అహం హి జగద్ ఇత్య్ అన్తర్ హేయాదేయదృశోః క్షయే । సమతాయాం ప్రసన్నాయాం నాహఙ్కారః ప్రవర్తతే
నేను, ఈ జగత్తు అన్న భావనలు అంతరించిపోయి, మనసు సమంగా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అహంకారం పనిచేయదు.
కిమాకృతిర్ అహఙ్కారః కథం సన్త్యజ్యతే ప్రభో । సశరీరో ఽశరీరశ్ చ త్యక్తే తస్మిన్ కథం భవేత్
ప్రభూ, అహంకారం అనగా ఏమిటి? దాని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? దాన్ని ఎలా వదిలేయవచ్చు? దేహంతోనో లేక దేహం లేకుండానో దాన్ని వదిలేసిన తర్వాత ఏమి మిగిలిపోతుంది?
త్రివిధో రాఘవాస్తీహ త్వ్ అహఙ్కారో జగత్త్రయే । ద్వౌ శ్రేష్ఠావ్ ఇతరస్ త్యాజ్యశ్ శృణు త్వం కథయామి తే
రాఘవా, ఈ లోకముల్లో మూడు రకాల అహంకారాలు ఉన్నాయి. వాటిలో రెండు ఉత్తమమైనవి, మరొకటి వదిలేయవలసింది. నేను ఇప్పుడు నీకు వివరంగా చెబుతాను, విను.
అహం సర్వమ్ ఇదం విశ్వం పరమాత్మాహమ్ అచ్యుతః । నాన్యద్ అస్తీతి సంవిద్ యా పరమా సా హ్య్ అహఙ్కృతిః
ఈ విశ్వమంతా నేనే, నేను పరమాత్మ, నశించని వాడిని, దీనికంటే వేరే ఏదీ లేదు—అని తెలిసిన జ్ఞానం అహంకారం లో అత్యున్నతమైనది.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి దారి చూపుతుంది, బంధనానికి కాదు. ఇది జీవన్ముక్తునికి ఉంటుంది. దీనిని అహంకారం అని పిలిచినా, అది వాస్తవానికి పేరుకే, నిజమైన అహంకారం కాదు.
సర్వస్మాద్ వ్యతిరిక్తో ఽహం వాలాగ్రశతకల్పితః । యది వా సంవిద్ ఏషాసౌ ద్వితీయాహఙ్కృతిః పరా
నేను అన్నిటి నుండి వేరుగా ఉన్నవాడిని, వాలువెన్నెలలో వందవ భాగం కన్నా సూత్రమైనవాడిని. లేదా, ఈ జ్ఞానం అత్యున్నతమైన రెండవ అహంకార రూపంగా కూడా భావించవచ్చు.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి ఉపయుక్తం, బంధానికి కాదు. జీవన్ముక్తునికి ఇది ఉంటుంది. దీనిని అహంకారమని పిలవడం ఊహ మాత్రమే, నిజంగా కాదు.
పాణిపాదాదిమాత్రో ఽయమ్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయః । అహఙ్కారస్ తృతీయో ఽసౌ లౌకికస్ తుచ్ఛ ఏవ సః
నేను చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవే అన్న నమ్మకమే ఇది. ఈ మూడవ అహంకారం లోకసంబంధమైనది, అసలు విలువ లేనిది.
వర్జ్య ఏష దురాత్మాసౌ శత్రుర్ ఏష పరస్ స్మృతః । అనేనాభిహతో జన్తుర్ న భూయః పరిరోహతి
ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని వదిలేయాలి. ఇది ఇతరులకు శత్రువుగా గుర్తించబడుతుంది. దీని చేత దెబ్బతిన్న జీవి మళ్లీ ఎదగడు.
రిపుణానేన బలినా వివిధాధిప్రదాయినా । ఖర్వీకృతమతిర్ లోకస్ సఙ్కటేష్వ్ ఏవ మజ్జతి
ఈ బలమైన శత్రువు ఎన్నో అధికారాలు ఇస్తూ, ప్రపంచంలో ఉన్న మనసును చిన్నదిగా చేసి, కష్టాల్లోనే ముంచేస్తుంది.
అనయా దురహఙ్కృత్యా భావాత్ సన్త్యక్తయా చిరమ్ । శిష్టాహఙ్కారవాఞ్ జన్తుర్ భగవాన్ యాతి ముక్తతామ్
ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని మన హృదయం నుంచి చాలా కాలం విడిచిపెట్టినప్పుడు, మిగిలిన అహంకారంతో ఉన్న జీవి, ఓ భగవంతుడా, విముక్తిని పొందుతాడు.
