అయమ్ అన్యో ఽయమ్ అన్యో ఽయం భాగ ఇత్య్ అన్తర్ ఆత్మనోః । మిథ్యాజ్ఞానవికల్పోక్తౌ వాచి సత్యార్థతాత్ర కా
ఇది వేరు, అది వేరు, ఇది ఒక భాగం అని మనసులో తలచే తేడాలు అన్నీ తప్పు ఊహలు మాత్రమే. ఇలాంటి మాటల్లో నిజమైన అర్థం ఏముంటుంది?
వహ్నేశ్ శిఖాయా జాతేయం శిఖేతి మనసో హి యా । చాపలోత్థా వికల్పశ్రీర్ వస్తుతస్ సా న సిధ్యతి
అగ్నిలో నుంచి ఒక జ్వాల వెలువడినప్పుడు, అది వేరే జ్వాల అని మనసు ఊహించేది దాని చంచలత వల్లే. నిజంగా చూస్తే అలాంటి తేడా ఉండదు.
అసత్యైవ వికల్పోక్తిస్ సత్యభావేన కల్ప్యతే । మోహోపహతదృష్టిత్వాద్ ద్విచన్ద్రజ్ఞానదోషవత్
తేడా ఉందని చెప్పడం నిజం కాదు, కానీ మాయ వల్ల మన దృష్టి తప్పిపోతే అది నిజమైందని ఊహించుకుంటాం. ఇది ఒకేసారి రెండు చంద్రులను చూస్తే వచ్చే తప్పు లాంటిది.
సర్వస్మాత్ సర్వగాత్ తస్మాద్ అనన్తాద్ బ్రహ్మణః పదాత్ । నాన్యత్ కిఞ్చిత్ సమ్భవతి తద్ ఉక్తం యత్ తద్ ఏవ తత్
అన్నిటిలోనూ ఉన్నది, అంతులేని పరబ్రహ్మ నుంచే ఏదీ వేరుగా పుట్టదు. ఏది ఉందని చెప్పబడుతోందో, అది కూడా అదే పరబ్రహ్మే.
బ్రహ్మతత్త్వం వినా నేహ కిఞ్చిద్ ఏవోపపద్యతే । సర్వం చ ఖల్వ్ ఇదం బ్రహ్మేత్య్ ఏషైవ పరమార్థతా
పరబ్రహ్మ తత్వం లేకుండా ఇక్కడ ఏదీ ఉండదు. నిజానికి, ఈ ప్రపంచమంతా పరబ్రహ్మే — ఇదే పరమ సత్యం.
ఏవమ్ప్రాయశ్ చ హే ప్రాజ్ఞ సిద్ధాన్తస్ తే భవిష్యతి । అత్రైవోదాహరిష్యామస్ సిద్ధాన్తార్థోక్తిపఞ్జరమ్
ఓ జ్ఞానివీరు, ఇదే నీకు తుది నిర్ణయంగా నిలుస్తుంది. ఇప్పుడు నేను ఈ సిద్ధాంతాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించబోతున్నాను.
ఇహావిద్యాదికాః కేచిద్ విద్యన్తే నేతరే క్రమాః । జ్ఞాస్యస్య్ అలమ్ అశేషార్థమ్ ఏతద్ అజ్ఞానసఙ్క్షయే
ఇక్కడ అజ్ఞానం మొదలైన కొన్ని స్థితులే ఉంటాయి; మిగతా క్రమాలు ఉండవు. అజ్ఞానం తొలగినప్పుడు నువ్వు అన్నీ పూర్తిగా తెలుసుకుంటావు.
అవస్తుసఙ్క్షయే వస్తు యథావస్తు ప్రసీదతి । యథావద్ దృశ్యతే దృశ్యం జగన్ నైశతమఃక్షయే
అసత్యం తొలగిపోయినప్పుడు, సత్యం నిజంగా ఎలా ఉందో అలా ప్రకాశిస్తుంది. రాత్రి చీకటి తొలగినప్పుడు ప్రపంచం మన కళ్లకు నిజంగా కనిపించేదిగా కనిపించడంలా ఇది జరుగుతుంది.
యద్ ఇదమ్ అఖిలమ్ ఆతతం కుదృష్ట్యా తద్ ఉపశమే తవ రామ నిర్మలాభే । అవితథవరదర్శనే భవిష్యత్య్ అవితథమ్ ఏవ న సంశయో ఽత్ర కశ్చిత్
రామా, తప్పు దృష్టితో వ్యాపించిన ఈ ప్రపంచం, నీ మనస్సు శాంతియై, నిర్మలమైన దృష్టి కలిగినప్పుడు, నీవు కలిగిన అచంచలమైన నిజమైన జ్ఞానంతో నిజంగా ఎలా ఉందో అలా కనిపిస్తుంది. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
క్షీరోదకుక్షితుల్యాభిశ్ శీతలామలదీప్తిభిః । తవోక్తిభిర్ విచిత్రాభిర్ గమ్భీరాభిర్ ఇహాభితః
పాలసముద్రపు చల్లని, నిర్మలమైన కాంతిలా నీ అద్భుతమైన, లోతైన మాటలు ఇక్కడ నన్ను四వైపులా చుట్టుముట్టాయి.
