బాధతే ధ్యామలధియామ్ అపిశాచే పిశాచధీః । శిశూనాం నావదాతాన్తఃకరణానాం విచారణాత్
చీకటి మబ్బుతో కూడిన బుద్ధి ఉన్నవారిని, పిశాచపు మనస్సు కూడా బాధిస్తుంది. కానీ అంతఃకరణం నిర్మలంగా ఉన్న పిల్లలకు, వారు విచారించరు కాబట్టి అలాంటి బాధ ఉండదు.
చిజ్జ్యోత్స్నా యావద్ ఏవాన్తర్ అహఙ్కారఘనావృతా । వికాసమ్ ఏతి నో తావత్ పరమార్థకుముద్వతీ
మనస్సులో ఉన్న ఆ వెలుగు, అహంకారమనే మబ్బుతో కప్పబడినంత వరకు, అది వికసించదు. అది పరమార్థమనే రాత్రిపువ్వు ఎలా విప్పదో, అలాగే.
ప్రమార్జితే ఽహమ్ ఇత్య్ అస్మిన్ పదే సార్థే స్వయం చితా । నరకస్వర్గమోక్షాదితృష్ణాయాః కల్పనైవ కా
‘నేను’ అనే భావన పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నరకం, స్వర్గం, మోక్షం వంటి వాటిపట్ల కోరికలు ఊహించుకునే అవకాశం ఏముంటుంది?
హృది యావద్ అహఙ్కారవారిదః ప్రవిజృమ్భతే । తావద్ వికాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాకుటజమఞ్జరీ
హృదయంలో అహంకారమనే మబ్బు విస్తరిస్తున్నంత కాలం, తృష్ణ అనే కుడజపువ్వు ముద్దలు విరియుతూనే ఉంటాయి.
ఆక్రమ్య చేతనాదిత్యమ్ అహఙ్కారామ్బుదే స్థితే । జాడ్యమ్ ఏవ స్థితిం యాతి న ప్రాకాశ్యం కథఞ్చన
బోధ అనే సూర్యుడిని అహంకారమనే మేఘం కప్పేసినప్పుడు, అక్కడ వెలుగు ఉండదు; మూర్ఖత్వమే మిగులుతుంది.
ఆసన్నో ఽయమ్ అహఙ్కారస్ స్వయం మిథ్యా ప్రకల్పితః । దుఃఖాయైవ న హర్షాయ బాలసమ్భ్రమయక్షవత్
ఈ అహంకారం మనకు దగ్గరగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, నిజానికి మన ఊహలోనే కల్పించబడింది. ఇది ఆనందాన్ని కాదు, కేవలం బాధనే ఇస్తుంది — చిన్నపిల్లలకు జ్వరం వచ్చినప్పుడు వారు అయోమయానికి లోనయ్యేలా.
ముధైవ కల్పితో మోహమ్ అహమ్భావః ప్రయచ్ఛతి । అనన్తసంసారకరం దామాదిష్వ్ ఇవ దుర్మతౌ
వృథాగా కల్పించుకున్న ఈ అహంభావం మనసులో మాయను కలిగిస్తుంది. అది తప్పుదారి పట్టినవారికి కట్టుబాట్లు ఎలా అంతులేని జనన మరణ చక్రాన్ని కలిగిస్తాయో, అలాగే ఈ అహంకారం కూడా అంతులేని సంసారాన్ని కలిగిస్తుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి స్ఫారమోహాద్ అన్యత్ పరం తమః । అనర్థభూతం సంసారే న భూతం న భవిష్యతి
‘ఇది నేనే’ అనే భావన తీవ్రమైన మాయ వల్ల కలుగుతుంది. ఇది మరో రకమైన చీకటి. ఇది లోకంలో అనర్థాలకు కారణమవుతుంది. నిజంగా ఇది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండదు.
యత్ కిఞ్చిద్ ఇదమ్ ఆయాతి సుఖదుఃఖమ్ అలాతవత్ । తద్ అహఙ్కారచక్రస్య ప్రవికాసి విజృమ్భితమ్
ఇక్కడ ఏ ఆనందం లేదా బాధ కలిగినా, అది అహంకారం అనే చక్రం తిరుగుతున్నట్లే. అది అహంకారపు ఆటలో భాగమే తప్ప, వేరే ఏదీ కాదు.
అహఙ్కారాఙ్కురః కష్టో హృది యేనాధిరోపితః । సహస్రశాఖం దుశ్ఛేదం తస్య సంసృతికాననమ్
మన హృదయంలో అహంకారపు మొక్క విత్తినప్పుడు, అది బాధను కలిగిస్తూ, వేల కొమ్మలతో పెరిగి, ఈ జనన మరణాల అరణ్యంగా మారుతుంది. దాన్ని తొలగించడం చాలా కష్టం.
