విచారణాసమధిగతాత్మదీపకే మనస్య్ అలం వ్యపగలితే చ ధీరధీః । విలోకయన్ క్షయభయనీరసా గతీర్ గతజ్వరో విలసతి దేహపత్తనే
విచారణ ద్వారా పొందిన ఆత్మదీపం మనసులో వెలిగినప్పుడు, అన్ని కలతలు తొలగిపోయిన స్థిరమైన బుద్ధితో, నశించని, భయములేని మార్గాలను పరిశీలిస్తూ, జ్వరం లేని స్థితిలో, తన శరీరనగరంలో ప్రకాశిస్తాడు.
యథేదం సంస్థితం విశ్వం విశ్వాతీతే చిదాత్మని । తన్ మే కథయ హే బ్రహ్మన్ పునర్ బోధాభివృద్ధయే
ఈ విశ్వం ఎలా స్థిరంగా ఉండి, విశ్వానికి అతీతమైన చైతన్యంలో ఎలా నిలిచిందో, నా జ్ఞానం పెరగడానికి, దయచేసి నాకోసం మళ్లీ వివరించు ఓ బ్రహ్మన్.
యథోర్మయో ఽనభివ్యక్తా భావినః పయసి స్థితాః । న స్థితాశ్ చాప్య్ అలక్ష్యత్వాచ్ చిత్తత్త్వే సృష్టయస్ తథా
ఎలా అలలు ఇంకా పుట్టకముందే నీటిలో కనిపించకుండా, సూక్ష్మంగా ఉండి, దాచబడినట్టుంటాయో, అలాగే చైతన్యస్వరూపంలో సృష్టులు కూడా కనిపించకుండా ఉంటాయి.
యథా సర్వగతస్ సౌక్ష్మ్యాద్ ఆకాశో నోపలభ్యతే । తథా నిరంశశ్ చిద్భాగస్ సర్వగో ఽపి న లక్ష్యతే
ఎలా ఆకాశం అన్నిచోట్ల ఉన్నా, అది చాలా సూత్ష్మంగా ఉండి మనకు కనిపించదో, అలాగే చైతన్యం కూడా విడదీయలేని స్వరూపంతో అన్నిచోట్ల ఉన్నా, మనకు కనిపించదు.
అస్థితైవ స్థితైవాన్తః ప్రతిమాస్త్రీ మణౌ యథా । న సత్యభూతా నాసత్యా తథేయం సృష్టిర్ ఆత్మని
ఒక రత్నంలో ఒక స్త్రీ ప్రతిబింబం ఉండటం వంటిది — అది నిజంగా ఉందో లేదో చెప్పలేము. అలాగే, ఈ సృష్టి కూడా ఆత్మలో ఉండి, అది నిజమైనదీ కాదీ కాదు.
ఖాధారైర్ అమ్బుదైః ఖస్థైర్ న స్పృష్టం గగనం యథా । చిత్స్థైస్ సర్గైశ్ చిదాధారైర్ న స్పృష్తా చిత్ పరా తథా
ఎలా మేఘాలు, పక్షులు లేదా ఆకాశంలో ఉండే వస్తువులు ఆకాశాన్ని తాకలేవో, అలాగే చైతన్యంలో పుట్టే సృష్టులు లేదా ఆధారాలు కూడా పరమ చైతన్యాన్ని తాకలేవు.
జలధిష్వ్ ఏవ నో మహ్యాం యథాగ్నిః ప్రతిబిమ్బతి । తథా పుర్యష్టకేష్వ్ ఏవ చిన్ న దేహేషు లక్ష్యతే
ఎలా సముద్రాల్లో మాత్రమే అగ్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, నా లో మాత్రం కాదు, అలాగే చైతన్యం కూడా పూర్యష్టకంలో మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, దేహాల్లో కాదు.
సర్వసఙ్కల్పరహితా సర్వసఞ్జ్ఞావివర్జితా । సైషా చిద్ అవినాశాత్మతత్త్వోక్త్యాదికృతాభిధా
అన్ని సంకల్పాలు లేని, అన్ని గుర్తింపులు తొలగిపోయిన ఈ చైతన్యం, 'అవినాశి సత్య స్వరూపం' వంటి మాటలతో మాత్రమే వివరించబడుతుంది.
ఆకాశశతభాగాచ్ఛా జ్ఞేషు నిష్కలరూపిణీ । సకలామలసంసారస్వరూపైకాత్మదర్శినీ
వందవ భాగమైన ఆకాశం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా, జ్ఞానులకు అది రూపరహితంగా కనిపిస్తుంది. అయినా, ఈ చైతన్యం శుద్ధమైనదైనా, మలినమైనదైనా, మొత్తం జగత్తును ఒక్కటిగా చూసే ఏకైక సాక్షిగా ఉంటుంది.
తరఙ్గాదిమయీ స్ఫారా నానాతా సలిలార్ణవే । చిన్మాత్రవ్యతిరేకేణ తథా నైవ ప్రకాశతే
ఎలా సముద్రంలో తరంగాలు మొదలైనవి ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే ఈ విభిన్న రూపాలు కూడా కేవలం చైతన్యాన్ని తప్ప మరొకదిగా నిజంగా కనిపించవు.