లోకాహఙ్కారదోషస్య వపుర్ అస్మీతి రూపిణః । న దేహో ఽస్మీతి నిర్ణీయవర్జనం మహతాం మతమ్
ప్రపంచ అహంకార దోషం వల్ల 'నేను ఈ శరీరం' అనే భావన కలిగినవారు, ఆ భావనను వదిలేయాలి. 'నేను శరీరం కాదు' అనే దృష్టిని గొప్పవారు అనుసరిస్తారు.
ప్రథమౌ ద్వావ్ అహఙ్కారావ్ అఙ్గీకృత్యాప్య్ అలౌకికౌ । తృతీయాహఙ్కృతిస్ త్యాజ్యా లౌకికీ దుఃఖదాయినీ
మొదటి రెండు అహంకారాలు అంగీకరించినా, అవి లోకానికి సంబంధించినవి కావు. మూడవ అహంకారం మాత్రం లోకానికి సంబంధించినది, బాధను కలిగించేది, కాబట్టి దాన్ని వదిలేయాలి.
అనయా దురహఙ్కృత్యా దామవ్యాలకటాః కిల । తాం దశాం సమనుప్రాప్తా యా కథాస్వ్ అపి దుఃఖదా
ఈ దురహంకార భావంతో బంధనాల గొలుసులు ఏర్పడతాయి. ఆ స్థితికి చేరినవారు, దాని గురించి కథల్లో కూడా విన్నా బాధపడతారు.
తృతీయాం లౌకికీమ్ ఏతాం త్యక్త్వా చిత్తాద్ అహఙ్కృతిమ్ । కిమ్భావః పురుషో బ్రహ్మన్ ప్రాప్నుయాద్ ఆత్మనే హితమ్
ఓ బ్రహ్మన్, మనసులోని ఈ మూడవ, లోకికమైన అహంకారాన్ని వదిలిపెడితే, మనిషికి తనకేంటి మేలు జరుగుతుంది?
ఏషా తావత్ పరిత్యాజ్యా త్యక్త్వైతాం దుఃఖదాయినీమ్ । యథా యథా పుమాంస్ తిష్ఠేత్ పరమ్ ఏతి తథా తథా
ఈ బాధను కలిగించే అహంకారాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. దాన్ని ఎంతగా వదిలిపెడితే, అంతగా పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
ఏతే అహఙ్కృతిదశే పూర్వోక్తే భావయన్ యది । తిష్ఠత్య్ అభ్యేతి పరమం తత్ పదం పురుషో ఽనఘః
మునుపు చెప్పిన అహంకార స్థితులను మనస్సులో ఆలోచిస్తూ స్థిరంగా ఉన్నవాడు, పాపరహితుడు, ఆ పరమ పదాన్ని చేరుకుంటాడు.
అథ తే ఏవ సన్త్యజ్య సర్వాహఙ్కృతివివర్జితః । సన్తిష్ఠతే తథాప్య్ ఉచ్చైఃపదమ్ ఏవాధిరోహతి
ఈ విధంగా, ఆ భావాలను కూడా పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, అహంకారాన్ని పూర్తిగా తొలగించినవాడు ఉన్నా, అతడు ఎప్పటికీ ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటాడు.
సర్వదా సర్వయత్నేన లౌకికీ దురహఙ్కృతిః । పరమానన్దబోధాయ వర్జనీయా మహాధియా
ప్రతి సమయంలో, అన్ని ప్రయత్నాలతో, లోకికమైన కఠినమైన అహంకారాన్ని, పరమానందం మరియు జ్ఞానాన్ని పొందేందుకు, మేధావులు తప్పక వదలాలి.
శరీరస్థామయాపుణ్యదురహఙ్కారవర్జనాత్ । అన్యన్ న పరమం శ్రేయ ఏతద్ ఏవ పరం పదమ్
శరీరంలో ఉన్న వ్యాధి, పాపం వల్ల కలిగే చెడు అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టడంలో మించిన శ్రేయస్సు మరొకటి లేదు; ఇదే పరమపదము.
భావాద్ అహఙ్కృతిం త్యక్త్వా స్థూలామ్ ఏతాం హి లౌకికీమ్ । తిష్ఠన్ వ్యవహరన్ వాపి న నరః ప్రపతత్య్ అధః
ఈ స్థూలమైన లోకిక అహంకారాన్ని మనసులో వదిలిపెట్టినవాడు, నిలబడి ఉన్నా, పనులు చేస్తూ ఉన్నా, ఎప్పుడూ దిగజారడు.