అహమ్భావో ఽఙ్కురో జన్మవృక్షాణామ్ అక్షయాత్మనామ్ । మమేదమ్ ఇతి విస్తీర్ణాస్ తేషామ్ శాఖాస్ సహస్రశః
'నేను' అనే భావమే ఎన్నడూ తరుగని జననమరణాల చెట్లకు మొగ్గ. 'ఇది నాది' అనే ఆలోచనలు వాటి వేల కొమ్మలుగా విస్తరిస్తాయి.
కచటా వాతవిస్ఫోటా భాన్త్య్ అర్థా వాసనోదయాః । విదార్యదారురవవత్ తరఙ్గారవపఙ్క్తివత్
మనలోని వాసనల వల్ల వస్తువులు కనిపించేవి, అవి ఎండిన దారువును గాలి కొట్టినప్పుడు వచ్చే శబ్దంలా, లేదా తరంగాల గుంపు చేసే గోలలా అనిపిస్తాయి.
అహమ్భావమహానాభిం త్వమ్ అహమ్భావవర్జితః । సంసారచక్రం వహనాద్ ఆత్మనః పరిరోధయ
నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని దాటి ఉన్నవాడివి. ఆ 'నేను' అనే భావమే సంసారచక్రానికి పెద్ద నాభి. అది నీలో తిరగకుండా అదుపులో పెట్టు.
అహమ్భావతమో యావత్ పుమరణ్యే విజృమ్భతే । తావద్ ఏతా వివల్గన్తి చిన్తామత్తపిశాచికాః
మనుష్యుల మనస్సులో 'నేను' అనే అహంభావం అనే చీకటి ఉండగా, ఆలోచనల రూపంలో ఉన్న భయాలు, బాధలు అల్లరి పిల్లల్లా తిరుగుతూ మనసును కలవరపెడతాయి.
అహఙ్కారపిశాచేన గృహీతో యో నరాధమః । న తన్త్రాణి న మన్త్రాశ్ చ తస్యానాథస్య శాన్తయే
అహంకారమనే భూతం పట్టుకున్న దురదృష్టుడికి, ఎలాంటి క్రియలు చేసినా, మంత్రాలు జపించినా, అతనికి శాంతి దక్కదు.
చిన్మాత్రే దర్పణాకారే నిర్మలే స్వాత్మని స్థితే । బిమ్బత్య్ అహఙ్కృతిస్ తస్మాత్ పుంసః కేవాత్ర వాచ్యతా
నిర్మలమైన మనస్సు స్వరూపంలో, అది అద్దంలా ఉన్నప్పుడు, అందులో అహంకారమనే ప్రతిబింబం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అలాంటప్పుడు మనిషి గురించి నిజంగా ఏమి చెప్పగలం?
అహఙ్కారచమత్కారో వస్తుధర్మో న రాఘవ । వాసనాకృత ఏషో ఽర్థః పుమ్ప్రయత్నేన శామ్యతి
ఓ రాఘవా! అహంకారంలో ఉన్న ఆశ్చర్యం నిజమైన స్వభావం కాదు. అది మనలోని వాసనల వల్ల కలిగింది. దీన్ని నిజమైన ప్రయత్నంతో మాత్రమే నివారించవచ్చు.
నాహం న చ మమార్థశ్రీస్ సుఖదుఃఖే కుతస్ స్థితే । ఇతి భావానుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
నేను లేను, నాకు ఏదీ సంపద, సుఖం లేదా దుఃఖం కూడా లేదు అని మనసులో బలంగా ఆలోచిస్తే, అహంకారం పుట్టదు.
మిథ్యేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీః కిం మే స్నేహవిరాగయోః । ఇత్య్ అన్తర్ అనుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
ఈ మాయాజాలపు వైభవం అబద్ధమే, నాకు మమకారం లేదా ద్వేషంతో ఏమి పని అని లోపల మనసులో విచారిస్తే, అహంకారం కలగదు.
నాహమ్ ఆత్మని నాప్య్ అస్య దృశ్యశ్రియ ఇతి స్వయమ్ । శాన్తేన వ్యవహారేణ నాహఙ్కారః ప్రవర్ధతే
నేను నా లోపల కూడా లేను, ఈ లోకపు వెలుగు వైభవంలో కూడా లేను అని ప్రశాంతంగా ప్రవర్తిస్తే, అహంకారం పెరగదు.
