అహమ్భావో ఽఙ్కురో జన్మవృక్షాణామ్ అక్షయాత్మనామ్ । మమేదమ్ ఇతి విస్తీర్ణాస్ తేషామ్ శాఖాస్ సహస్రశః
'నేను' అనే భావమే ఎన్నడూ తరుగని జననమరణాల చెట్లకు మొగ్గ. 'ఇది నాది' అనే ఆలోచనలు వాటి వేల కొమ్మలుగా విస్తరిస్తాయి.
కచటా వాతవిస్ఫోటా భాన్త్య్ అర్థా వాసనోదయాః । విదార్యదారురవవత్ తరఙ్గారవపఙ్క్తివత్
మనలోని వాసనల వల్ల వస్తువులు కనిపించేవి, అవి ఎండిన దారువును గాలి కొట్టినప్పుడు వచ్చే శబ్దంలా, లేదా తరంగాల గుంపు చేసే గోలలా అనిపిస్తాయి.
అహమ్భావమహానాభిం త్వమ్ అహమ్భావవర్జితః । సంసారచక్రం వహనాద్ ఆత్మనః పరిరోధయ
నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని దాటి ఉన్నవాడివి. ఆ 'నేను' అనే భావమే సంసారచక్రానికి పెద్ద నాభి. అది నీలో తిరగకుండా అదుపులో పెట్టు.
అహమ్భావతమో యావత్ పుమరణ్యే విజృమ్భతే । తావద్ ఏతా వివల్గన్తి చిన్తామత్తపిశాచికాః
మనుష్యుల మనస్సులో 'నేను' అనే అహంభావం అనే చీకటి ఉండగా, ఆలోచనల రూపంలో ఉన్న భయాలు, బాధలు అల్లరి పిల్లల్లా తిరుగుతూ మనసును కలవరపెడతాయి.
అహఙ్కారపిశాచేన గృహీతో యో నరాధమః । న తన్త్రాణి న మన్త్రాశ్ చ తస్యానాథస్య శాన్తయే
అహంకారమనే భూతం పట్టుకున్న దురదృష్టుడికి, ఎలాంటి క్రియలు చేసినా, మంత్రాలు జపించినా, అతనికి శాంతి దక్కదు.
చిన్మాత్రే దర్పణాకారే నిర్మలే స్వాత్మని స్థితే । బిమ్బత్య్ అహఙ్కృతిస్ తస్మాత్ పుంసః కేవాత్ర వాచ్యతా
నిర్మలమైన మనస్సు స్వరూపంలో, అది అద్దంలా ఉన్నప్పుడు, అందులో అహంకారమనే ప్రతిబింబం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అలాంటప్పుడు మనిషి గురించి నిజంగా ఏమి చెప్పగలం?
అహఙ్కారచమత్కారో వస్తుధర్మో న రాఘవ । వాసనాకృత ఏషో ఽర్థః పుమ్ప్రయత్నేన శామ్యతి
ఓ రాఘవా! అహంకారంలో ఉన్న ఆశ్చర్యం నిజమైన స్వభావం కాదు. అది మనలోని వాసనల వల్ల కలిగింది. దీన్ని నిజమైన ప్రయత్నంతో మాత్రమే నివారించవచ్చు.
నాహం న చ మమార్థశ్రీస్ సుఖదుఃఖే కుతస్ స్థితే । ఇతి భావానుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
నేను లేను, నాకు ఏదీ సంపద, సుఖం లేదా దుఃఖం కూడా లేదు అని మనసులో బలంగా ఆలోచిస్తే, అహంకారం పుట్టదు.
మిథ్యేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీః కిం మే స్నేహవిరాగయోః । ఇత్య్ అన్తర్ అనుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
ఈ మాయాజాలపు వైభవం అబద్ధమే, నాకు మమకారం లేదా ద్వేషంతో ఏమి పని అని లోపల మనసులో విచారిస్తే, అహంకారం కలగదు.
నాహమ్ ఆత్మని నాప్య్ అస్య దృశ్యశ్రియ ఇతి స్వయమ్ । శాన్తేన వ్యవహారేణ నాహఙ్కారః ప్రవర్ధతే
నేను నా లోపల కూడా లేను, ఈ లోకపు వెలుగు వైభవంలో కూడా లేను అని ప్రశాంతంగా ప్రవర్తిస్తే, అహంకారం పెరగదు.
