ఆత్మైవేదం జగద్ ఇతి వినా భావేన దుఃఖదా । దృశ్యశ్రీర్ అన్యథా త్వ్ ఏషా భోగమోక్షైకదాయినీ
ఈ లోకం కూడా ఆత్మే అని భావించకపోతే, అది బాధను కలిగిస్తుంది. కానీ, ఇదే కనబడే వైభవం, సుఖాన్నీ, మోక్షాన్నీ ఇస్తుంది.
జలమ్ అన్యత్ తరఙ్గో ఽన్య ఇతి నానాతయాజ్ఞతా । జలమ్ ఏవ తరఙ్గో ఽయమ్ ఇత్య్ ఏకత్వాత్ కిల జ్ఞతా
నీరు ఒకటి, అల ఇంకొకటి అని అనుకోవడం భేదభావం. ఈ అల కూడా నీరే అని తెలుసుకోవడం ఏకత్వ జ్ఞానం.
అజ్ఞత్వాద్ దుఃఖమ్ ఆయాతి హేయోపాదేయరూపి యత్ । తదభావేన తు జ్ఞత్వాద్ ఆనన్త్యమ్ అవశిష్యతే
అజ్ఞానం వల్ల బాధలు వస్తాయి, అవి త్యజించాల్సినవి, స్వీకరించాల్సినవిగా కనిపిస్తాయి. అవి లేనప్పుడు, జ్ఞానం వల్ల అనంతత్వమే మిగిలిపోతుంది.
సఙ్కల్పకల్పితత్వాచ్ చ మనోరూపమ్ అసన్మయమ్ । అసన్మయవినాశే తు కః క్లేశో వద రాఘవ
మనస్సు రూపాలు మన ఊహల వల్లే కల్పించబడినవే, అవి నిజమైనవి కావు. అట్టి అసత్యమైనవి పోయినప్పుడు, రాఘవా, ఇంకా ఎలాంటి బాధ మిగిలి ఉంటుంది? చెప్పు.
అవత్సలో యథా బన్ధుర్ అరాగద్వేషయా ధియా । దృశ్యతే పశ్య తద్వత్ త్వం దృశ్యపఞ్జరమ్ ఆత్మనః
ఎలాగైతే మనసులో మమకారం లేకుండా ఉన్న బంధువును మనం రాగద్వేషాలు లేకుండా చూస్తామో, అలాగే నీవు కూడా ఈ ప్రపంచ రూపాలన్నిటిని నీ స్వరూపంగా చూడుము.
అవత్సలాద్ యథా బన్ధోస్ సుఖదుఃఖైర్ న లిప్యతే । పరత్వసమ్పరిజ్ఞాతాత్ తథా తత్త్వచయాత్మనః
మమకారం లేని బంధువుతో ఉన్న సుఖదుఃఖాలు మనకు అంటకపోవడంలా, పరమార్థ జ్ఞానంలో స్థిరమైనవాడికి కూడా ఏదీ అంటదు.
తద్ అనాది శివం జ్ఞానం యన్ మధ్యం ద్రష్టృదృశ్యయోః । తస్మిన్ సత్యే మనశ్ శాన్తం పాంసుర్ వాయుక్షయే యథా
దృష్టా-దృశ్యాల మధ్యలో ఉండే ఆ ఆదిమలేని, మంగళకరమైన జ్ఞానం ఎవరికి తెలుస్తుందో, ఆ సత్యంలో స్థిరమైన మనస్సు గాలి ఆగిన తర్వాత ధూళి ఎలా నిశ్చలంగా ఉంటుందో అలా ప్రశాంతంగా ఉంటుంది.
ఉపశాన్తే మనోవాయౌ దేహపాంసుః ప్రశామ్యతి । పునస్ సంసారనగరే న నీహారః ప్రవర్తతే
మనస్సు శాంతమై, దాని గాలి ఆగిపోయినప్పుడు, శరీరపు ధూళి కూడా కుదురుతుంది. ఈ లోకజీవిత నగరంలో మళ్లీ పొగమంచు లేడు.
వాసనాప్రావృషి క్షీణసంస్థితౌ శమమ్ ఆగతే । జాడ్యే జనితహృత్కమ్పే పఙ్కే శోషమ్ ఉపాగతే
మనసులో ఉన్న వాసనల వాన ఆగిపోయి, వాటికి ఆధారం అయినదీ తగ్గిపోయినప్పుడు, మనసుకు శాంతి కలుగుతుంది. మూర్ఖత్వం, హృదయపు కంపనం పోయి, లోపలి మట్టి ఎండిపోయినప్పుడు అలా జరుగుతుంది.
శుష్కతృష్ణాలతేష్వ్ అన్తర్ మహాహృదయకాననే । అక్షక్షీణకదమ్బేషు మిథ్యాజ్ఞానఘనే క్షతే
హృదయమనే పెద్ద అడవిలో, తాగుదాహపు వల్లులు ఎండిపోయి, ఇంద్రియాల సమూహాలు తగ్గిపోయినప్పుడు, అబద్ధ జ్ఞానం అనే మబ్బు దెబ్బతింటుంది.
