త్రైలోక్యమల్లాంస్ తృణవన్ నిఘ్నన్ విష్ణ్వబ్జజాదికాన్ । యుక్త్యాతిశయదార్ఢ్యేన కాలశ్ శ్వేతేన కాలితః
కాళుడు తన అపూర్వమైన వివేకబలంతో, విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన మూడు లోకాలకు మల్లయోధులను గడ్డి రెమ్మలుగా భావించి జయించాడు. ఆ తరువాత శ్వేతుడు అతన్ని ఓడించాడు.
ప్రణయేన యమం జిత్వా కృత్వా వచనసఙ్గరమ్ । పరలోకాద్ ఉపానీతస్ సావిత్ర్యా సత్యవాన్ పతిః
సావిత్రి తన భర్త సత్యవాన్ను పరలోకం నుంచి తిరిగి తీసుకురావడంలో, ప్రేమతో యమధర్మరాజును జయించి, ఆయన మాట నిలబెట్టించుకుంది.
న సో ఽస్త్య్ అతిశయో లోకే యస్యాస్తి న ఫలం స్ఫుటమ్ । భవితవ్యం విచార్యాతస్ సర్వాతిశయశాలినా
ఈ లోకంలో ఫలితం లేని గొప్పతనం ఏదీ ఉండదు; అన్ని విశిష్టతలు కలవాడు, జరగాల్సినదాన్ని బాగా ఆలోచించాలి.
ఆత్మజ్ఞానమ్ అశేషాణాం సుఖదుఃఖదశాదృశామ్ । మూలఙ్కషకరం తస్మాద్ భావ్యం తత్రాతిశాయినా
అన్ని సుఖదుఃఖ స్థితుల మూలకారణమైన ఆత్మజ్ఞానం, గొప్పతనం కలవారు తప్పక అభ్యసించాలి.
నానయోపహతార్థిన్యా దృశ్యదృష్ట్యాతిదుష్టయా । దుఃఖాద్ ఋతే నిరాబాధం సుఖం కిఞ్చిద్ అవాప్యతే
వివిధ విషయాల వల్ల కలిగిన కలుషిత దృష్టి, తప్పు చూపు ఉన్నవారికి దుఃఖం తప్ప, ఎటువంటి నిర్బాధమైన సుఖం లభించదు.
అశమః పరమం బ్రహ్మ శమశ్ చ పరమం పదమ్ । యద్య్ అప్య్ ఏవం తథాప్య్ ఏనం ప్రశమం విద్ధి శఙ్కరమ్
చంచలత్వం పరబ్రహ్మం, శాంతి అత్యున్నత స్థానం. అయినా, ఆ పరమశాంతిని మంగళకరమైందిగా తెలుసుకో.
అభిమానం పరిత్యజ్య శమమ్ ఆశ్రిత్య శాశ్వతమ్ । విచార్య ప్రజ్ఞయార్యత్వం కుర్యాత్ సజ్జనసేవనమ్
అహంకారాన్ని వదిలి, శాశ్వతమైన శాంతిని ఆశ్రయించి, వివేకంతో మంచి మనుషులను సేవిస్తూ, ఉత్తమమైన ప్రవర్తనను అలవర్చుకోవాలి.
న తపాంసి న తీర్థాని న శాస్త్రాణి జయన్తి వః । సంసారసాగరోత్తారే సజ్జనాసేవనం యథా
తపస్సు, తీర్థయాత్రలు, గ్రంథాలు — ఇవేవీ లోకసముద్రాన్ని దాటించలేవు. మంచి మనుషులను సేవించడం మాత్రమే ఆ మార్గాన్ని చూపుతుంది.
లోభమోహరుషాం యస్య తనుతానుదినం భవేత్ । యథాశాస్త్రం విహరతస్ స్వకర్మసు స సజ్జనః
ఎవరికి లోభం, మాయ, కోపం రోజురోజుకూ తగ్గుతాయో, తన కర్తవ్యాల్లో శాస్త్రబద్ధంగా నడుచుకుంటాడో, అతడే నిజమైన సజ్జనుడు.
అధ్యాత్మవిదుషస్ సఙ్గాత్ తస్య సా ధీః ప్రవర్తతే । అత్యన్తాభావ ఏవాస్య యయా దృశ్యస్య దృశ్యతే
ఆత్మజ్ఞానులు సన్నిధిలో ఉండటం వల్ల అతని బుద్ధి వెలుగుతుంది. ఆ బుద్ధితో, బయట కనిపించే ప్రపంచం అసలు లేదు అనే విషయం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
దృశ్యాత్యన్తాభావతస్ తు పరమ్ ఏవావశిష్యతే । అన్యాభావవశాద్ ఆశు జీవస్ తత్రైవ లీయతే
బయట కనిపించే ప్రపంచం పూర్తిగా లేనప్పుడు, పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. మిగతా అన్నీ లేనందువల్ల, జీవుడు త్వరగా ఆ పరమాత్మలో కలిసిపోతాడు.