అహం హి జగద్ ఇత్య్ అన్తర్ హేయాదేయదృశోః క్షయే । సమతాయాం ప్రసన్నాయాం నాహఙ్కారః ప్రవర్తతే
నేను, ఈ జగత్తు అన్న భావనలు అంతరించిపోయి, మనసు సమంగా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అహంకారం పనిచేయదు.
కిమాకృతిర్ అహఙ్కారః కథం సన్త్యజ్యతే ప్రభో । సశరీరో ఽశరీరశ్ చ త్యక్తే తస్మిన్ కథం భవేత్
ప్రభూ, అహంకారం అనగా ఏమిటి? దాని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? దాన్ని ఎలా వదిలేయవచ్చు? దేహంతోనో లేక దేహం లేకుండానో దాన్ని వదిలేసిన తర్వాత ఏమి మిగిలిపోతుంది?
త్రివిధో రాఘవాస్తీహ త్వ్ అహఙ్కారో జగత్త్రయే । ద్వౌ శ్రేష్ఠావ్ ఇతరస్ త్యాజ్యశ్ శృణు త్వం కథయామి తే
రాఘవా, ఈ లోకముల్లో మూడు రకాల అహంకారాలు ఉన్నాయి. వాటిలో రెండు ఉత్తమమైనవి, మరొకటి వదిలేయవలసింది. నేను ఇప్పుడు నీకు వివరంగా చెబుతాను, విను.
అహం సర్వమ్ ఇదం విశ్వం పరమాత్మాహమ్ అచ్యుతః । నాన్యద్ అస్తీతి సంవిద్ యా పరమా సా హ్య్ అహఙ్కృతిః
ఈ విశ్వమంతా నేనే, నేను పరమాత్మ, నశించని వాడిని, దీనికంటే వేరే ఏదీ లేదు—అని తెలిసిన జ్ఞానం అహంకారం లో అత్యున్నతమైనది.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి దారి చూపుతుంది, బంధనానికి కాదు. ఇది జీవన్ముక్తునికి ఉంటుంది. దీనిని అహంకారం అని పిలిచినా, అది వాస్తవానికి పేరుకే, నిజమైన అహంకారం కాదు.
సర్వస్మాద్ వ్యతిరిక్తో ఽహం వాలాగ్రశతకల్పితః । యది వా సంవిద్ ఏషాసౌ ద్వితీయాహఙ్కృతిః పరా
నేను అన్నిటి నుండి వేరుగా ఉన్నవాడిని, వాలువెన్నెలలో వందవ భాగం కన్నా సూత్రమైనవాడిని. లేదా, ఈ జ్ఞానం అత్యున్నతమైన రెండవ అహంకార రూపంగా కూడా భావించవచ్చు.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి ఉపయుక్తం, బంధానికి కాదు. జీవన్ముక్తునికి ఇది ఉంటుంది. దీనిని అహంకారమని పిలవడం ఊహ మాత్రమే, నిజంగా కాదు.
పాణిపాదాదిమాత్రో ఽయమ్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయః । అహఙ్కారస్ తృతీయో ఽసౌ లౌకికస్ తుచ్ఛ ఏవ సః
నేను చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవే అన్న నమ్మకమే ఇది. ఈ మూడవ అహంకారం లోకసంబంధమైనది, అసలు విలువ లేనిది.
వర్జ్య ఏష దురాత్మాసౌ శత్రుర్ ఏష పరస్ స్మృతః । అనేనాభిహతో జన్తుర్ న భూయః పరిరోహతి
ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని వదిలేయాలి. ఇది ఇతరులకు శత్రువుగా గుర్తించబడుతుంది. దీని చేత దెబ్బతిన్న జీవి మళ్లీ ఎదగడు.
రిపుణానేన బలినా వివిధాధిప్రదాయినా । ఖర్వీకృతమతిర్ లోకస్ సఙ్కటేష్వ్ ఏవ మజ్జతి
ఈ బలమైన శత్రువు ఎన్నో అధికారాలు ఇస్తూ, ప్రపంచంలో ఉన్న మనసును చిన్నదిగా చేసి, కష్టాల్లోనే ముంచేస్తుంది.
అనయా దురహఙ్కృత్యా భావాత్ సన్త్యక్తయా చిరమ్ । శిష్టాహఙ్కారవాఞ్ జన్తుర్ భగవాన్ యాతి ముక్తతామ్
ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని మన హృదయం నుంచి చాలా కాలం విడిచిపెట్టినప్పుడు, మిగిలిన అహంకారంతో ఉన్న జీవి, ఓ భగవంతుడా, విముక్తిని పొందుతాడు.
