చిచ్ చినోతి చితం చేత్యం తేనేదం స్థితమ్ ఆత్మని । జ్ఞే ఽజ్ఞే త్వ్ అన్యత్వమ్ ఆయాతమ్ అన్యద్ అస్తీతి కల్పనాత్
చైతన్యం, చిత్తాన్ని మరియు దాని విషయాన్ని గ్రహిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ప్రపంచం ఆత్మలో నిలుస్తుంది. తెలుసుకోవడం, తెలియకపోవడం అనే భావాల వల్లే భేద భావన కలుగుతుంది; అప్పుడు ఏదో వేరొకటి ఉందని ఊహించబడుతుంది.
అజ్ఞేష్వ్ అసత్స్వభావోగ్రసంసారగణరూపిణీ । జ్ఞేషు ప్రకాశరూపైవ సకలైకాత్మికా సతీ
అజ్ఞులలో ఈమె అసత్య స్వభావంతో, భయంకరమైన అనేక లోకాల రూపంలో కనిపిస్తుంది. జ్ఞానులలో మాత్రం ఈమె వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది, అన్నింటికీ ఒకే ఆత్మగా, సర్వస్వరూపిణిగా ఉంటుంది.
అనుభూతివశాన్ నిత్యమ్ అర్కాదీనాం ప్రకాశినీ । స్వాదనీ సర్వభావానాం భావనీ భవభావినామ్
ప్రతి అనుభవానికి అనుగుణంగా, ఎప్పుడూ ఈమె సూర్యుడు మొదలైనవాటిని ప్రకాశింపజేస్తుంది. అన్ని జీవులకు రుచి, భవాన్ని ఊహించేవారికి ఊహ కూడా ఇదే.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి నోత్తిష్ఠతి న తిష్ఠతి । న చ యాతి న చాయాతి న చేహ న చ నేహ చిత్
ఈ చైతన్యం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఉదయించదు, లేచి నిలబడదు, అలాగే నిలిచిపోదు కూడా. ఇది పోదు, రాదు, ఇక్కడ లేదు, ఇక్కడ కాని లేదు కూడా.
సైషా చిద్ అమలాకారా స్వయమ్ ఆత్మని సంస్థితా । రాఘవేత్థం ప్రపఞ్చేన జగన్నామ్నా విజృమ్భతే
ఈ అమలమైన చైతన్యం తనలో తానే నిలిచి, రాఘవా, 'ప్రపంచం' అనే పేరుతో అనేక విధాలుగా విస్తరిస్తుంది.
తేజఃపుఞ్జైర్ యథా తేజః పయఃపూరైర్ యథా పయః । పరిస్ఫురతి సస్పన్దైస్ తథా చిత్ సర్గసమ్భ్రమైః
ఎలాగైతే వెలుగు గుంపుల్లో వెలుగు ప్రకాశిస్తుంది, నీటి ప్రవాహాల్లో నీరు ఉప్పొంగుతుంది, అలాగే ఈ సృష్టిలోని కలకలల మధ్య చైతన్యం కూడా అలానే ప్రకంపనలు చేస్తూ వెలుగుతుంది.
తత్స్వభావేన చిన్నామ్నా సర్వగేనోదితాత్మనా । ప్రకాశేనాప్రకాశేన నిరంశేనాంశధారిణా
తన స్వభావం వల్ల, చైతన్యమనే పేరుతో, అన్నిటిలో వ్యాపించి, తానే తాను వెలుగుగా, వెలుగుకాని రూపంగా, విడిపోని రూపంగా, విడిపోయినట్టుగా కూడా కనిపిస్తుంది.
స్వయం స్వవలనాయోగాద్ అనన్తం పదమ్ ఉజ్ఝతా । అయం సో ఽస్మీతి భావేన గచ్ఛతాజ్ఞపదం శనైః
తానుతాను పరిశీలించే శక్తితో, ఆ అనంత స్థితిని వదిలిపెట్టి, 'నేనే ఇది' అనే భావంతో, నెమ్మదిగా అజ్ఞానం అనే స్థితిని చేరుకుంటుంది.
నానాతాయాం ప్రరూఢాయామ్ అస్యాం సంసృతిపూర్వకమ్ । భావాభావగ్రహోత్సర్గపదే స్థితిమ్ ఉపాగతే
ఇక్కడ విభిన్నత పెరిగి, జనన మరణాల చక్రంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ఉండటం-ఉండకపోవడం అనే పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అన్నీ ఆగిపోయే స్థితిని చేరుకుంటుంది.
పుర్యష్టకం స్పన్దశతైః కరోతి న కరోతి చ । ఉత్సేధమ్ ఏతి భూకోశకోటరస్థో ఽఙ్కురోత్కరః
సూక్ష్మశరీరం వందలాది తరంగాలతో కొన్నిసార్లు చర్య చేస్తుంది, కొన్నిసార్లు చేయదు. భూమిలోని రంధ్రంలో ఉన్న మొక్కలు సమూహంగా పైకి ఎదుగుతాయి.