చిచ్ చినోతి చితం చేత్యం తేనేదం స్థితమ్ ఆత్మని । జ్ఞే ఽజ్ఞే త్వ్ అన్యత్వమ్ ఆయాతమ్ అన్యద్ అస్తీతి కల్పనాత్
చైతన్యం, చిత్తాన్ని మరియు దాని విషయాన్ని గ్రహిస్తుంది. అందువల్ల ఈ ప్రపంచం ఆత్మలో నిలుస్తుంది. తెలుసుకోవడం, తెలియకపోవడం అనే భావాల వల్లే భేద భావన కలుగుతుంది; అప్పుడు ఏదో వేరొకటి ఉందని ఊహించబడుతుంది.
అజ్ఞేష్వ్ అసత్స్వభావోగ్రసంసారగణరూపిణీ । జ్ఞేషు ప్రకాశరూపైవ సకలైకాత్మికా సతీ
అజ్ఞులలో ఈమె అసత్య స్వభావంతో, భయంకరమైన అనేక లోకాల రూపంలో కనిపిస్తుంది. జ్ఞానులలో మాత్రం ఈమె వెలుగులా ప్రకాశిస్తుంది, అన్నింటికీ ఒకే ఆత్మగా, సర్వస్వరూపిణిగా ఉంటుంది.
అనుభూతివశాన్ నిత్యమ్ అర్కాదీనాం ప్రకాశినీ । స్వాదనీ సర్వభావానాం భావనీ భవభావినామ్
ప్రతి అనుభవానికి అనుగుణంగా, ఎప్పుడూ ఈమె సూర్యుడు మొదలైనవాటిని ప్రకాశింపజేస్తుంది. అన్ని జీవులకు రుచి, భవాన్ని ఊహించేవారికి ఊహ కూడా ఇదే.
నాస్తమ్ ఏతి న చోదేతి నోత్తిష్ఠతి న తిష్ఠతి । న చ యాతి న చాయాతి న చేహ న చ నేహ చిత్
ఈ చైతన్యం ఎప్పుడూ అస్తమించదు, ఉదయించదు, లేచి నిలబడదు, అలాగే నిలిచిపోదు కూడా. ఇది పోదు, రాదు, ఇక్కడ లేదు, ఇక్కడ కాని లేదు కూడా.
సైషా చిద్ అమలాకారా స్వయమ్ ఆత్మని సంస్థితా । రాఘవేత్థం ప్రపఞ్చేన జగన్నామ్నా విజృమ్భతే
ఈ అమలమైన చైతన్యం తనలో తానే నిలిచి, రాఘవా, 'ప్రపంచం' అనే పేరుతో అనేక విధాలుగా విస్తరిస్తుంది.
తేజఃపుఞ్జైర్ యథా తేజః పయఃపూరైర్ యథా పయః । పరిస్ఫురతి సస్పన్దైస్ తథా చిత్ సర్గసమ్భ్రమైః
ఎలాగైతే వెలుగు గుంపుల్లో వెలుగు ప్రకాశిస్తుంది, నీటి ప్రవాహాల్లో నీరు ఉప్పొంగుతుంది, అలాగే ఈ సృష్టిలోని కలకలల మధ్య చైతన్యం కూడా అలానే ప్రకంపనలు చేస్తూ వెలుగుతుంది.
తత్స్వభావేన చిన్నామ్నా సర్వగేనోదితాత్మనా । ప్రకాశేనాప్రకాశేన నిరంశేనాంశధారిణా
తన స్వభావం వల్ల, చైతన్యమనే పేరుతో, అన్నిటిలో వ్యాపించి, తానే తాను వెలుగుగా, వెలుగుకాని రూపంగా, విడిపోని రూపంగా, విడిపోయినట్టుగా కూడా కనిపిస్తుంది.
స్వయం స్వవలనాయోగాద్ అనన్తం పదమ్ ఉజ్ఝతా । అయం సో ఽస్మీతి భావేన గచ్ఛతాజ్ఞపదం శనైః
తానుతాను పరిశీలించే శక్తితో, ఆ అనంత స్థితిని వదిలిపెట్టి, 'నేనే ఇది' అనే భావంతో, నెమ్మదిగా అజ్ఞానం అనే స్థితిని చేరుకుంటుంది.
నానాతాయాం ప్రరూఢాయామ్ అస్యాం సంసృతిపూర్వకమ్ । భావాభావగ్రహోత్సర్గపదే స్థితిమ్ ఉపాగతే
ఇక్కడ విభిన్నత పెరిగి, జనన మరణాల చక్రంలోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ఉండటం-ఉండకపోవడం అనే పట్టుకోవడం, వదిలిపెట్టడం అన్నీ ఆగిపోయే స్థితిని చేరుకుంటుంది.
