు రూపం ఏది, దాన్ని ఎవరు, ఎక్కడ తెలుసుకోగలరు?
జాతేయం ప్రౌఢిమ్ ఆపన్నా దోషాయైవాతతాకృతిః । బలాత్ ప్రణాశయిత్వైనాం పరిజ్ఞాస్యసి వై తతః
ఇది పుట్టి, పెరిగి, కేవలం హాని చేయడానికి మాత్రమే రూపం దాల్చింది. దీన్ని బలవంతంగా నాశనం చేస్తే, అప్పుడే నీవు నిజంగా తెలుసుకుంటావు.
అపి శూరా అపి ప్రాజ్ఞాస్ తే న సన్తి జగత్త్రయే । అవిద్యయా యే పురుషా న నామ వివశీకృతాః
మూడు లోకాలలో ఉన్న ధైర్యవంతులు, జ్ఞానులు కూడా, అవిద్య వల్ల బలహీనులైతే, వారు నిజంగా ధైర్యవంతులు కారు.
తద్ అస్యాం రోగశాలాయాం యత్నం కురు చికిత్సనే । యథైషా జన్మదుఃఖేన న భూయస్ త్వాం నియోక్ష్యతి
కాబట్టి, ఈ రోగాల ఆసుపత్రిలో నీవు చికిత్సకు శ్రద్ధ పెట్టు. అప్పుడు ఈ అవిద్య మళ్లీ జననదుఃఖాన్ని నీకు కలిగించదు.
సర్వాపదామ్ ఏకసఖీమ్ అజ్ఞానతరుమఞ్జరీమ్ । అనర్థసార్థజననీమ్ అవిద్యామ్ అలమ్ ఉద్ధర
అన్ని అపాయాలకు మిత్రురాలైన, తెలియదనేది వృక్షపుష్పంలా వికసించిన, అనర్థాల గుంపును పుట్టించే అవిద్యను పూర్తిగా పీకివేయి.
భయవిషాదదురాధివిపత్ప్రదాం హృదయమోహమహాపటలాకులామ్ । భృశమ్ అపాస్య కుదృష్టిమ్ ఇమాం బలాద్ భవ భవార్ణవపారమ్ ఉపాగతః
ఈ భయాన్ని, విషాన్ని, తట్టుకోలేని బాధలను, విపత్తులను కలిగించే, మనసును మోహాంధకారంతో నింపే ఈ తప్పుడు దృష్టిని బలవంతంగా పారద్రోలిపో. అప్పుడు నీవు జనన మరణాల సముద్రాన్ని దాటి అవతలి తీరుకు చేరగలవు.
కుపితస్యాసతో ఽప్య్ అస్య ప్రేక్షామాత్రవినాశినః । అవిద్యావితతవ్యాధేర్ ఔషధం శృణు రాఘవ
రాఘవా, అబద్ధమైన, కోపంతో నిండిన మనసు కేవలం గుర్తించడమే చాలు, అది నశిస్తుంది. ఇలాంటి అపరిమితమైన, చికిత్సకు కష్టమైన అవిద్యారోగానికి ఔషధాన్ని విను.
యాం తాం కథయితుం జాతిం రామ రాజససాత్త్వికీమ్ । మనోవీర్యవిచారార్థం ప్రస్తుతో ఽస్మీతి తాం శృణు
రామా, మనస్సు శక్తిని పరిశీలించేందుకు నేను ఇప్పుడు వివరిస్తున్న ఆ సాత్విక స్వభావాన్ని విను.