క్షణమ్ ఆన్ధ్యమ్ ఇవాప్నోమి క్షణం యామి ప్రకాశతామ్ । శాన్తాతపబలః ప్రావృడ్లోలాభ్ర ఇవ వాసరః
ఒక క్షణం చీకటిలోకి వెళ్తాను, మరొక క్షణం వెలుగులోకి వస్తాను. వానకాలంలో చల్లని మేఘాలు ఆకాశాన్ని కప్పినప్పుడు, దినం ఒక్కసారిగా మసకబారినట్లుగా నా స్థితి అవుతోంది.
అనన్తస్యాప్రమేయస్య సర్వస్యైకస్య భాస్వతః । అనస్తమితసారస్య కలనా కథమ్ ఆగతా
అంతులేని, కొలవలేని, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, ఎప్పుడూ వెలిగే, తగ్గని స్వరూపంలో ఈ పరిమితి ఎలా కలిగింది?
యథాభూతార్థవాక్యార్థాస్ సర్వా ఏవ మమోక్తయః । నాసమర్థవిరూపార్థాః పూర్వాపరవిరోధదాః
నేను చెప్పిన ప్రతీ మాట నిజమైన విషయాన్నే తెలియజేస్తుంది; అవి బలహీనంగా, వక్రీకరించి, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉండవు.
జ్ఞానదృష్టౌ ప్రసన్నాయాం ప్రబోధే ప్రతతోదయే । యథావజ్ జ్ఞాస్యసి స్వస్థో మద్వాగ్దృష్టిమ్ ఇమామ్ అలమ్
జ్ఞాన దృష్టి స్పష్టంగా, మేల్కొలుపు నిరంతరం ఉద్భవించినప్పుడు, నీవు నిశ్చలంగా ఉండి, నా ఈ దృష్టిని సరిగ్గా గ్రహిస్తావు — చాలు.
ఉపదేశ్యోపదేశార్థం శాస్త్రార్థప్రతిపత్తయే । శబ్దార్థవాక్యరచనా భ్రమాయేయం క్షణం తవ
ఉపదేశం కోసం, శాస్త్రార్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, ఈ పదాలు, అర్థాలు, వాక్యాల కలయిక నీకు క్షణమాత్రం మాయలా అనిపిస్తుంది.
యదాధునా జ్ఞాస్యసి తత్ సత్యమ్ అత్యన్తనిర్మలమ్ । వాచ్యవాచకశబ్దార్థభేదం జ్ఞాస్యసి వై తదా
నీవు నిజంగా శుద్ధమైనది ఏమిటో తెలుసుకున్నప్పుడు, మాటలకి అర్థాలకి ఉన్న తేడా కూడా స్పష్టంగా గ్రహిస్తావు.
భేదకృద్ వాక్ప్రపఞ్చో ఽయమ్ ఉపదేశ్యేషు కల్పితః । స చాజ్ఞేష్వ్ ఏవ న జ్ఞేషు విద్యతే పారమార్థికః
ఈ మాటల ప్రపంచం భేదాలు చూపించడానికి అజ్ఞానులకు మాత్రమే ఊహించబడింది; జ్ఞానులకు అది నిజంగా ఉండదు.
కలనామలమ్ ఈహాది కిఞ్చిన్ నాత్మని విద్యతే । నీరాగం బ్రహ్మ నిర్ద్వన్ద్వం తద్ ఏవేదం జగత్ స్థితమ్
మనస్సులో లెక్కలు, ఆశలు, ప్రయత్నాలు ఏమి ఉండవు; పరబ్రహ్మం అనురాగం లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేకుండా ఉంటుంది — ఇదే ఈ లోకానికి ఆధారం.
ఏతద్ విచిత్రరూపాభిర్ ఉక్తిభిర్ బహుశః పునః । విస్తారేణైవ వక్తవ్యం సిద్ధాన్తావసరే ఽనఘ
ఇది ఎన్నో విధాలుగా, ఎన్నో మాటల్లో, విస్తృతంగా, తుదిపాఠం చెప్పే సమయంలో మళ్లీ మళ్లీ వివరించాలి, పాపరహితుడా.
వాక్ప్రపఞ్చం వినా త్వ్ ఏతద్ అజ్ఞానమ్ అతులం తమః । భేత్తుమ్ అన్యోఽన్యమ్ ఉదితం యత్నం కర్తుం న శక్యతే
మాటల ద్వారా మాత్రమే ఈ అపారమైన అజ్ఞానాంధకారం తొలగించగలం; మాటలు లేకుండా ఒకరు మరొకరికి జ్ఞానం కలిగించడానికి ప్రయత్నించడం అసాధ్యం.
