దృశ్యాత్యన్తాభావతస్ తు పరమ్ ఏవావశిష్యతే । అన్యాభావవశాద్ ఆశు జీవస్ తత్రైవ లీయతే
బయట కనిపించే ప్రపంచం పూర్తిగా లేనప్పుడు, పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. మిగతా అన్నీ లేనందువల్ల, జీవుడు త్వరగా ఆ పరమాత్మలో కలిసిపోతాడు.
న చోత్పన్నం న చైవాసీద్ దృశ్యం న చ భవిష్యతి । వర్తమానే ఽపి నైవాస్తి పరమ్ ఏవాస్త్య్ అవేదితమ్
ఈ ప్రపంచం పుట్టలేదు, గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. ఇప్పుడూ నిజంగా లేదు. తెలియదగిన పరమాత్మ మాత్రమే నిజంగా ఉంది.
ఏతద్ యుక్తిసహస్రేణ దర్శితం దర్శ్యతే ఽపి చ । సర్వైర్ ఏవానుభూతం హి దర్శయిష్యామి చాధునా
ఈ విషయాన్ని వెయ్యి విధాలుగా చెప్పాను, చూపించాను కూడా. అందరూ అనుభవించినదే ఇది. ఇప్పుడు నేను దీనిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాను.
యథేదమ్ అఖిలం శాన్తం త్రిజగత్ సంవిదమ్బరమ్ । ఇదం తత్త్వం త్వ్ అసత్త్వాది కుతో ఽత్ర స్యాత్ కథఞ్చన
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ ప్రశాంతమైన చైతన్య విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఇదే నిజమైన తత్వం. ఇక్కడ అసత్యం లేదా వేరే ఏదైనా ఎలా ఉండగలదు?
చిచ్ చమత్కురుతే చారు చఞ్చలాచఞ్చలాత్మని । యత్ తయైవ తద్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతే
చైతన్యం స్వయంగా అద్భుతంగా ఉంది. అది చలనం, నిశ్చలత రెండింటిలోను ఆనందిస్తుంది. అదే చైతన్యం వల్ల ఈ లోకాన్ని మనం ఇలానే అనుభవిస్తున్నాము.
త్రైలోక్యరూపో ఽనుభవశ్ చిదాదిత్యాంశుమణ్డలమ్ । క్వ వేన్ద్వంశుమతోర్ భేదో నిర్వికత్థన కథ్యతామ్
మూడు లోకాల అనుభవం అనేది చైతన్య సూర్యుని కిరణాల వలె ఉంటుంది. ఓ జ్ఞానీ! సూర్యుడికి, అతని కిరణాలకు మధ్య వేరుదనం ఎక్కడ ఉంది చెప్పు.
స్వభావతో ఽస్యాశ్ చిద్దృష్టేర్ యే ఉన్మేషనిమేషణే । జగద్రూపానుభూతేస్ తావ్ ఏతావ్ అస్తమయోదయౌ
చైతన్య దృష్టికి సహజంగా ఉన్న తెరవడం, మూసివేయడం అనే లక్షణాలు, లోకాన్ని అనుభవించడంలో ఉదయం, సాయంత్రం లాంటివే.
అహమర్థో ఽపరిజ్ఞాతః పరమార్థామ్బరే మలః । పరిజ్ఞాతో ఽహమర్థస్ తు పరమార్థామ్బరం భవేత్
నేను అనే భావం సరిగ్గా గ్రహించకపోతే, అది పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంలో మలినంగా ఉంటుంది. కానీ నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అదే పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంగా మారుతుంది.
అహమ్భావః పరిజ్ఞాతో నాహమ్భావీభవత్య్ అలమ్ । ఏకతామ్ అమ్బునేవామ్బు యాతి చిన్నభసాత్మనా
నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అది ఇక నేను అనే భావంగా ఉండదు. అది నీరు నీటిలో కలిసిపోవడంలా, చైతన్య ఆకాశంలో ఏకత్వాన్ని పొందుతుంది.
అహమాది జగద్ దృశ్యం కిల నాస్త్య్ ఏవ వస్తుతః । అవశ్యమ్ ఏవ తత్ కస్మాచ్ ఛిష్యతే ఽహంవిచారిణః
నేను అనే భావంతో మొదలయ్యే ఈ జగత్తు కేవలం కనిపించేదే తప్ప, వాస్తవంగా లేదు. నేను ఎవరో అన్వేషించే వారికి అది ఎందుకు మిగిలిపోవాలి?