పుర్యష్టకం స్పన్దశతైః కరోతి న కరోతి చ । ఉత్సేధమ్ ఏతి భూకోశకోటరస్థో ఽఙ్కురోత్కరః
సూక్ష్మశరీరం వందలాది తరంగాలతో కొన్నిసార్లు చర్య చేస్తుంది, కొన్నిసార్లు చేయదు. భూమిలోని రంధ్రంలో ఉన్న మొక్కలు సమూహంగా పైకి ఎదుగుతాయి.
వ్యోమ సౌషిర్యమ్ ఆదత్తే సర్వమూర్త్యవిరోధి యత్ । స్పన్దైకధర్మవాన్ వాతో రసరూపి యథా జలమ్
ఖాళీగా ఉండే ఆకాశం అన్ని రూపాలను ఎలాంటి వ్యతిరేకత లేకుండా అంగీకరిస్తుంది. కేవలం కదలికే లక్షణమైన గాలి, రుచి లక్షణమైన నీరు కూడా అలాగే ఉంటాయి.
దృఢోర్వీ ప్రకటం తేజస్ స్థితిమన్తి జగన్తి చ । ప్రతిబన్ధాభ్యనుజ్ఞాసు కాలః కలనయా స్థితః
బలమైన భూమి, స్పష్టంగా కనిపించే అగ్ని, స్థిరంగా ఉండే లోకాలు—ఇవి అన్నీ కాలం అనుమతించేటప్పుడు లేదా ఆపేటప్పుడు మాత్రమే నిలిచివుంటాయి.
పుష్పం లతాన్తమ్ ఆయాతి శనైస్ సఞ్చితకేసరమ్ । మృత్కోటరరసోల్లాసస్ తృణతామ్ ఏతి భూతలే
పువ్వు నెమ్మదిగా దుంప చివరకు చేరి, తన రేణువులను కూడగడుతుంది. మట్టిలోని రసంతో ఉల్లాసంగా ఉన్నది భూమిమీద గడ్డి రూపంలో మారుతుంది.
మూలస్థాః ఫలమ్ ఆయాన్తి పేలవా రసలేశకాః । సన్నివేశం వ్రజన్త్య్ ఏతా రేఖాః పల్లవపాలిషు
వేరులో మిగిలిన ఆ సూక్ష్మ చిహ్నాలు, ఎంత బలహీనంగా, చిన్న రసబిందువుల్లా ఉన్నా, ఫలానికి చేరుతాయి. ఇవే గీతలు, కొత్త ఆకుల వరుసల్లో స్పష్టంగా కనిపిస్తాయి.
రచనామ్ అనుగృహ్ణన్తి శక్రబాణాసనే ఽణవః । యోగో భవత్య్ అవిరతం సంస్థానేన నవో నవః
ఇంద్రధనస్సు బాణాల ఆకృతిలో ఉండే అణువులు, నిర్మాణాన్ని నిలబెట్టుకుంటాయి. ఈ కలయిక ఎప్పుడూ కొత్తగా, కొత్త ఏర్పాటుతో కొనసాగుతుంది.
వసన్తమ్ ఉపతిష్ఠన్తే పుష్పపల్లవరాశయః । నిదాఘవిధిమ్ ఆయాన్తి దావదాహవిభూతయః
వసంతాన్ని పుష్పాలు, కొత్త ఆకుల సమూహాలు ఆహ్వానిస్తాయి. వేసవిలో అడవి మంటలు తమ శక్తిని చూపిస్తాయి.
ప్రావృట్సమయమ్ ఈహన్తే నీలా జలదరాజయః । శరదం చానుధావన్తి సమగ్రాః ఫలరాశయః
నీలి మేఘాల సమూహాలు వర్షకాలాన్ని కోరుకుంటాయి. అన్ని ఫలాల సమూహాలు శరదృతువును వెంబడిస్తాయి.
హిమన్తౌ హిమహాసిన్యో భవన్తి కకుభో దశ । నయన్త్య్ ఉపలతామ్ అమ్బు శిశిరే శీతలానిలాః
శీతకాలంలో పది దిశలు మంచుతో కప్పబడిపోతాయి. ఆ సమయంలో చల్లని గాలులు రాళ్ల మీద నీటిని తీసుకెళ్తుంటాయి.
న జహాతి స్వమర్యాదాం కాలో యుగమయీమ్ ఇమామ్ । తరఙ్గిణీతరఙ్గౌఘలీలయా యాన్తి సృష్టయః
కాలం తన స్వభావాన్ని, యుగాల వరుసను ఎప్పుడూ వదలదు. సృష్టులు తరంగాల తరంగాల ఆటలో ముందుకు సాగుతుంటాయి.
నియతిస్ స్థితిమ్ ఆయాతి స్థైర్యచాతుర్యకారిణీ । తిష్ఠత్య్ ఆప్రలయం ధీరా ధరా ధరణధర్మిణీ
విధి తన స్థిరతను, ధైర్యంగా, నిపుణంగా సాధిస్తుంది. ఈ భూమి ధైర్యంగా నిలిచి, ఆధారంగా ఉండి, ప్రళయం వచ్చే వరకు స్థిరంగా ఉంటుంది.