అవిద్యయైవోత్తమయా స్వాత్మనాశోద్యమోత్కయా । విద్యా సమ్ప్రాప్యతే రామ సర్వదోషాతిహారిణీ
రామా, అత్యంత భయంకరమైన అజ్ఞానమే మనిషిలో తనను తాను నాశనం చేసుకోవాలనే తపనను కలిగిస్తుంది. అదే చివరికి అన్ని దోషాలను తొలగించే జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
శామ్యతి హ్య్ అస్త్రమ్ అస్త్రేణ మలేన క్షాల్యతే మలమ్ । శమం విషం విషేణైతి రిపుణా హన్యతే రిపుః
ఒక ఆయుధాన్ని మరొక ఆయుధంతో ఆపుతారు, మలినాన్ని మరొక మలినంతో శుభ్రం చేస్తారు, విషాన్ని విషంతోనే నివారిస్తారు, శత్రువును మరొక శత్రువుతోనే సంహరిస్తారు.
ఈదృశీ భూతమాయేయం యా స్వనాశేన హర్షదా । న లక్ష్యతే స్వభావో ఽస్యాః ప్రేక్ష్యమాణైవ నశ్యతి
ఈ భూతమాయ కూడా అలాంటిదే; అది తన నాశనంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. దాని అసలు స్వభావం కనిపించదు, ఎందుకంటే దాన్ని గమనించగానే అది కనుమరుగైపోతుంది.
వివేకమ్ ఆచ్ఛాదయతి జగన్తి జనయత్య్ అలమ్ । న చ విజ్ఞాయతే కైషా పశ్యాశ్చర్యమ్ ఇదం మహత్
ఈ మాయ వివేకాన్ని పూర్తిగా దాచిపెట్టి, ఈ లోకాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఎవరికీ అది అసలు అర్థం కాదు. ఇదెంత అద్భుతమో చూడండి!
అప్రేక్ష్యమాణా స్ఫురతి ప్రేక్షితా తు వినశ్యతి । మాయేయమ్ అపరిజ్ఞాయమానరూపైవ వల్గతి
దృష్టికి అందకుండా ఉన్నప్పుడు అది కదులుతుంది; గమనిస్తే మాత్రం అదెక్కడికో పోతుంది. అసలు స్వరూపం ఎవరూ గ్రహించలేని ఈ మాయ ఎప్పుడూ ఆటలాడుతూనే ఉంటుంది.
అహో ను ఖలు చిత్రేయం మాయా సంసారబన్ధనీ । అసత్యైవాతిసత్యేవ ప్రాజ్ఞాన్ అపి హినస్తి యా
ఈ మాయ ఎంత విచిత్రంగా ఉందో! ఇది మనలను సంసార బంధంలో కట్టేస్తుంది. అసలు నిజం కానిది అయినా, నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. తెలివైనవాళ్లను కూడా ఇది మోసం చేస్తుంది.
అత్యభిన్నే పదే తస్మింస్ తన్వానా భేదమ్ ఆతతమ్ । సంసారమాయా విజ్ఞాతా యేనాసౌ పురుషోత్తమః
అత్యంత ఏకత్వంలో భేదాన్ని ఊహిస్తూ, ఈ సంసార మాయను తెలుసుకున్నవాడే పరమ పురుషుడు.
నాస్త్య్ ఏషా పరమార్థేనేత్య్ ఏవమ్భావనయేద్ధయా । జ్ఞో భూత్వా జ్ఞేయసమ్ప్రాప్త్యా జ్ఞాస్యస్య్ అస్యాస్ త్వమ్ ఆశయమ్
ఈ లోకంలో నిజంగా ఏదీ లేదు అని మనస్ఫూర్తిగా భావిస్తూ, నీవు జ్ఞానాన్ని సంపాదించి, తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఈ మాయ యొక్క అంతర్లీన భావాన్ని నీవు గ్రహిస్తావు.
యావత్ తు న ప్రబుద్ధస్ త్వం తావన్ మద్వచసైవ తే । నిశ్చయో భవతూద్దామో నాస్త్య్ అవిద్యేతి నిశ్చలః
కానీ నీవు పూర్తిగా మేల్కొనేవరకు, నా మాటల వల్ల నీలో 'అజ్ఞానం అసలు లేదు' అనే నమ్మకం దృఢంగా, కదలకుండా ఉండాలి.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం యాతం మానసం మననం మహత్ । అసత్ తద్ ఇతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయో మోక్షభాగ్ అసౌ
ఈ ప్రపంచం ఎంత గొప్పగా మనసులో ప్రతిబింబించినా, అది అసత్యమే అని ఎవరికైనా లోపల స్పష్టమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు ముక్తిని పొందుతారు.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం ప్రాప్తం మనోమాత్రవిజృమ్భితమ్ । సత్ తద్ బ్రహ్మేతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయస్ సో ఽపి మోక్షభాక్
ఈ జగత్తు మనసు వల్లే కనిపించినా, అది నిజమే, అదే పరబ్రహ్మం అని ఎవరికైనా లోపల నిశ్చయమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు కూడా ముక్తిని పొందుతారు.
