తతస్ తత్త్వపరిజ్ఞానాన్ మిథ్యా భావనయోత్థితమ్ । నాహఙ్కారం ప్రయాస్యన్తి విజేష్యన్తి చ తాన్ సురాన్
అప్పుడు వారు తత్త్వాన్ని గ్రహించి, తప్పుడు భావనల నుంచి బయటపడతారు. ఇకపై అహంకారం పట్టుకోరు, ఆ దేవతలను జయిస్తారు.
ఇతి సఞ్చిన్త్య దైత్యేన్ద్రస్ తాదృశాన్ దానవాధిపాన్ । మాయయోత్పాదయామ్ ఆస బుద్బుదాన్ ఇవ వారిధిః
ఇలా ఆలోచించిన దైత్యేంద్రుడు, సముద్రంలో బుడగలు పుట్టినట్లుగా, మాయతో అటువంటి దానవాధిపతులను సృష్టించాడు.
సర్వజ్ఞా వేద్యవేత్తారో వీతరాగా గతైనసః । యథాప్రాప్తైకకర్తారో భావితాత్మాన ఉత్తమాః
వారు అన్నీ తెలిసినవారు, తెలిసినదాన్ని తెలుసుకునే వారు, రాగరహితులు, పాపరహితులు, తమకు వచ్చినదాన్ని తామే చేయగలవారు, ఉన్నతమైన మనస్సు కలవారు.
భీమో భాసో ద్రుట ఇతి నామభిః పరిలాఞ్ఛితాః । జగత్ తృణమ్ ఇవాశేషం పశ్యన్తః పావనాశయాః
భీముడు, భాసుడు, ద్రుటుడు అనే పేర్లతో ప్రసిద్ధులై, ఈ ముగ్గురు లోకాన్ని గడ్డి లాంటిదిగా చూస్తూ, మనసు శుద్ధికే తపిస్తూ ఉండేవారు.
తే స్మ దైత్యా భువం ప్రాప్య చ్ఛాదయామ్ ఆసుర్ అమ్బరమ్ । గర్జన్తో హేతితడితః ప్రావృషీవ పయోధరాః
ఆ దైత్యులు భూమిపైకి వచ్చి, ఆకాశాన్ని కప్పేసారు. వారు గర్జిస్తూ, మెరుపులు మెరిపిస్తూ, వర్షకాలంలో మేఘాల్లా ప్రవర్తించారు.
అయుధ్యన్త సమం దేవైర్ అపి వర్షగణాన్ బహూన్ । వివేకవశతో జగ్ముర్ నాహఙ్కారం కదాచన
వారు దేవతలతో సమానంగా అనేక సంవత్సరాలు యుద్ధం చేశారు. వివేకం వల్ల, ఎప్పుడూ అహంకారానికి లోనుకాలేదు.
తేషాం యావద్ ఉదేత్య్ అన్తర్ మమేదమ్ ఇతి వాసనా । తావత్ కో ఽయమ్ అహం చేతి విచారాద్ యాత్య్ అసత్యతామ్
వారిలో 'ఇది నాది' అనే భావన అంతరంగా వచ్చినంత కాలం, 'నేను ఎవరు?' అని విచారించడం వల్ల ఆ భావన అసత్యమై పోతుంది.
అసచ్ ఛరీరం చిచ్ ఛుద్ధా కో ఽసావ్ అహమ్ ఇతి స్థితః । విచారాద్ ఇత్థమ్ ఏతేషాం ప్రోదగుర్ న భయాదయః
అసత్యమైన ఈ శరీరం, నిర్మలమైన చైతన్యం — 'ఈ నేను ఎవరు?' అనే విచారణలో నిలిచినప్పుడు, అలాంటి వారిలో భయం వంటి భావాలు కలగవు.
అసచ్ ఛరీరం నాస్తీదం చిచ్ ఛుద్ధైవాత్మని స్థితా । అహం నామ న చాన్యో ఽస్తి నిశ్చిత్యేత్య్ అసురా బభుః
ఈ అసత్యమైన శరీరం అసలు లేదు; స్వరూపంలో కేవలం నిర్మలమైన చైతన్యమే ఉంది. 'నేను' అనే భావన లేదు, ఇంకెవరూ లేరు — అని స్పష్టంగా గ్రహించిన వారు అసురులయ్యారు.