క్షణమ్ ఆన్ధ్యమ్ ఇవాప్నోమి క్షణం యామి ప్రకాశతామ్ । శాన్తాతపబలః ప్రావృడ్లోలాభ్ర ఇవ వాసరః
ఒక క్షణం చీకటిలోకి వెళ్తాను, మరొక క్షణం వెలుగులోకి వస్తాను. వానకాలంలో చల్లని మేఘాలు ఆకాశాన్ని కప్పినప్పుడు, దినం ఒక్కసారిగా మసకబారినట్లుగా నా స్థితి అవుతోంది.
అనన్తస్యాప్రమేయస్య సర్వస్యైకస్య భాస్వతః । అనస్తమితసారస్య కలనా కథమ్ ఆగతా
అంతులేని, కొలవలేని, అన్నింటినీ వ్యాపించిన, ఎప్పుడూ వెలిగే, తగ్గని స్వరూపంలో ఈ పరిమితి ఎలా కలిగింది?
యథాభూతార్థవాక్యార్థాస్ సర్వా ఏవ మమోక్తయః । నాసమర్థవిరూపార్థాః పూర్వాపరవిరోధదాః
నేను చెప్పిన ప్రతీ మాట నిజమైన విషయాన్నే తెలియజేస్తుంది; అవి బలహీనంగా, వక్రీకరించి, పరస్పర విరుద్ధంగా ఉండవు.
జ్ఞానదృష్టౌ ప్రసన్నాయాం ప్రబోధే ప్రతతోదయే । యథావజ్ జ్ఞాస్యసి స్వస్థో మద్వాగ్దృష్టిమ్ ఇమామ్ అలమ్
జ్ఞాన దృష్టి స్పష్టంగా, మేల్కొలుపు నిరంతరం ఉద్భవించినప్పుడు, నీవు నిశ్చలంగా ఉండి, నా ఈ దృష్టిని సరిగ్గా గ్రహిస్తావు — చాలు.
ఉపదేశ్యోపదేశార్థం శాస్త్రార్థప్రతిపత్తయే । శబ్దార్థవాక్యరచనా భ్రమాయేయం క్షణం తవ
ఉపదేశం కోసం, శాస్త్రార్థాన్ని అర్థం చేసుకోవడానికి, ఈ పదాలు, అర్థాలు, వాక్యాల కలయిక నీకు క్షణమాత్రం మాయలా అనిపిస్తుంది.
యదాధునా జ్ఞాస్యసి తత్ సత్యమ్ అత్యన్తనిర్మలమ్ । వాచ్యవాచకశబ్దార్థభేదం జ్ఞాస్యసి వై తదా
నీవు నిజంగా శుద్ధమైనది ఏమిటో తెలుసుకున్నప్పుడు, మాటలకి అర్థాలకి ఉన్న తేడా కూడా స్పష్టంగా గ్రహిస్తావు.
భేదకృద్ వాక్ప్రపఞ్చో ఽయమ్ ఉపదేశ్యేషు కల్పితః । స చాజ్ఞేష్వ్ ఏవ న జ్ఞేషు విద్యతే పారమార్థికః
ఈ మాటల ప్రపంచం భేదాలు చూపించడానికి అజ్ఞానులకు మాత్రమే ఊహించబడింది; జ్ఞానులకు అది నిజంగా ఉండదు.
కలనామలమ్ ఈహాది కిఞ్చిన్ నాత్మని విద్యతే । నీరాగం బ్రహ్మ నిర్ద్వన్ద్వం తద్ ఏవేదం జగత్ స్థితమ్
మనస్సులో లెక్కలు, ఆశలు, ప్రయత్నాలు ఏమి ఉండవు; పరబ్రహ్మం అనురాగం లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేకుండా ఉంటుంది — ఇదే ఈ లోకానికి ఆధారం.
ఏతద్ విచిత్రరూపాభిర్ ఉక్తిభిర్ బహుశః పునః । విస్తారేణైవ వక్తవ్యం సిద్ధాన్తావసరే ఽనఘ
ఇది ఎన్నో విధాలుగా, ఎన్నో మాటల్లో, విస్తృతంగా, తుదిపాఠం చెప్పే సమయంలో మళ్లీ మళ్లీ వివరించాలి, పాపరహితుడా.
వాక్ప్రపఞ్చం వినా త్వ్ ఏతద్ అజ్ఞానమ్ అతులం తమః । భేత్తుమ్ అన్యోఽన్యమ్ ఉదితం యత్నం కర్తుం న శక్యతే
మాటల ద్వారా మాత్రమే ఈ అపారమైన అజ్ఞానాంధకారం తొలగించగలం; మాటలు లేకుండా ఒకరు మరొకరికి జ్ఞానం కలిగించడానికి ప్రయత్నించడం అసాధ్యం.