వ్యోమ సౌషిర్యమ్ ఆదత్తే సర్వమూర్త్యవిరోధి యత్ । స్పన్దైకధర్మవాన్ వాతో రసరూపి యథా జలమ్
ఖాళీగా ఉండే ఆకాశం అన్ని రూపాలను ఎలాంటి వ్యతిరేకత లేకుండా అంగీకరిస్తుంది. కేవలం కదలికే లక్షణమైన గాలి, రుచి లక్షణమైన నీరు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
దృఢోర్వీ ప్రకటం తేజస్ స్థితిమన్తి జగన్తి చ । ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞాసు కాలః కలనయా స్థితః
బలమైన భూమి, స్పష్టంగా కనిపించే అగ్ని, స్థిరంగా ఉండే లోకాలు—ఇవి అన్నీ కాలం అనుమతించేటప్పుడు లేదా ఆపేటప్పుడు మాత్రమే నిలిచివుంటాయి.
పుష్పం లతాన్తమ్ ఆయాతి శనైస్ సఞ్చితకేసరమ్ । మృత్కోటరరసోల్లాసస్ తృణతామ్ ఏతి భూతలే
పువ్వు నెమ్మదిగా దుంప చివరకు చేరి, తన రేణువులను కూడగడుతుంది. మట్టిలోని రసంతో ఉల్లాసంగా ఉన్నది భూమిమీద గడ్డి రూపంలో మారుతుంది.
మూలస్థాః ఫలమ్ ఆయాన్తి పేలవా రసలేశకాః । సన్నివేశం వ్రజన్త్య్ ఏతా రేఖాః పల్లవపాలిషు
వేరులో మిగిలిన ఆ సూక్ష్మ చిహ్నాలు, ఎంత బలహీనంగా, చిన్న రసబిందువుల్లా ఉన్నా, ఫలానికి చేరుతాయి. ఇవే గీతలు, కొత్త ఆకుల వరుసల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
రచనామ్ అనుగృహ్ణన్తి శక్రబాణాసనే ఽణవః । యోగో భవత్య్ అవిరతం సంస్థానేన నవో నవః
ఇంద్రధనస్సు బాణాల ఆకృతిలో ఉండే అణువులు, నిర్మాణాన్ని నిలబెట్టుకుంటాయి. ఈ కలయిక ఎప్పుడూ కొత్తగా, కొత్త ఏర్పాటుతో కొనసాగుతుంది.
వసన్తమ్ ఉపతిష్ఠన్తే పుష్పపల్లవరాశయః । నిదాఘవిధిమ్ ఆయాన్తి దావదాహవిభూతయః
వసంతాన్ని పుష్పాలు, కొత్త ఆకుల సమూహాలు ఆహ్వానిస్తాయి. వేసవిలో అడవి మంటలు తమ శక్తిని చూపిస్తాయి.
ప్రావృట్సమయమ్ ఈహన్తే నీలా జలదరాజయః । శరదం చానుధావన్తి సమగ్రాః ఫలరాశయః
నీలి మేఘాల సమూహాలు వర్షకాలాన్ని కోరుకుంటాయి. అన్ని ఫలాల సమూహాలు శరదృతువును వెంబడిస్తాయి.
హిమన్తౌ హిమహాసిన్యో భవన్తి కకుభో దశ । నయన్త్య్ ఉపలతామ్ అమ్బు శిశిరే శీతలానిలాః
శీతకాలంలో పది దిశలు మంచుతో కప్పబడిపోతాయి. ఆ సమయంలో చల్లని గాలులు రాళ్ల మీద నీటిని తీసుకెళ్తుంటాయి.
న జహాతి స్వమర్యాదాం కాలో యుగమయీమ్ ఇమామ్ । తరఙ్గిణీతరఙ్గౌఘలీలయా యాన్తి సృష్టయః
కాలం తన స్వభావాన్ని, యుగాల వరుసను ఎప్పుడూ వదలదు. సృష్టులు తరంగాల తరంగాల ఆటలో ముందుకు సాగుతుంటాయి.
నియతిస్ స్థితిమ్ ఆయాతి స్థైర్యచాతుర్యకారిణీ । తిష్ఠత్య్ ఆప్రలయం ధీరా ధరా ధరణధర్మిణీ
విధి తన స్థిరతను, ధైర్యంగా, నిపుణంగా సాధిస్తుంది. ఈ భూమి ధైర్యంగా నిలిచి, ఆధారంగా ఉండి, ప్రళయం వచ్చే వరకు స్థిరంగా ఉంటుంది.
చతుర్దశవిధానీహ భూతాని భువనాన్తరే । నానాచారవిహారాణి నానావిరచనాని చ
ఈ లోకాలలో పద్నాలుగు రకాల ప్రాణులు ఉన్నాయి. అవి వేర్వేరు పనులు, వినోదాలు చేస్తూ, అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తాయి.