న చోత్పన్నం న చైవాసీద్ దృశ్యం న చ భవిష్యతి । వర్తమానే ఽపి నైవాస్తి పరమ్ ఏవాస్త్య్ అవేదితమ్
ఈ ప్రపంచం పుట్టలేదు, గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. ఇప్పుడూ నిజంగా లేదు. తెలియదగిన పరమాత్మ మాత్రమే నిజంగా ఉంది.
ఏతద్ యుక్తిసహస్రేణ దర్శితం దర్శ్యతే ఽపి చ । సర్వైర్ ఏవానుభూతం హి దర్శయిష్యామి చాధునా
ఈ విషయాన్ని వెయ్యి విధాలుగా చెప్పాను, చూపించాను కూడా. అందరూ అనుభవించినదే ఇది. ఇప్పుడు నేను దీనిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాను.
యథేదమ్ అఖిలం శాన్తం త్రిజగత్ సంవిదమ్బరమ్ । ఇదం తత్త్వం త్వ్ అసత్త్వాది కుతో ఽత్ర స్యాత్ కథఞ్చన
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ ప్రశాంతమైన చైతన్య విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఇదే నిజమైన తత్వం. ఇక్కడ అసత్యం లేదా వేరే ఏదైనా ఎలా ఉండగలదు?
చిచ్ చమత్కురుతే చారు చఞ్చలాచఞ్చలాత్మని । యత్ తయైవ తద్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతే
చైతన్యం స్వయంగా అద్భుతంగా ఉంది. అది చలనం, నిశ్చలత రెండింటిలోను ఆనందిస్తుంది. అదే చైతన్యం వల్ల ఈ లోకాన్ని మనం ఇలానే అనుభవిస్తున్నాము.
త్రైలోక్యరూపో ఽనుభవశ్ చిదాదిత్యాంశుమణ్డలమ్ । క్వ వేన్ద్వంశుమతోర్ భేదో నిర్వికత్థన కథ్యతామ్
మూడు లోకాల అనుభవం అనేది చైతన్య సూర్యుని కిరణాల వలె ఉంటుంది. ఓ జ్ఞానీ! సూర్యుడికి, అతని కిరణాలకు మధ్య వేరుదనం ఎక్కడ ఉంది చెప్పు.
స్వభావతో ఽస్యాశ్ చిద్దృష్టేర్ యే ఉన్మేషనిమేషణే । జగద్రూపానుభూతేస్ తావ్ ఏతావ్ అస్తమయోదయౌ
చైతన్య దృష్టికి సహజంగా ఉన్న తెరవడం, మూసివేయడం అనే లక్షణాలు, లోకాన్ని అనుభవించడంలో ఉదయం, సాయంత్రం లాంటివే.
అహమర్థో ఽపరిజ్ఞాతః పరమార్థామ్బరే మలః । పరిజ్ఞాతో ఽహమర్థస్ తు పరమార్థామ్బరం భవేత్
నేను అనే భావం సరిగ్గా గ్రహించకపోతే, అది పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంలో మలినంగా ఉంటుంది. కానీ నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అదే పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంగా మారుతుంది.
అహమ్భావః పరిజ్ఞాతో నాహమ్భావీభవత్య్ అలమ్ । ఏకతామ్ అమ్బునేవామ్బు యాతి చిన్నభసాత్మనా
నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అది ఇక నేను అనే భావంగా ఉండదు. అది నీరు నీటిలో కలిసిపోవడంలా, చైతన్య ఆకాశంలో ఏకత్వాన్ని పొందుతుంది.
అహమాది జగద్ దృశ్యం కిల నాస్త్య్ ఏవ వస్తుతః । అవశ్యమ్ ఏవ తత్ కస్మాచ్ ఛిష్యతే ఽహంవిచారిణః
నేను అనే భావంతో మొదలయ్యే ఈ జగత్తు కేవలం కనిపించేదే తప్ప, వాస్తవంగా లేదు. నేను ఎవరో అన్వేషించే వారికి అది ఎందుకు మిగిలిపోవాలి?
బాధతే ధ్యామలధియామ్ అపిశాచే పిశాచధీః । శిశూనాం నావదాతాన్తఃకరణానాం విచారణాత్
చీకటి మబ్బుతో కూడిన బుద్ధి ఉన్నవారిని, పిశాచపు మనస్సు కూడా బాధిస్తుంది. కానీ అంతఃకరణం నిర్మలంగా ఉన్న పిల్లలకు, వారు విచారించరు కాబట్టి అలాంటి బాధ ఉండదు.
