దౌర్భాగ్యదాయినీ దీనా శుభహీనావిచారణా । ఘనదీర్ఘమహానిద్రా త్యజ్యతాం సమ్ప్రబుధ్యతామ్
విచారణ లేకుండా ఆలోచించడం దురదృష్టాన్ని తెస్తుంది, అది దయనీయమైనది, శుభం లేనిది. అలాంటి గాఢమైన, దీర్ఘమైన, లోతైన నిద్రను వదిలిపెట్టి, మేలుకోండి.
సుప్తం మా స్థీయతాం వృద్ధమన్దకచ్ఛపవచ్ ఛనైః । ఉత్థానమ్ అఙ్గీక్రియతాం జరామరణశాన్తయే
నిద్రలోనే ఉండకండి; వృద్ధమైన మందగమన తాబేలు లాగా నెమ్మదిగా లేచి, మేల్కొనడాన్ని స్వీకరించండి. అలా చేస్తే ముదురు వయస్సు, మరణం తొలగిపోతాయి.
అనర్థాయార్థసమ్పత్తిర్ భోగౌఘో భవరోగదః । ఆపదే సమ్పదస్ సర్వాస్ సర్వత్రానాదరో జయః
భోగాల కోసం సంపద కూడగట్టడం జీవన వ్యాధికి కారణమవుతుంది. కష్టకాలంలో ఉన్న సంపద కూడా, అన్నిటినీ నిర్లక్ష్యం చేయగలిగినవారికే లభిస్తుంది.
లోకతన్త్రానుసారేణ విచారాద్ వ్యవహారిణామ్ । శాస్త్రాచారావిరుద్ధేన కర్మణా శర్మ సిధ్యతి
ప్రపంచంలో నడుస్తున్న ఆచారాలను బట్టి, వివేకంతో, ధర్మశాస్త్రాలకు, సంప్రదాయాలకు విరుద్ధం కాని పనులు చేసే వారికి ఆనందం కలుగుతుంది.
స్వాచారచారుచరితస్య వివిక్తవృత్తేస్ సంసారదుఃఖలవసౌఖ్యదశాస్వ్ అగృధ్నోః । ఆయుర్ యశాంసి చ గుణాశ్ చ సహైవ లక్ష్మ్యా ఫుల్లన్తి మాధవలతా ఇవ సత్ఫలాయ
తన ప్రవర్తన శుభ్రముగా ఉండి, ఒంటరిగా జీవిస్తూ, సుఖంలోనైనా, దుఃఖంలోనైనా లోభం లేకుండా ఉండేవారికి ఆయుష్షు, కీర్తి, గుణాలు, ఐశ్వర్యం అన్నీ కలసి, మల్లెతొగరు పూలు పండ్ల కోసం వికసినట్లు వికసిస్తాయి.
సర్వాతిశయసాఫల్యాత్ సర్వం సర్వత్ర సర్వదా । సమ్భవత్య్ ఏవ తస్మాత్ స్వం శుభోద్యోగం న సన్త్యజేత్
పూర్తిగా విజయవంతమైన ప్రయత్నం అన్నింటిని మించిపోతుంది. అందువల్ల, ఎప్పుడూ, ఎక్కడైనా, ఏదైనా సాధ్యమే. కాబట్టి, మన శుభమైన ప్రయత్నాన్ని ఎప్పుడూ వదలకూడదు.
సర్వోత్కర్షేణ వర్తన్తే దేవా అపి విమర్దితాః । దానవైర్ దానవార్యాఢ్యైర్ గజైః పద్మాకరా ఇవ
ఎంత గొప్పవారైనా దేవతలు కూడా, శక్తివంతమైన దానవుల చేతిలో, పద్మాలతో నిండిన సరస్సుల దగ్గర ఏనుగులు ఎలా ఓడిపోతాయో అలా ఓడిపోతారు.
మరుత్తనృపతేర్ యజ్ఞే సంవర్తేన మహర్షిణా । బ్రహ్మణేవాపరస్ సర్గో రచితస్ ససురాసురః
మరుత్తునరిపతి యజ్ఞంలో, మహర్షి సంవర్తుడు బ్రహ్మదేవుడిలా, దేవతలు మరియు అసురులతో కూడిన మరో సృష్టిని సృష్టించాడు.
మహాతిశయయుక్తేన విశ్వామిత్రేణ విప్రతా । భూయో భూయః ప్రయుక్తేన దుష్ప్రాపా తపసార్జితా
విశ్వామిత్రుడు గొప్ప పట్టుదలతో, మళ్లీ మళ్లీ కఠినమైన తపస్సు చేసి, సాధారణంగా అందరికీ అందని ఫలితాన్ని సాధించాడు.