సంశాన్తాహఙ్కృతేర్ జన్తోర్ భోగరోగా మహామతేః । న స్వదన్తే సుతృప్తస్య యథా ప్రతివిషారసాః
ఓ మహామతి, ఎవరి అహంకారం పూర్తిగా శాంతమైందో, వారికి అనుభవాల రూపమైన వ్యాధులు ఇక మధురంగా అనిపించవు. పూర్తిగా తృప్తి చెందినవారికి విషమిశ్రమ రుచులు ఎలా ఇష్టం ఉండవో, అలాగే.
భోగేష్వ్ అస్వదమానేషు పుంసశ్ శ్రేయః పురోగతమ్ । క్షీణే ఽన్ధకారే కిం నామ మనసో ఽన్యత్ ప్రవర్తతే
భోగాలలో anymore ఆనందం కనపడని మనిషికి నిజమైన శ్రేయస్సు ముందే ఉంది. చీకటి తొలిగిపోయినప్పుడు మనసు ఇంకేదాన్ని ఆశించగలదు?
అహఙ్కారానుసన్ధానవర్జనాద్ ఏవ రాఘవ । పౌరుషైకప్రయత్నోత్థాత్ తీర్యతే భవసాగరః
ఓ రాఘవ, అహంకారాన్ని వెంబడించడాన్ని వదిలిపెట్టి, ఒక్క మనిషి స్వయంకృషితో ప్రయత్నిస్తే, ఈ సంసారసముద్రాన్ని దాటి వెళ్ళవచ్చు.
నాహం న నామ మమ కిఞ్చిద్ అపీతి మత్వా సర్వం చ మే సకలమ్ అప్య్ అహమ్ ఏవ వేతి । లబ్ధాస్పదాం మనసి సంవిదమ్ ఏవమ్ ఈడ్యాం నీత్వా స్థితిం పరమ్ ఉపైతి పదం మహాత్మా
నేను లేను, నాది ఏమీ లేదు, నాకు వేరుగా ఏదీ లేదు, ఈ సర్వం నాకే చెందింది అని మనసులో బలంగా స్థిరపరిచి, ఆ జ్ఞానాన్ని పొందిన మహాత్ముడు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.
అత్ర తే శృణు వక్ష్యామి దామాదిషు గతేష్వ్ అథ । యద్ వృత్తం శమ్బరస్యైవ నగరే నగసన్నిభే
ఇప్పుడు విను, దాముడు మరియు ఇతరులు అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయిన తర్వాత, పర్వతంలాంటి శంబరునగరంలో ఏమి జరిగిందో నేను చెబుతాను.
తథా గగనవిభ్రష్టే సమస్తే ధ్వస్తసంస్థితౌ । వినష్టే శమ్బరానీకే శరదీవాభ్రమణ్డలే
శరదృతువులో మేఘాలు వెళ్ళిపోయినప్పుడు ఆకాశం ఎలా ఖాళీగా ఉంటుందో, అలాగే శంబరుని సేన నాశనం అయి, అక్కడ అన్నీ అస్తవ్యస్తంగా మారిపోయాయి.
దేవనిర్జితసైన్యో ఽసౌ నీత్వా కతిపయాస్ సమాః । పునర్ దేవవధోద్యుక్తశ్ చిన్తయామ్ ఆస దానవః
దేవతలు తన సేనను ఓడించిన తర్వాత, ఆ దానవుడు కొన్ని సంవత్సరాలు గడిపి, మళ్లీ దేవతలను సంహరించాలనే సంకల్పంతో ఆలోచించసాగాడు.
దామాదయస్ తే రచితా యే మయా మాయయాసురాః । మౌర్ఖ్యాత్ తైర్ భావితా యుద్ధే మిథ్యైవాన్తర్ అహఙ్కృతిః
దాముడు మొదలైన అసురులను నేను నా మాయతో సృష్టించాను. యుద్ధంలో వాళ్లను నిజమైనవాళ్లని, నా లోపలి అహంకారాన్ని కూడా నిజమని అవివేకంతో భావించాను.
ఇదానీం సంసృజామ్య్ అన్యాన్ దానవాన్ మాయయోదితాన్ । తాన్ అథాప్య్ ఆత్మశాస్త్రజ్ఞాన్ సవివేకాన్ కరోమ్య్ అహమ్
ఇప్పుడు నేను మాయ వల్ల ఇతర దానవులను సృష్టించాను. తరువాత వారికి ఆత్మవిద్యను, వివేకాన్ని నేర్పించి, జ్ఞానులు చేశాను.