క్షీయతే మోహమిహికా ప్రభాత ఇవ శర్వరీ । క్వాపి గచ్ఛతి తజ్ జాడ్యం విషం మన్త్రహతం యథా
మోహమనే పొగమంచు, ఉదయం వెలుగులో రాత్రి ఎలా కరిగిపోతుందో అలా కరిగిపోతుంది. ఆ మూర్ఖత్వం ఎక్కడికో పోతుంది, మంత్రంతో విషం పోయినట్టు.
దేహాద్రౌ న నవచ్ఛిద్రసరితః ప్రస్రవన్త్య్ అలమ్ । నోల్లసన్తి లసత్పక్షాస్ సఙ్కల్పోగ్రకలాపినః
ఈ శరీరపర్వతంలో తొమ్మిది కొత్త రంధ్రాల నదులు ఇక ప్రవహించవు; ప్రకాశవంతమైన రెక్కలతో ఉన్న బలమైన సంకల్పాల పక్షుల గుంపులు ఇక పైకి ఎగిరిపోవు.
పరాం నిర్మలతామ్ ఏతి స్వచిదాకాశకోటరమ్ । రాజతే ఽతితరామ్ అచ్ఛో జీవాదిత్యో మహోదయః
తన అంతరాత్మ యొక్క ఖాళీ స్థలం పరమ పవిత్రతను పొందుతుంది; ఆత్మ అనే సూర్యుడు మహత్తర ఉదయ సమయంలో అత్యంత స్పష్టంగా ప్రకాశిస్తాడు.
ఘనమోహభరోన్ముక్తా వివిక్తత్వం పరం గతాః । శమమ్ ఏత్యాతిశోభన్తే ధౌతా ఆశామహాదిశః
దట్టమైన మోహభారం నుండి విముక్తులై, అత్యున్నత ఏకాంతాన్ని పొందినవారు, ఆశలు మరియు కోరికల దిశలు పూర్తిగా శాంతమై, శుభ్రంగా మెరిసిపోతుంటాయి.
భృశమ్ ఆభాతి విమలా ముదితాకాశమఞ్జరీ । శీతలీకృతదిక్చక్రా శరద్వ్యోమ్నీవ చన్ద్రికా
పరిశుద్ధమైన, ఆనందభరితమైన ఆకాశపు పువ్వు బలంగా ప్రకాశిస్తుంది; దిక్కులను చల్లబరుస్తూ, శరదృతువులోని ఆకాశంలో చంద్రికలా మెరిసిపోతుంది.
సర్వసమ్పత్ప్రకాశేన పరమానన్దశాలినీ । భృశం సఫలతామ్ ఏతి సువివిక్తా వివేకభూః
అన్ని సంపదల కాంతితో, స్పష్టంగా తేడా తెలిసే వివేకభూమి పరిపూర్ణ ఫలితాన్ని పొందుతుంది, పరమానందంతో నిండిపోతుంది.
సపర్వతవనాభోగం పరమాలోకసున్దరమ్ । అచ్ఛాచ్ఛం శీతలచ్ఛాయం జాయతే భువనాన్తరమ్
పర్వతాలు, అడవులతో అలంకరించబడిన, అత్యంత అందమైన వెలుగుతో, నిర్మలమైన, స్పష్టమైన, చల్లని నీడతో కూడిన కొత్త లోకం ఉద్భవిస్తుంది.
విస్తారితాం సుశమతాం స్ఫారితాం స్ఫుటికాచ్ఛతామ్ । ఉపైతి హృత్సరస్ స్వచ్ఛనీరుగమ్భోజకోటరమ్
మనసు సరస్సు విస్తరించిన ప్రశాంతతను పొందుతుంది, బాగా నిర్మలంగా, స్పష్టంగా మారుతుంది, దాని కమలపు గర్భం మచ్చలేని వెలుగుతో మెరిసిపోతుంది.
హృత్పద్మకోశాన్ మలినస్ స్వాహఙ్కారమధువ్రతః । అపునర్దర్శనాయైవ చఞ్చలః క్వాపి గచ్ఛతి
హృదయ కమలపు గర్భంలో ఉండే మలినమైన, చంచలమైన స్వాహంకారపు తేనెటీగ ఎక్కడికో వెళ్లిపోతుంది, ఇక మళ్లీ కనిపించదు.
భవత్య్ అపగతాపేక్షస్ సర్వగస్ సర్వనాయకః । నిర్వాసనశ్ శాన్తమనాస్ స్వదేహనగరేశ్వరః
ఎటువంటి ఆశలు లేకుండా, అన్నీ వ్యాపించి, అన్నింటికీ అధిపతిగా, వాసనలేని, ప్రశాంతమైన మనసుతో, తన శరీరరూప నగరానికి యజమానిగా ఉంటాడు.