అహం హి జగద్ ఇత్య్ అన్తర్ హేయాదేయదృశోః క్షయే । సమతాయాం ప్రసన్నాయాం నాహఙ్కారః ప్రవర్తతే
నేను, ఈ జగత్తు అన్న భావనలు అంతరించిపోయి, మనసు సమంగా ప్రశాంతంగా ఉన్నప్పుడు, అహంకారం పనిచేయదు.
కిమాకృతిర్ అహఙ్కారః కథం సన్త్యజ్యతే ప్రభో । సశరీరో ఽశరీరశ్ చ త్యక్తే తస్మిన్ కథం భవేత్
ప్రభూ, అహంకారం అనగా ఏమిటి? దాని స్వభావం ఎలా ఉంటుంది? దాన్ని ఎలా వదిలేయవచ్చు? దేహంతోనో లేక దేహం లేకుండానో దాన్ని వదిలేసిన తర్వాత ఏమి మిగిలిపోతుంది?
త్రివిధో రాఘవాస్తీహ త్వ్ అహఙ్కారో జగత్త్రయే । ద్వౌ శ్రేష్ఠావ్ ఇతరస్ త్యాజ్యశ్ శృణు త్వం కథయామి తే
రాఘవా, ఈ లోకముల్లో మూడు రకాల అహంకారాలు ఉన్నాయి. వాటిలో రెండు ఉత్తమమైనవి, మరొకటి వదిలేయవలసింది. నేను ఇప్పుడు నీకు వివరంగా చెబుతాను, విను.
అహం సర్వమ్ ఇదం విశ్వం పరమాత్మాహమ్ అచ్యుతః । నాన్యద్ అస్తీతి సంవిద్ యా పరమా సా హ్య్ అహఙ్కృతిః
ఈ విశ్వమంతా నేనే, నేను పరమాత్మ, నశించని వాడిని, దీనికంటే వేరే ఏదీ లేదు—అని తెలిసిన జ్ఞానం అహంకారం లో అత్యున్నతమైనది.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి దారి చూపుతుంది, బంధనానికి కాదు. ఇది జీవన్ముక్తునికి ఉంటుంది. దీనిని అహంకారం అని పిలిచినా, అది వాస్తవానికి పేరుకే, నిజమైన అహంకారం కాదు.
సర్వస్మాద్ వ్యతిరిక్తో ఽహం వాలాగ్రశతకల్పితః । యది వా సంవిద్ ఏషాసౌ ద్వితీయాహఙ్కృతిః పరా
నేను అన్నిటి నుండి వేరుగా ఉన్నవాడిని, వాలువెన్నెలలో వందవ భాగం కన్నా సూత్రమైనవాడిని. లేదా, ఈ జ్ఞానం అత్యున్నతమైన రెండవ అహంకార రూపంగా కూడా భావించవచ్చు.
మోక్షాయైషా న బన్ధాయ జీవన్ముక్తస్య విద్యతే । అహఙ్కారాభిధా త్వ్ అస్యాః కల్పితా న తు వాస్తవీ
ఇది మోక్షానికి ఉపయుక్తం, బంధానికి కాదు. జీవన్ముక్తునికి ఇది ఉంటుంది. దీనిని అహంకారమని పిలవడం ఊహ మాత్రమే, నిజంగా కాదు.
పాణిపాదాదిమాత్రో ఽయమ్ అహమ్ ఇత్య్ ఏవ నిశ్చయః । అహఙ్కారస్ తృతీయో ఽసౌ లౌకికస్ తుచ్ఛ ఏవ సః
నేను చేతులు, కాళ్లు మొదలైనవే అన్న నమ్మకమే ఇది. ఈ మూడవ అహంకారం లోకసంబంధమైనది, అసలు విలువ లేనిది.
వర్జ్య ఏష దురాత్మాసౌ శత్రుర్ ఏష పరస్ స్మృతః । అనేనాభిహతో జన్తుర్ న భూయః పరిరోహతి
ఈ హానికరమైన అహంకారాన్ని వదిలేయాలి. ఇది ఇతరులకు శత్రువుగా గుర్తించబడుతుంది. దీని చేత దెబ్బతిన్న జీవి మళ్లీ ఎదగడు.
రిపుణానేన బలినా వివిధాధిప్రదాయినా । ఖర్వీకృతమతిర్ లోకస్ సఙ్కటేష్వ్ ఏవ మజ్జతి
ఈ బలమైన శత్రువు ఎన్నో అధికారాలు ఇస్తూ, ప్రపంచంలో ఉన్న మనసును చిన్నదిగా చేసి, కష్టాల్లోనే ముంచేస్తుంది.