చిజ్జ్యోత్స్నా యావద్ ఏవాన్తర్ అహఙ్కారఘనావృతా । వికాసమ్ ఏతి నో తావత్ పరమార్థకుముద్వతీ
మనస్సులో ఉన్న ఆ వెలుగు, అహంకారమనే మబ్బుతో కప్పబడినంత వరకు, అది వికసించదు. అది పరమార్థమనే రాత్రిపువ్వు ఎలా విప్పదో, అలాగే.
ప్రమార్జితే ఽహమ్ ఇత్య్ అస్మిన్ పదే సార్థే స్వయం చితా । నరకస్వర్గమోక్షాదితృష్ణాయాః కల్పనైవ కా
‘నేను’ అనే భావన పూర్తిగా పోయినప్పుడు, నరకం, స్వర్గం, మోక్షం వంటి వాటిపట్ల కోరికలు ఊహించుకునే అవకాశం ఏముంటుంది?
హృది యావద్ అహఙ్కారవారిదః ప్రవిజృమ్భతే । తావద్ వికాసమ్ ఆయాతి తృష్ణాకుటజమఞ్జరీ
హృదయంలో అహంకారమనే మబ్బు విస్తరిస్తున్నంత కాలం, తృష్ణ అనే కుడజపువ్వు ముద్దలు విరియుతూనే ఉంటాయి.
ఆక్రమ్య చేతనాదిత్యమ్ అహఙ్కారామ్బుదే స్థితే । జాడ్యమ్ ఏవ స్థితిం యాతి న ప్రాకాశ్యం కథఞ్చన
బోధ అనే సూర్యుడిని అహంకారమనే మేఘం కప్పేసినప్పుడు, అక్కడ వెలుగు ఉండదు; మూర్ఖత్వమే మిగులుతుంది.
ఆసన్నో ఽయమ్ అహఙ్కారస్ స్వయం మిథ్యా ప్రకల్పితః । దుఃఖాయైవ న హర్షాయ బాలసమ్భ్రమయక్షవత్
ఈ అహంకారం మనకు దగ్గరగా ఉన్నట్టు అనిపించినా, నిజానికి మన ఊహలోనే కల్పించబడింది. ఇది ఆనందాన్ని కాదు, కేవలం బాధనే ఇస్తుంది — చిన్నపిల్లలకు జ్వరం వచ్చినప్పుడు వారు అయోమయానికి లోనయ్యేలా.
ముధైవ కల్పితో మోహమ్ అహమ్భావః ప్రయచ్ఛతి । అనన్తసంసారకరం దామాదిష్వ్ ఇవ దుర్మతౌ
వృథాగా కల్పించుకున్న ఈ అహంభావం మనసులో మాయను కలిగిస్తుంది. అది తప్పుదారి పట్టినవారికి కట్టుబాట్లు ఎలా అంతులేని జనన మరణ చక్రాన్ని కలిగిస్తాయో, అలాగే ఈ అహంకారం కూడా అంతులేని సంసారాన్ని కలిగిస్తుంది.
అయం సో ఽహమ్ ఇతి స్ఫారమోహాద్ అన్యత్ పరం తమః । అనర్థభూతం సంసారే న భూతం న భవిష్యతి
‘ఇది నేనే’ అనే భావన తీవ్రమైన మాయ వల్ల కలుగుతుంది. ఇది మరో రకమైన చీకటి. ఇది లోకంలో అనర్థాలకు కారణమవుతుంది. నిజంగా ఇది గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో కూడా ఉండదు.
యత్ కిఞ్చిద్ ఇదమ్ ఆయాతి సుఖదుఃఖమ్ అలాతవత్ । తద్ అహఙ్కారచక్రస్య ప్రవికాసి విజృమ్భితమ్
ఇక్కడ ఏ ఆనందం లేదా బాధ కలిగినా, అది అహంకారం అనే చక్రం తిరుగుతున్నట్లే. అది అహంకారపు ఆటలో భాగమే తప్ప, వేరే ఏదీ కాదు.
అహఙ్కారాఙ్కురః కష్టో హృది యేనాధిరోపితః । సహస్రశాఖం దుశ్ఛేదం తస్య సంసృతికాననమ్
మన హృదయంలో అహంకారపు మొక్క విత్తినప్పుడు, అది బాధను కలిగిస్తూ, వేల కొమ్మలతో పెరిగి, ఈ జనన మరణాల అరణ్యంగా మారుతుంది. దాన్ని తొలగించడం చాలా కష్టం.