పిష్టాతకామ్బు దుష్ప్రాపం రసాయనమ్ ఇవాశ్నతా । దుర్భగేనేదృశేనాప్తః క్షీరోద ఉపమన్యునా
పిండి నీటితో చేసిన అరుదైన ఔషధాన్ని తినే వాడిలా, దురదృష్టవశాత్తూ ఉపమన్యుడు అందరికీ దొరకని పాలు సముద్రాన్ని పొందాడు.
త్రైలోక్యమల్లాంస్ తృణవన్ నిఘ్నన్ విష్ణ్వబ్జజాదికాన్ । యుక్త్యాతిశయదార్ఢ్యేన కాలశ్ శ్వేతేన కాలితః
కాళుడు తన అపూర్వమైన వివేకబలంతో, విష్ణువు, బ్రహ్మ మొదలైన మూడు లోకాలకు మల్లయోధులను గడ్డి రెమ్మలుగా భావించి జయించాడు. ఆ తరువాత శ్వేతుడు అతన్ని ఓడించాడు.
ప్రణయేన యమం జిత్వా కృత్వా వచనసఙ్గరమ్ । పరలోకాద్ ఉపానీతస్ సావిత్ర్యా సత్యవాన్ పతిః
సావిత్రి తన భర్త సత్యవాన్ను పరలోకం నుంచి తిరిగి తీసుకురావడంలో, ప్రేమతో యమధర్మరాజును జయించి, ఆయన మాట నిలబెట్టించుకుంది.
న సో ఽస్త్య్ అతిశయో లోకే యస్యాస్తి న ఫలం స్ఫుటమ్ । భవితవ్యం విచార్యాతస్ సర్వాతిశయశాలినా
ఈ లోకంలో ఫలితం లేని గొప్పతనం ఏదీ ఉండదు; అన్ని విశిష్టతలు కలవాడు, జరగాల్సినదాన్ని బాగా ఆలోచించాలి.
ఆత్మజ్ఞానమ్ అశేషాణాం సుఖదుఃఖదశాదృశామ్ । మూలఙ్కషకరం తస్మాద్ భావ్యం తత్రాతిశాయినా
అన్ని సుఖదుఃఖ స్థితుల మూలకారణమైన ఆత్మజ్ఞానం, గొప్పతనం కలవారు తప్పక అభ్యసించాలి.
నానయోపహతార్థిన్యా దృశ్యదృష్ట్యాతిదుష్టయా । దుఃఖాద్ ఋతే నిరాబాధం సుఖం కిఞ్చిద్ అవాప్యతే
వివిధ విషయాల వల్ల కలిగిన కలుషిత దృష్టి, తప్పు చూపు ఉన్నవారికి దుఃఖం తప్ప, ఎటువంటి నిర్బాధమైన సుఖం లభించదు.
అశమః పరమం బ్రహ్మ శమశ్ చ పరమం పదమ్ । యద్య్ అప్య్ ఏవం తథాప్య్ ఏనం ప్రశమం విద్ధి శఙ్కరమ్
చంచలత్వం పరబ్రహ్మం, శాంతి అత్యున్నత స్థానం. అయినా, ఆ పరమశాంతిని మంగళకరమైందిగా తెలుసుకో.
అభిమానం పరిత్యజ్య శమమ్ ఆశ్రిత్య శాశ్వతమ్ । విచార్య ప్రజ్ఞయార్యత్వం కుర్యాత్ సజ్జనసేవనమ్
అహంకారాన్ని వదిలి, శాశ్వతమైన శాంతిని ఆశ్రయించి, వివేకంతో మంచి మనుషులను సేవిస్తూ, ఉత్తమమైన ప్రవర్తనను అలవర్చుకోవాలి.
న తపాంసి న తీర్థాని న శాస్త్రాణి జయన్తి వః । సంసారసాగరోత్తారే సజ్జనాసేవనం యథా
తపస్సు, తీర్థయాత్రలు, గ్రంథాలు — ఇవేవీ లోకసముద్రాన్ని దాటించలేవు. మంచి మనుషులను సేవించడం మాత్రమే ఆ మార్గాన్ని చూపుతుంది.
లోభమోహరుషాం యస్య తనుతానుదినం భవేత్ । యథాశాస్త్రం విహరతస్ స్వకర్మసు స సజ్జనః
ఎవరికి లోభం, మాయ, కోపం రోజురోజుకూ తగ్గుతాయో, తన కర్తవ్యాల్లో శాస్త్రబద్ధంగా నడుచుకుంటాడో, అతడే నిజమైన సజ్జనుడు.
అధ్యాత్మవిదుషస్ సఙ్గాత్ తస్య సా ధీః ప్రవర్తతే । అత్యన్తాభావ ఏవాస్య యయా దృశ్యస్య దృశ్యతే
ఆత్మజ్ఞానులు సన్నిధిలో ఉండటం వల్ల అతని బుద్ధి వెలుగుతుంది. ఆ బుద్ధితో, బయట కనిపించే ప్రపంచం అసలు లేదు అనే విషయం స్పష్టంగా తెలుస్తుంది.