తతస్ తైర్ నిరహఙ్కారైర్ జరామరణనిర్భయైః । ప్రాప్తానుకారిభిర్ వీరైర్ వర్తమానానువర్తిభిః
ఆ తరువాత, అహంకారం లేని వారు, ముదితనం మరణం అనే భయాలు లేని వారు, జ్ఞానులను అనుసరించే వారు, ప్రస్తుతంలో స్థిరంగా ఉండేవారై—
అసక్తబుద్ధిభిర్ నిత్యం హతాన్యైర్ అప్య్ అహన్తృభిః । వాసనాజాలనిర్ముక్తైః కృతకార్యైర్ అకర్తృభిః
అటు మనస్సు అనుసంధానం లేకుండా, ఇతరులు చంపినా కూడా, చేయూత భావం లేని వారు, వాసనల బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందిన వారు, చేయవలసిన పనులు పూర్తిచేసిన వారు, చేయునివారిగా భావించని వారు—
ప్రభోః కార్యమ్ ఇదం కార్యమ్ ఇతి సఙ్గరతత్పరైః । వీతరాగైర్ గతద్వేషైస్ సతతం సమదృష్టిభిః
ఈ కార్యం పరమాత్ముని పని అని భావించి, యుద్ధంలో నిమగ్నమై, రాగద్వేషాలు లేకుండా, ఎప్పుడూ సమదృష్టితో ఉన్నవారు నిజంగా నిర్లిప్తులవుతారు.
సా దైవీ దానవైస్ సేనా భీమభాసద్రుటాదిభిః । హతా భుక్తా క్షతా ప్లుష్టా స్వాన్త్రశ్రీర్ ఇవ భోక్తృభిః
ఆ దైవసేనను భయంకరమైన అసురులు మండుతున్న అగ్నిలా దహించి, చంపి, గాయపరిచి, కాల్చివేశారు. అది మనలోని అంతర్గత ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవించేవారు ఎలా నశింపజేస్తారో అలాగే జరిగింది.
భీమభాసద్రుటక్షుణ్ణా తతో గీర్వాణవాహినీ । పరిదుద్రావ వేగేన గఙ్గేవ హిమవచ్చ్యుతా
భయంకరమైన అగ్నిలాంటి అసురులు ఆ దేవతల సైన్యాన్ని నాశనం చేయగా, ఆ సైన్యం హిమవంతం నుంచి దూసుకొచ్చే గంగలా వేగంగా పారిపోయింది.
సా సురానీకినీ దేవం క్షీరోదార్ణవశాయినమ్ । జగామ శరణం శైలం వాతాన్తేవాబ్దమాలికా
ఆ దేవతల సైన్యం పాలు సముద్రంపై విశ్రాంతి తీసుకుంటున్న దేవుని ఆశ్రయం కోరింది. గాలివాటంలో మేఘాల హారమై పర్వతాన్ని ఆశ్రయించడంలా అది ఆయనను శరణు వెళ్లింది.
విష్ణుర్ ఆశ్వాసయామ్ ఆస తాం భీతాం దేవవాహినీమ్ । భుజగాభిద్రుతామ్ ఏకాం రమణీమ్ ఇవ నాయకః
విష్ణువు భయంతో వణికిపోయిన ఆ దేవతా నదిని, పాములు వెంటాడుతున్నప్పుడు, ఒక నాయకుడు తన ప్రియమైన భార్యను ఎలా ఆదరిస్తాడో అలా ఓదార్చాడు.
అథ క్షీరోదకుహరే తావత్ సా సురవాహినీ । ఉవాస యావద్ భగవాన్ అరినాశార్థమ్ ఉద్యయౌ
తర్వాత ఆ దేవతా నది, పాలసముద్రపు లోపల ఉన్న గుహలో, భగవంతుడు శత్రువులను నాశనం చేయడానికి బయలుదేరే వరకు అక్కడే ఉండిపోయింది.
బభూవ దారుణం యుద్ధం శౌరిశమ్బరయోస్ తతః । అకాల ఇవ కల్పాన్తస్ సముడ్డీనకులాచలః
ఆ తర్వాత శౌరి, శంబరుల మధ్య భయంకరమైన యుద్ధం జరిగింది. అది కాలాంతక సమయంలో పర్వతాలు, వంశాలు తలకిందులయ్యే విధంగా ఉధృతంగా సాగింది.
శశామ సమరే తస్మిన్ దైత్యస్ సబలవాహనః । నారాయణహతో యాతశ్ శమ్బరో వైష్ణవీం పురీమ్
ఆ యుద్ధంలో దైత్యుడు తన సైన్యం, రథాలతో కలసి ఓడిపోయాడు. నారాయణుడు సంహరించడంతో శంబరుడు విష్ణువు నగరానికి వెళ్లిపోయాడు.
భీమభాసద్రుటాస్ తే తు తస్మిన్ విషమసఙ్గరే । విష్ణునైవ శమం నీతాః పవనేనేవ దీపకాః
ఆ భయంకరమైన యుద్ధంలో భయపడి పారిపోయిన వారు విష్ణువు దయతో శాంతిని పొందారు, గాలి ఊదినప్పుడు దీపాలు ఆర్పబడినట్లుగా.