బాధతే ధ్యామలధియామ్ అపిశాచే పిశాచధీః । శిశూనాం నావదాతాన్తఃకరణానాం విచారణాత్
చీకటి మబ్బుతో కూడిన బుద్ధి ఉన్నవారిని, పిశాచపు మనస్సు కూడా బాధిస్తుంది. కానీ అంతఃకరణం నిర్మలంగా ఉన్న పిల్లలకు, వారు విచారించరు కాబట్టి అలాంటి బాధ ఉండదు.
చిజ్జ్యోత్స్నా యావద్ ఏవాన్తర్ అహఙ్కారఘనావృతా । వికాసమ్ ఏతి నో తావత్ పరమార్థకుముద్వతీ
మనస్సులో ఉన్న ఆ వెలుగు, అహంకారమనే మబ్బుతో కప్పబడినంత వరకు, అది వికసించదు. అది పరమార్థమనే రాత్రిపువ్వు ఎలా విప్పదో, అలాగే.
ప్రమార్జితే ఽహమ్ ఇత్య్ అస్మిన్ పదే సార్థే స్వయం చితా । నరకస్వర్గమోక్షాదితృష్ణాయాః కల్పనైవ కా
‘నేను’ అనే భావన పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నరకం, స్వర్గం, మోక్షం వంటి వాటిపట్ల కోరికలు ఊహించుకునే అవకాశం ఏముంటుంది?
హృది యావద్ అహఙ్కారవారిదః ప్రవిజృమ్భతే । తావద్ వికాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాకుటజమఞ్జరీ
హృదయంలో అహంకారమనే మబ్బు విస్తరిస్తున్నంత కాలం, తృష్ణ అనే కుడజపువ్వు ముద్దలు విరియుతూనే ఉంటాయి.
ఆక్రమ్య చేతనాదిత్యమ్ అహఙ్కారామ్బుదే స్థితే । జాడ్యమ్ ఏవ స్థితిం యాతి న ప్రాకాశ్యం కథఞ్చన
బోధ అనే సూర్యుడిని అహంకారమనే మేఘం కప్పేసినప్పుడు, అక్కడ వెలుగు ఉండదు; మూర్ఖత్వమే మిగులుతుంది.
ఆసన్నో ఽయమ్ అహఙ్కారస్ స్వయం మిథ్యా ప్రకల్పితః । దుఃఖాయైవ న హర్షాయ బాలసమ్భ్రమయక్షవత్
ఈ అహంకారం మనకు దగ్గరగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, నిజానికి మన ఊహలోనే కల్పించబడింది. ఇది ఆనందాన్ని కాదు, కేవలం బాధనే ఇస్తుంది — చిన్నపిల్లలకు జ్వరం వచ్చినప్పుడు వారు అయోమయానికి లోనయ్యేలా.
ముధైవ కల్పితో మోహమ్ అహమ్భావః ప్రయచ్ఛతి । అనన్తసంసారకరం దామాదిష్వ్ ఇవ దుర్మతౌ
వృథాగా కల్పించుకున్న ఈ అహంభావం మనసులో మాయను కలిగిస్తుంది. అది తప్పుదారి పట్టినవారికి కట్టుబాట్లు ఎలా అంతులేని జనన మరణ చక్రాన్ని కలిగిస్తాయో, అలాగే ఈ అహంకారం కూడా అంతులేని సంసారాన్ని కలిగిస్తుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి స్ఫారమోహాద్ అన్యత్ పరం తమః । అనర్థభూతం సంసారే న భూతం న భవిష్యతి
‘ఇది నేనే’ అనే భావన తీవ్రమైన మాయ వల్ల కలుగుతుంది. ఇది మరో రకమైన చీకటి. ఇది లోకంలో అనర్థాలకు కారణమవుతుంది. నిజంగా ఇది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండదు.
యత్ కిఞ్చిద్ ఇదమ్ ఆయాతి సుఖదుఃఖమ్ అలాతవత్ । తద్ అహఙ్కారచక్రస్య ప్రవికాసి విజృమ్భితమ్
ఇక్కడ ఏ ఆనందం లేదా బాధ కలిగినా, అది అహంకారం అనే చక్రం తిరుగుతున్నట్లే. అది అహంకారపు ఆటలో భాగమే తప్ప, వేరే ఏదీ కాదు.
అహఙ్కారాఙ్కురః కష్టో హృది యేనాధిరోపితః । సహస్రశాఖం దుశ్ఛేదం తస్య సంసృతికాననమ్
మన హృదయంలో అహంకారపు మొక్క విత్తినప్పుడు, అది బాధను కలిగిస్తూ, వేల కొమ్మలతో పెరిగి, ఈ జనన మరణాల అరణ్యంగా మారుతుంది. దాన్ని తొలగించడం చాలా కష్టం.