చలాచలా తృతీయా యా దృష్టిర్ ఆబద్ధభావనా । సా సమగ్రజగద్భూతఖగబన్ధనవాగురా
చలించేది, నిలిచిపోయినదీ అయిన మూడవ దృష్టి భావనలో బలంగా కట్టిపడేస్తుంది. అదే ఈ మొత్తం జగత్తును పక్షులను వలలో పడేసినట్టు బంధించే ఉక్కుపాశం.
యస్ స్వప్నభ్రమవద్ భ్రాన్తమ్ అసత్ సద్ వైకనిశ్చయః । జగత్ పశ్యత్య్ అసక్తాత్మా న స దుఃఖే నిమజ్జతి
ఈ లోకాన్ని కలలో మాయలా, నిజమా అబద్ధమా అనే అనిశ్చితిగా, ఆసక్తి లేకుండా చూస్తున్నవాడు ఎప్పుడూ బాధలో మునిగిపోడు.
యస్యేమాస్ స్వస్వరూపాసు భావనాస్వ్ ఆత్మభావనాః । అస్వరూపస్వరూపస్య తస్యావిద్యైవ విద్యతే
ఎవరికి తన భావనలు ఎన్నో రూపాల్లో కలిగి ఉంటాయో, నిజమైనదీ, అబద్ధమైనదీ ఏది అనే స్పష్టత లేకపోతే, అలాంటి వారిలో అజ్ఞానం మాత్రమే ఉంటుంది.
వికారితాదయో దోషా న కేచన మహాత్మని । పరమాత్మని విద్యన్తే పయసీవేహ పాంసవః
మహాత్ముడైన పరమాత్మలో మార్పు వంటి లోపాలు ఏవీ ఉండవు. ఎలా శుద్ధమైన నీటిలో దుమ్ము ఉండదో, అలాగే.
భావనా శబ్దశబ్దార్థరఞ్జనేయం జగద్గతా । వ్యవహారార్థమ్ ఉత్పన్నా వ్యతిరిక్తా న చాత్మనః
ఈ ఊహ, పదాలు మరియు వాటి అర్థాలతో ప్రపంచాన్ని రంగులుగా మార్చుతుంది. ఇది లోకవ్యవహారాల కోసం పుట్టింది, కానీ ఆత్మకు వేరుగా లేదు.
అనేన వ్యవహారేణ వినైతాశ్ శాస్త్రదృష్టయః । సంస్థితిం నాధిగచ్ఛన్తి పటా ఇవ వితన్తవః
ఈ లోకవ్యవహారం లేకుండా, శాస్త్రాలలో చెప్పిన అభిప్రాయాలు స్థిరంగా నిలవవు. అది వస్త్రం లేకుండా దారాలు విడివిడిగా ఉండటంలా ఉంటుంది.
ఉహ్యమానో హ్య్ అవిద్యాధ్వన్య్ ఆత్మా నేహోపలభ్యతే । ఆత్మజ్ఞానాద్ ఋతే తచ్ చ శాస్త్రార్థాత్ సమవాప్యతే
అజ్ఞానపు మార్గంలో తిరుగుతూ ఉన్నప్పుడు ఆత్మను ఇక్కడ కనుగొనలేరు. ఆత్మజ్ఞానం ద్వారానే అది లభిస్తుంది, ఆ జ్ఞానం శాస్త్రార్థం ద్వారా వస్తుంది.
అవిద్యాసరితః పారమ్ ఆత్మలాభాద్ ఋతే కిల । రామ నాసాద్యతే తద్ ధి పదమ్ అక్షయమ్ అచ్యుతమ్
రామా, అజ్ఞాన నదిని దాటి ఆపార తీరాన్ని చేరడం ఆత్మను పొందకుండా సాధ్యం కాదు. ఎందుకంటే అదే చిరస్థిరమైన, మారని స్థితి.
యతః కుతశ్చిజ్ జాతేయమ్ అవిద్యా భ్రమదాయినీ । నూనం స్థితిమ్ ఉపాయాతా సమాచ్ఛాద్య పదం స్థితా
ఎక్కడో ఏదో విధంగా పుట్టిన ఈ అవిద్య, మనసును మాయలో పడేసే గుణం కలిగి ఉంది. ఇది నిజమైన స్థితిని దాచేసి, మనలో బలంగా 자리 చేసుకుంది.