దృశ్యాత్యన్తాభావతస్ తు పరమ్ ఏవావశిష్యతే । అన్యాభావవశాద్ ఆశు జీవస్ తత్రైవ లీయతే
బయట కనిపించే ప్రపంచం పూర్తిగా లేనప్పుడు, పరమాత్మ మాత్రమే మిగిలిపోతుంది. మిగతా అన్నీ లేనందువల్ల, జీవుడు త్వరగా ఆ పరమాత్మలో కలిసిపోతాడు.
న చోత్పన్నం న చైవాసీద్ దృశ్యం న చ భవిష్యతి । వర్తమానే ఽపి నైవాస్తి పరమ్ ఏవాస్త్య్ అవేదితమ్
ఈ ప్రపంచం పుట్టలేదు, గతంలో లేదు, భవిష్యత్తులో ఉండదు. ఇప్పుడూ నిజంగా లేదు. తెలియదగిన పరమాత్మ మాత్రమే నిజంగా ఉంది.
ఏతద్ యుక్తిసహస్రేణ దర్శితం దర్శ్యతే ఽపి చ । సర్వైర్ ఏవానుభూతం హి దర్శయిష్యామి చాధునా
ఈ విషయాన్ని వెయ్యి విధాలుగా చెప్పాను, చూపించాను కూడా. అందరూ అనుభవించినదే ఇది. ఇప్పుడు నేను దీనిని స్పష్టంగా తెలియజేస్తాను.
యథేదమ్ అఖిలం శాన్తం త్రిజగత్ సంవిదమ్బరమ్ । ఇదం తత్త్వం త్వ్ అసత్త్వాది కుతో ఽత్ర స్యాత్ కథఞ్చన
ఈ మూడు లోకాలు అన్నీ ప్రశాంతమైన చైతన్య విస్తారంగా ఉన్నాయి. ఇదే నిజమైన తత్వం. ఇక్కడ అసత్యం లేదా వేరే ఏదైనా ఎలా ఉండగలదు?
చిచ్ చమత్కురుతే చారు చఞ్చలాచఞ్చలాత్మని । యత్ తయైవ తద్ ఏవేదం జగద్ ఇత్య్ అవబుధ్యతే
చైతన్యం స్వయంగా అద్భుతంగా ఉంది. అది చలనం, నిశ్చలత రెండింటిలోను ఆనందిస్తుంది. అదే చైతన్యం వల్ల ఈ లోకాన్ని మనం ఇలానే అనుభవిస్తున్నాము.
త్రైలోక్యరూపో ఽనుభవశ్ చిదాదిత్యాంశుమణ్డలమ్ । క్వ వేన్ద్వంశుమతోర్ భేదో నిర్వికత్థన కథ్యతామ్
మూడు లోకాల అనుభవం అనేది చైతన్య సూర్యుని కిరణాల వలె ఉంటుంది. ఓ జ్ఞానీ! సూర్యుడికి, అతని కిరణాలకు మధ్య వేరుదనం ఎక్కడ ఉంది చెప్పు.
స్వభావతో ఽస్యాశ్ చిద్దృష్టేర్ యే ఉన్మేషనిమేషణే । జగద్రూపానుభూతేస్ తావ్ ఏతావ్ అస్తమయోదయౌ
చైతన్య దృష్టికి సహజంగా ఉన్న తెరవడం, మూసివేయడం అనే లక్షణాలు, లోకాన్ని అనుభవించడంలో ఉదయం, సాయంత్రం లాంటివే.
అహమర్థో ఽపరిజ్ఞాతః పరమార్థామ్బరే మలః । పరిజ్ఞాతో ఽహమర్థస్ తు పరమార్థామ్బరం భవేత్
నేను అనే భావం సరిగ్గా గ్రహించకపోతే, అది పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంలో మలినంగా ఉంటుంది. కానీ నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అదే పరమార్ధతత్వపు ఆకాశంగా మారుతుంది.
అహమ్భావః పరిజ్ఞాతో నాహమ్భావీభవత్య్ అలమ్ । ఏకతామ్ అమ్బునేవామ్బు యాతి చిన్నభసాత్మనా
నేను అనే భావాన్ని సరిగ్గా తెలుసుకుంటే, అది ఇక నేను అనే భావంగా ఉండదు. అది నీరు నీటిలో కలిసిపోవడంలా, చైతన్య ఆకాశంలో ఏకత్వాన్ని పొందుతుంది.
అహమాది జగద్ దృశ్యం కిల నాస్త్య్ ఏవ వస్తుతః । అవశ్యమ్ ఏవ తత్ కస్మాచ్ ఛిష్యతే ఽహంవిచారిణః
నేను అనే భావంతో మొదలయ్యే ఈ జగత్తు కేవలం కనిపించేదే తప్ప, వాస్తవంగా లేదు. నేను ఎవరో అన్వేషించే వారికి అది ఎందుకు మిగిలిపోవాలి?