అహమ్భావో ఽఙ్కురో జన్మవృక్షాణామ్ అక్షయాత్మనామ్ । మమేదమ్ ఇతి విస్తీర్ణాస్ తేషామ్ శాఖాస్ సహస్రశః
'నేను' అనే భావమే ఎన్నడూ తరుగని జననమరణాల చెట్లకు మొగ్గ. 'ఇది నాది' అనే ఆలోచనలు వాటి వేల కొమ్మలుగా విస్తరిస్తాయి.
కచటా వాతవిస్ఫోటా భాన్త్య్ అర్థా వాసనోదయాః । విదార్యదారురవవత్ తరఙ్గారవపఙ్క్తివత్
మనలోని వాసనల వల్ల వస్తువులు కనిపించేవి, అవి ఎండిన దారువును గాలి కొట్టినప్పుడు వచ్చే శబ్దంలా, లేదా తరంగాల గుంపు చేసే గోలలా అనిపిస్తాయి.
అహమ్భావమహానాభిం త్వమ్ అహమ్భావవర్జితః । సంసారచక్రం వహనాద్ ఆత్మనః పరిరోధయ
నీవు 'నేను' అనే భావాన్ని దాటి ఉన్నవాడివి. ఆ 'నేను' అనే భావమే సంసారచక్రానికి పెద్ద నాభి. అది నీలో తిరగకుండా అదుపులో పెట్టు.
అహమ్భావతమో యావత్ పుమరణ్యే విజృమ్భతే । తావద్ ఏతా వివల్గన్తి చిన్తామత్తపిశాచికాః
మనుష్యుల మనస్సులో 'నేను' అనే అహంభావం అనే చీకటి ఉండగా, ఆలోచనల రూపంలో ఉన్న భయాలు, బాధలు అల్లరి పిల్లల్లా తిరుగుతూ మనసును కలవరపెడతాయి.
అహఙ్కారపిశాచేన గృహీతో యో నరాధమః । న తన్త్రాణి న మన్త్రాశ్ చ తస్యానాథస్య శాన్తయే
అహంకారమనే భూతం పట్టుకున్న దురదృష్టుడికి, ఎలాంటి క్రియలు చేసినా, మంత్రాలు జపించినా, అతనికి శాంతి దక్కదు.
చిన్మాత్రే దర్పణాకారే నిర్మలే స్వాత్మని స్థితే । బిమ్బత్య్ అహఙ్కృతిస్ తస్మాత్ పుంసః కేవాత్ర వాచ్యతా
నిర్మలమైన మనస్సు స్వరూపంలో, అది అద్దంలా ఉన్నప్పుడు, అందులో అహంకారమనే ప్రతిబింబం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. అలాంటప్పుడు మనిషి గురించి నిజంగా ఏమి చెప్పగలం?
అహఙ్కారచమత్కారో వస్తుధర్మో న రాఘవ । వాసనాకృత ఏషో ఽర్థః పుమ్ప్రయత్నేన శామ్యతి
ఓ రాఘవా! అహంకారంలో ఉన్న ఆశ్చర్యం నిజమైన స్వభావం కాదు. అది మనలోని వాసనల వల్ల కలిగింది. దీన్ని నిజమైన ప్రయత్నంతో మాత్రమే నివారించవచ్చు.
నాహం న చ మమార్థశ్రీస్ సుఖదుఃఖే కుతస్ స్థితే । ఇతి భావానుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
నేను లేను, నాకు ఏదీ సంపద, సుఖం లేదా దుఃఖం కూడా లేదు అని మనసులో బలంగా ఆలోచిస్తే, అహంకారం పుట్టదు.
మిథ్యేయమ్ ఇన్ద్రజాలశ్రీః కిం మే స్నేహవిరాగయోః । ఇత్య్ అన్తర్ అనుసన్ధానాద్ అహఙ్కారో న జాయతే
ఈ మాయాజాలపు వైభవం అబద్ధమే, నాకు మమకారం లేదా ద్వేషంతో ఏమి పని అని లోపల మనసులో విచారిస్తే, అహంకారం కలగదు.
నాహమ్ ఆత్మని నాప్య్ అస్య దృశ్యశ్రియ ఇతి స్వయమ్ । శాన్తేన వ్యవహారేణ నాహఙ్కారః ప్రవర్ధతే
నేను నా లోపల కూడా లేను, ఈ లోకపు వెలుగు వైభవంలో కూడా లేను అని ప్రశాంతంగా ప్రవర్తిస్తే, అహంకారం పెరగదు.