అవిద్యయైవోత్తమయా స్వాత్మనాశోద్యమోత్కయా । విద్యా సమ్ప్రాప్యతే రామ సర్వదోషాతిహారిణీ
రామా, అత్యంత భయంకరమైన అజ్ఞానమే మనిషిలో తనను తాను నాశనం చేసుకోవాలనే తపనను కలిగిస్తుంది. అదే చివరికి అన్ని దోషాలను తొలగించే జ్ఞానాన్ని అందిస్తుంది.
శామ్యతి హ్య్ అస్త్రమ్ అస్త్రేణ మలేన క్షాల్యతే మలమ్ । శమం విషం విషేణైతి రిపుణా హన్యతే రిపుః
ఒక ఆయుధాన్ని మరొక ఆయుధంతో ఆపుతారు, మలినాన్ని మరొక మలినంతో శుభ్రం చేస్తారు, విషాన్ని విషంతోనే నివారిస్తారు, శత్రువును మరొక శత్రువుతోనే సంహరిస్తారు.
ఈదృశీ భూతమాయేయం యా స్వనాశేన హర్షదా । న లక్ష్యతే స్వభావో ఽస్యాః ప్రేక్ష్యమాణైవ నశ్యతి
ఈ భూతమాయ కూడా అలాంటిదే; అది తన నాశనంతో ఆనందాన్ని ఇస్తుంది. దాని అసలు స్వభావం కనిపించదు, ఎందుకంటే దాన్ని గమనించగానే అది కనుమరుగైపోతుంది.
వివేకమ్ ఆచ్ఛాదయతి జగన్తి జనయత్య్ అలమ్ । న చ విజ్ఞాయతే కైషా పశ్యాశ్చర్యమ్ ఇదం మహత్
ఈ మాయ వివేకాన్ని పూర్తిగా దాచిపెట్టి, ఈ లోకాలను సృష్టిస్తుంది. అయినా, ఎవరికీ అది అసలు అర్థం కాదు. ఇదెంత అద్భుతమో చూడండి!
అప్రేక్ష్యమాణా స్ఫురతి ప్రేక్షితా తు వినశ్యతి । మాయేయమ్ అపరిజ్ఞాయమానరూపైవ వల్గతి
దృష్టికి అందకుండా ఉన్నప్పుడు అది కదులుతుంది; గమనిస్తే మాత్రం అదెక్కడికో పోతుంది. అసలు స్వరూపం ఎవరూ గ్రహించలేని ఈ మాయ ఎప్పుడూ ఆటలాడుతూనే ఉంటుంది.
అహో ను ఖలు చిత్రేయం మాయా సంసారబన్ధనీ । అసత్యైవాతిసత్యేవ ప్రాజ్ఞాన్ అపి హినస్తి యా
ఈ మాయ ఎంత విచిత్రంగా ఉందో! ఇది మనలను సంసార బంధంలో కట్టేస్తుంది. అసలు నిజం కానిది అయినా, నిజమైనదిలా కనిపిస్తుంది. తెలివైనవాళ్లను కూడా ఇది మోసం చేస్తుంది.
అత్యభిన్నే పదే తస్మింస్ తన్వానా భేదమ్ ఆతతమ్ । సంసారమాయా విజ్ఞాతా యేనాసౌ పురుషోత్తమః
అత్యంత ఏకత్వంలో భేదాన్ని ఊహిస్తూ, ఈ సంసార మాయను తెలుసుకున్నవాడే పరమ పురుషుడు.
నాస్త్య్ ఏషా పరమార్థేనేత్య్ ఏవమ్భావనయేద్ధయా । జ్ఞో భూత్వా జ్ఞేయసమ్ప్రాప్త్యా జ్ఞాస్యస్య్ అస్యాస్ త్వమ్ ఆశయమ్
ఈ లోకంలో నిజంగా ఏదీ లేదు అని మనస్ఫూర్తిగా భావిస్తూ, నీవు జ్ఞానాన్ని సంపాదించి, తెలుసుకోవలసినదాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు, ఈ మాయ యొక్క అంతర్లీన భావాన్ని నీవు గ్రహిస్తావు.
యావత్ తు న ప్రబుద్ధస్ త్వం తావన్ మద్వచసైవ తే । నిశ్చయో భవతూద్దామో నాస్త్య్ అవిద్యేతి నిశ్చలః
కానీ నీవు పూర్తిగా మేల్కొనేవరకు, నా మాటల వల్ల నీలో 'అజ్ఞానం అసలు లేదు' అనే నమ్మకం దృఢంగా, కదలకుండా ఉండాలి.
యద్ ఇదం దృశ్యతాం యాతం మానసం మననం మహత్ । అసత్ తద్ ఇతి యస్యాన్తర్ నిశ్చయో మోక్షభాగ్ అసౌ
ఈ ప్రపంచం ఎంత గొప్పగా మనసులో ప్రతిబింబించినా, అది అసత్యమే అని ఎవరికైనా లోపల స్పష్టమైన నమ్మకం ఉంటే, వారు ముక్తిని పొందుతారు.