తే హి నిర్వాసనా ఏవ యదా శాన్తిమ్ ఉపాగతాః । తదైతేషాం గతిర్ జాతా దీపానామ్ ఇవ శామ్యతామ్
వారు తమ వాసనలను కోల్పోయి శాంతిని పొందినప్పుడు, వారి స్థితి ఆర్పబడుతున్న దీపాలవంటి దిశగా మారింది.
తస్మాద్ వాసనయా బద్ధం ముక్తం నిర్వాసనం మనః । రామ నిర్వాసనీభావమ్ ఆహరాశు వివేకతః
కాబట్టి వాసనలతో మనస్సు బంధించబడుతుంది; వాసనలు లేనప్పుడు అది విముక్తమవుతుంది. రామా, వివేకంతో వాసనలేని స్థితిని త్వరగా సాధించు.
సమ్యగాలోకనాత్ సత్యాద్ వాసనా ప్రవిలీయతే । వాసనావిలయే చేతశ్ శమమ్ ఆయాతి దీపవత్
నిజాన్ని సరిగ్గా గ్రహించినప్పుడు వాసనలు కరిగిపోతాయి; వాసనలు కరిగిపోయినప్పుడు మనస్సు దీపంలా శాంతిని పొందుతుంది.
న సత్యం కిఞ్చిద్ ఏవేహ యద్భావో భావయత్య్ అలమ్ । నాస్త్య్ ఏవ భావనా తస్మాద్ ఇత్య్ ఏతత్ సమ్యగీక్షణమ్
ఇక్కడ నిజంగా ఏదీ లేదు; ఏది కనిపిస్తుందో అది మన ఊహ వల్లే కనిపిస్తుంది. అసలు ఊహ కూడా వాస్తవంగా లేదు. ఇదే నిజమైన జ్ఞానం.
వాసనాచిత్తనామానౌ శబ్దావ్ అర్థసమన్వితౌ । సత్యావలోకనాద్ యత్ర విలీనౌ తత్ పరం పదమ్
వాసన, మనస్సు అనే పదాలు అర్థంతో కూడినవి. నిజాన్ని తెలుసుకున్నప్పుడు ఇవి రెండూ లయమైపోతాయి. అటువంటి స్థితినే పరమపదమంటారు.
ఆత్మైవేదం జగత్ సర్వం కః కిం భావయతు క్వ వా । భావనా నామ నాస్త్య్ ఏవ ఏతత్ తత్ సమ్యగీక్షణమ్
ఈ మొత్తం జగత్తు ఆత్మయే. ఎవరు, ఏమి, ఎక్కడ ఊహించగలరు? ఊహ అనే దానికే వాస్తవం లేదు. ఇదే సరైన దృష్టి.
వాసనావలితం చిత్తమ్ ఇహ స్థితిమ్ ఉపాగతమ్ । తద్ ఏవ తద్వినిర్ముక్తం విముక్తమ్ ఇతి కథ్యతే
వాసనలతో కూడిన మనస్సు ఇక్కడ ఒక స్థితిని పొందుతుంది. ఆ వాసనల నుండి విడిపోతే దానినే విముక్తి అంటారు.
నానాఘటపటాకారైశ్ చేతస్ స్థితిమ్ ఉపాగతమ్ । తద్ ఏవాశు శమం నేయం మిథ్యా యక్ష ఇవోత్థితః
మనస్సు పానపాత్రలు, వస్త్రాలు వంటి ఎన్నో రూపాలు ధరించి స్థిరమవుతుంది. ఆ మనస్సును వెంటనే శాంతికి తీసుకెళ్లాలి, ఎందుకంటే దాని రూపాలు ఊహలో పుట్టిన యక్షుని లాంటివి, వాస్తవం కావు.
దామవ్యాలకటాకారైశ్ చేతః పరిణతం యథా । భీమభాసద్రుటాకారైశ్ చేతః పరిణతం తథా
హారమో, పాము రూపమో మనస్సు ఎలాగో మారుతుంది; అలాగే భయంకరంగా మెరుస్తున్న చెట్టు రూపంగా కూడా మారుతుంది.
భీమభాసద్రుటన్యాయో రాఘవాస్త్వ్ అచలస్ తవ । దామవ్యాలకటన్యాయో మా తే భవతు రాఘవ
రాఘవా! ఆ భయంకరంగా మెరుస్తున్న చెట్టు తత్వం నీలో దృఢంగా నిలవాలి. హారం లేదా పాము తత్వం నీలో ఉండకూడదు.