లోకాహఙ్కారదోషస్య వపుర్ అస్మీతి రూపిణః । న దేహో ఽస్మీతి నిర్ణీయవర్జనం మహతాం మతమ్
ప్రపంచ అహంకార దోషం వల్ల 'నేను ఈ శరీరం' అనే భావన కలిగినవారు, ఆ భావనను వదిలేయాలి. 'నేను శరీరం కాదు' అనే దృష్టిని గొప్పవారు అనుసరిస్తారు.
ప్రథమౌ ద్వావ్ అహఙ్కారావ్ అఙ్గీకృత్యాప్య్ అలౌకికౌ । తృతీయాహఙ్కృతిస్ త్యాజ్యా లౌకికీ దుఃఖదాయినీ
మొదటి రెండు అహంకారాలు అంగీకరించినా, అవి లోకానికి సంబంధించినవి కావు. మూడవ అహంకారం మాత్రం లోకానికి సంబంధించినది, బాధను కలిగించేది, కాబట్టి దాన్ని వదిలేయాలి.
అనయా దురహఙ్కృత్యా దామవ్యాలకటాః కిల । తాం దశాం సమనుప్రాప్తా యా కథాస్వ్ అపి దుఃఖదా
ఈ దురహంకార భావంతో బంధనాల గొలుసులు ఏర్పడతాయి. ఆ స్థితికి చేరినవారు, దాని గురించి కథల్లో కూడా విన్నా బాధపడతారు.
తృతీయాం లౌకికీమ్ ఏతాం త్యక్త్వా చిత్తాద్ అహఙ్కృతిమ్ । కిమ్భావః పురుషో బ్రహ్మన్ ప్రాప్నుయాద్ ఆత్మనే హితమ్
ఓ బ్రహ్మన్, మనసులోని ఈ మూడవ, లోకికమైన అహంకారాన్ని వదిలిపెడితే, మనిషికి తనకేంటి మేలు జరుగుతుంది?
ఏషా తావత్ పరిత్యాజ్యా త్యక్త్వైతాం దుఃఖదాయినీమ్ । యథా యథా పుమాంస్ తిష్ఠేత్ పరమ్ ఏతి తథా తథా
ఈ బాధను కలిగించే అహంకారాన్ని పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. దాన్ని ఎంతగా వదిలిపెడితే, అంతగా పరమ స్థితిని పొందుతాడు.
ఏతే అహఙ్కృతిదశే పూర్వోక్తే భావయన్ యది । తిష్ఠత్య్ అభ్యేతి పరమం తత్ పదం పురుషో ఽనఘః
మునుపు చెప్పిన అహంకార స్థితులను మనస్సులో ఆలోచిస్తూ స్థిరంగా ఉన్నవాడు, పాపరహితుడు, ఆ పరమ పదాన్ని చేరుకుంటాడు.
అథ తే ఏవ సన్త్యజ్య సర్వాహఙ్కృతివివర్జితః । సన్తిష్ఠతే తథాప్య్ ఉచ్చైఃపదమ్ ఏవాధిరోహతి
ఈ విధంగా, ఆ భావాలను కూడా పూర్తిగా వదిలిపెట్టి, అహంకారాన్ని పూర్తిగా తొలగించినవాడు ఉన్నా, అతడు ఎప్పటికీ ఉన్నత స్థితికి చేరుకుంటాడు.
సర్వదా సర్వయత్నేన లౌకికీ దురహఙ్కృతిః । పరమానన్దబోధాయ వర్జనీయా మహాధియా
ప్రతి సమయంలో, అన్ని ప్రయత్నాలతో, లోకికమైన కఠినమైన అహంకారాన్ని, పరమానందం మరియు జ్ఞానాన్ని పొందేందుకు, మేధావులు తప్పక వదలాలి.
శరీరస్థామయాపుణ్యదురహఙ్కారవర్జనాత్ । అన్యన్ న పరమం శ్రేయ ఏతద్ ఏవ పరం పదమ్
శరీరంలో ఉన్న వ్యాధి, పాపం వల్ల కలిగే చెడు అహంకారాన్ని వదిలిపెట్టడంలో మించిన శ్రేయస్సు మరొకటి లేదు; ఇదే పరమపదము.