పునః పునర్ విలీయన్తే జాయన్తే చ పునః పునః । ధారాపరమ్పరాపాతవతి వారీవ బుద్బుదాః
పునఃపునః ఇవి కలిసిపోతూ, మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుతూనే ఉంటాయి. ప్రవహించే నీటిలో బుడబుడలు ఒకదాని తర్వాత ఒకటి పుట్టి, మళ్లీ మాయమైపోవడంలా జీవులు కూడా అలా పుడతారు, కలిసిపోతారు.
ఆయాతి యాతి పరితిష్ఠతి రారటీతి స్వార్థాన్ ఉపార్జయతి ధావతి జన్మరాశౌ । ఉన్మత్తవద్ విహితభావనమ్ ఆహితేహా ముగ్ధా కృతాన్తవివశా జనతా వరాకీ
వారు వస్తారు, పోతారు, కొంతసేపు ఉంటారు, గొంతెత్తి అరుస్తారు, తమ అవసరాల కోసం పరితపిస్తారు, జనన మరణాల వలయంలో పరుగెడతారు. పిచ్చివాళ్లలా, ఊహలు, ప్రయత్నాలు తలకెత్తుకుని, దురదృష్టం చేతిలో బలహీనులై, ఈ ప్రజలు అలా నడిపించబడుతున్నారు.
ఇత్థం స్థిరచలాకారాస్ సంసారావలయో ఽభితః । స్వభావాద్ బ్రహ్మణస్ సర్వాః పునర్ ఆయాన్తి యాన్తి చ
ఇలా స్థిరంగానూ, చంచలంగానూ ఉన్న ఈ సంసారపు చక్రాలు అన్నిచోట్లా తిరుగుతూనే ఉంటాయి. ఇవన్నీ పరబ్రహ్మ స్వభావం వల్లే పుట్టి, మళ్లీ కలిసిపోతుంటాయి.
స్వతస్ సర్వమ్ ఇదం జాతమ్ అన్యోఽన్యం హేతుతాం గతమ్ । అన్యోఽన్యమ్ అపి నశ్యచ్ చ స్వత ఏవ విలీయతే
ఈ సృష్టిలోని ప్రతిదీ తనంతట తానే పుట్టింది. ఒకటి మరొకటి కారణంగా మారుతుంది. మరొకటి వల్ల నశించిపోతూ, చివరికి తన స్వభావంతోనే కలిసిపోతుంది.
స్వతస్ స్తమ్భనిభస్ స్పన్దో యథాగాధజలోదరే । తథైవేదమ్ అసత్ సచ్ చ చిద్ ఏవ పరిదృశ్యతే
ఎక్కువ లోతైన నీటిలో ఊగే అలలు బయటకు నిశ్చలంగా కనిపించునట్లే, ఈ జగత్తు కూడా వాస్తవమైనదీ, అవాస్తవమైనదీ కాకుండా, కేవలం చైతన్యమే అన్నట్టు అనిపిస్తుంది.
వ్యోమన్య్ ఏవ నిరాభాసే నిదాఘాత్ సరితో యథా । లక్ష్యన్తే తద్వద్ ఏవేమాశ్ చిత్తత్త్వే సృష్టిదృష్టయః
వేసవిలో ఆకాశంలో నదులు కనిపించినా, ఆకాశానికి స్వరూపం లేకపోయినట్టే, మనస్సులో సృష్టి భావనలు కూడా నిజంగా ఉన్నట్టు అనిపిస్తాయి.
యథా మదవశాద్ ఆత్మా స్వో ఽన్యవత్ ప్రతిభాసతే । తథైవ చిత్త్వాచ్ చిద్ధాతుస్ స ఏవాస ఇవ స్థితః
మద్యం తాగినప్పుడు మనకు మనమే వేరొకరిలా కనిపించునట్లు, మనస్సు వల్ల చైతన్య స్వరూపం కూడా వేరే దానిలా అనిపిస్తుంది.
న చేదం సద్ అసన్ నేదం తత్స్థాతత్స్థతయా చితిః । నాతిరిక్తాతిరిక్తా చ కటకాదిషు హేమతా
ఇది వాస్తవం కాదు, అవాస్తవం కూడా కాదు; ఇది యథాతథంగా ఉన్న చైతన్యమే. ఇది ఎక్కువ కూడా కాదు, తక్కువ కూడా కాదు. ఎలా అంటే, కడగలు మొదలైన ఆభరణాలలో బంగారం ఉన్నట్టే.
యేన శబ్దం రసం రూపం గన్ధం జానాసి రాఘవ । సో ఽయమ్ ఆత్మా పరం బ్రహ్మ సర్వమ్ ఆపూర్య సంస్థితః
రాఘవా, నువ్వు శబ్దాన్ని, రుచిని, రూపాన్ని, వాసనను తెలుసుకునే ఆత్మే పరబ్రహ్మం. అది అన్నింటినీ వ్యాపించి, అన్నిటిలో స్థిరంగా ఉంటుంది.