విచారణాసమధిగతాత్మదీపకే మనస్య్ అలం వ్యపగలితే చ ధీరధీః । విలోకయన్ క్షయభయనీరసా గతీర్ గతజ్వరో విలసతి దేహపత్తనే
విచారణ ద్వారా పొందిన ఆత్మదీపం మనసులో వెలిగినప్పుడు, అన్ని కలతలు తొలగిపోయిన స్థిరమైన బుద్ధితో, నశించని, భయములేని మార్గాలను పరిశీలిస్తూ, జ్వరం లేని స్థితిలో, తన శరీరనగరంలో ప్రకాశిస్తాడు.
యథేదం సంస్థితం విశ్వం విశ్వాతీతే చిదాత్మని । తన్ మే కథయ హే బ్రహ్మన్ పునర్ బోధాభివృద్ధయే
ఈ విశ్వం ఎలా స్థిరంగా ఉండి, విశ్వానికి అతీతమైన చైతన్యంలో ఎలా నిలిచిందో, నా జ్ఞానం పెరగడానికి, దయచేసి నాకోసం మళ్లీ వివరించు ఓ బ్రహ్మన్.
యథోర్మయో ఽనభివ్యక్తా భావినః పయసి స్థితాః । న స్థితాశ్ చాప్య్ అలక్ష్యత్వాచ్ చిత్తత్త్వే సృష్టయస్ తథా
ఎలా అలలు ఇంకా పుట్టకముందే నీటిలో కనిపించకుండా, సూక్ష్మంగా ఉండి, దాచబడినట్టుంటాయో, అలాగే చైతన్యస్వరూపంలో సృష్టులు కూడా కనిపించకుండా ఉంటాయి.
యథా సర్వగతస్ సౌక్ష్మ్యాద్ ఆకాశో నోపలభ్యతే । తథా నిరంశశ్ చిద్భాగస్ సర్వగో ఽపి న లక్ష్యతే
ఎలా ఆకాశం అన్నిచోట్ల ఉన్నా, అది చాలా సూత్ష్మంగా ఉండి మనకు కనిపించదో, అలాగే చైతన్యం కూడా విడదీయలేని స్వరూపంతో అన్నిచోట్ల ఉన్నా, మనకు కనిపించదు.
అస్థితైవ స్థితైవాన్తః ప్రతిమాస్త్రీ మణౌ యథా । న సత్యభూతా నాసత్యా తథేయం సృష్టిర్ ఆత్మని
ఒక రత్నంలో ఒక స్త్రీ ప్రతిబింబం ఉండటం వంటిది — అది నిజంగా ఉందో లేదో చెప్పలేము. అలాగే, ఈ సృష్టి కూడా ఆత్మలో ఉండి, అది నిజమైనదీ కాదీ కాదు.
ఖాధారైర్ అమ్బుదైః ఖస్థైర్ న స్పృష్టం గగనం యథా । చిత్స్థైస్ సర్గైశ్ చిదాధారైర్ న స్పృష్తా చిత్ పరా తథా
ఎలా మేఘాలు, పక్షులు లేదా ఆకాశంలో ఉండే వస్తువులు ఆకాశాన్ని తాకలేవో, అలాగే చైతన్యంలో పుట్టే సృష్టులు లేదా ఆధారాలు కూడా పరమ చైతన్యాన్ని తాకలేవు.
జలధిష్వ్ ఏవ నో మహ్యాం యథాగ్నిః ప్రతిబిమ్బతి । తథా పుర్యష్టకేష్వ్ ఏవ చిన్ న దేహేషు లక్ష్యతే
ఎలా సముద్రాల్లో మాత్రమే అగ్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, నా లో మాత్రం కాదు, అలాగే చైతన్యం కూడా పూర్యష్టకంలో మాత్రమే స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది, దేహాల్లో కాదు.
సర్వసఙ్కల్పరహితా సర్వసఞ్జ్ఞావివర్జితా । సైషా చిద్ అవినాశాత్మతత్త్వోక్త్యాదికృతాభిధా
అన్ని సంకల్పాలు లేని, అన్ని గుర్తింపులు తొలగిపోయిన ఈ చైతన్యం, 'అవినాశి సత్య స్వరూపం' వంటి మాటలతో మాత్రమే వివరించబడుతుంది.
ఆకాశశతభాగాచ్ఛా జ్ఞేషు నిష్కలరూపిణీ । సకలామలసంసారస్వరూపైకాత్మదర్శినీ
వందవ భాగమైన ఆకాశం కన్నా కూడా సూక్ష్మంగా, జ్ఞానులకు అది రూపరహితంగా కనిపిస్తుంది. అయినా, ఈ చైతన్యం శుద్ధమైనదైనా, మలినమైనదైనా, మొత్తం జగత్తును ఒక్కటిగా చూసే ఏకైక సాక్షిగా ఉంటుంది.
తరఙ్గాదిమయీ స్ఫారా నానాతా సలిలార్ణవే । చిన్మాత్రవ్యతిరేకేణ తథా నైవ ప్రకాశతే
ఎలా సముద్రంలో తరంగాలు మొదలైనవి ఉద్భవిస్తాయో, అలాగే ఈ విభిన్న రూపాలు కూడా కేవలం చైతన్యాన్ని తప్ప మరొకదిగా నిజంగా కనిపించవు.