ఆలానితాశయా లోలాః కాలేన లయమ్ ఆగతాః । తత్రైవ పద్మసరసి తే భవిష్యన్తి సారసాః
అపూరితమైన ఆశలతో చంచలంగా ఉన్న వారు, కాలక్రమంలో లయమవుతారు. అక్కడే ఆ పద్మ సరస్సులో వారు రాజహంసలుగా మారతారు.
తత్ర కల్హారమాలాసు సరోజపటలీషు చ । శేవాలవరవల్లీషు తరఙ్గవలనాసు చ
అక్కడ కలహారమాలల మధ్య, తామర పువ్వుల గుత్తులలో, శేవాల పొదలలో, అలలు తిరుగుతూ ఉల్లాసంగా కదిలే చోట—
లలత్కుముదదోలాసు నీలోత్పలలతాసు చ । శీకరౌఘాభ్రలేఖాసు శీతలావర్తవృత్తిషు
పొడవైన తెల్ల కలువల ఊయలలపై, నీల తామర లతల మధ్య, మంచు బిందువుల మేఘరేఖల్లో, చల్లని తిరుగుల ప్రవాహాల్లో—
సరస్సారససమ్భోగాన్ భుక్త్వా భువనభూషణాః । విహృత్య సుచిరం కాలమ్ అలమ్ ఆగతశుద్ధయః
ఆ ప్రపంచ అలంకారాలు ఆ సరస్సుల ఆనందాలను ఆస్వాదించి, అక్కడ చాలా కాలం సంతోషంగా విహరించి, చివరికి పవిత్రతను పొందారు.
తే వియుక్తా భవిష్యన్తి ముక్తయే లబ్ధయుక్తయః । రజస్సత్త్వతమాంసీవ భేదప్రాప్త్యా యదృచ్ఛయా
వారు ఒకటిగా కలిసిన తరువాత, విముక్తి కోసం విడివిడిగా మారతారు; అది యథేచ్ఛగా రాజసం, సత్త్వం, తమస్సు వేరు అవడంలా జరుగుతుంది.
కశ్మీరమణ్డలస్యాన్తర్ నగరం నగశోభితమ్ । నామ్నాధిష్ఠానమ్ ఇత్య్ ఏతచ్ ఛ్రీమత్ తత్ర భవిష్యతి
కశ్మీరు ప్రాంతంలో పర్వతాలతో అలంకరించబడిన ఒక అద్భుతమైన నగరం ఉంటుంది. దానికి 'అధిష్ఠానం' అనే పేరు ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
ప్రద్యుమ్నశిఖరం నామ తస్య మధ్యే భవిష్యతి । శృఙ్గం లఘు సరోజస్య కోశచక్రమ్ ఇవోదరే
ఆ నగరమధ్యలో 'ప్రద్యుమ్నశిఖరం' అనే ఒక శిఖరం ఉంటుంది. అది కమలపు మధ్యలోని తేలికపాటి శిఖరంలా, సరోజపు గుండ్రని భాగంలా మెరుస్తూ ఉంటుంది.
తస్మిన్ మూర్ధ్ని గిరేర్ గేహం కో ఽపి రాజా కరిష్యతి । అభ్రఙ్కషమహాసాలం శృఙ్గే శృఙ్గమ్ ఇవాపరమ్
ఆ పర్వతశిఖరంపై ఒక రాజు తన ప్రాసాదాన్ని నిర్మిస్తాడు. ఆ ప్రాసాదం మేఘాలతో తాకిన పెద్దదైన సాలవృక్షంలా, శిఖరంపై మరో శిఖరంలా ఉంటుంది.
గృహస్యేశానకోణాద్రిశిరోభిత్తివ్రణోదరే । తస్యానిశమ్ అవిశ్రాన్తవాతోద్ధూతతృణాఙ్కితే
ఆ ఇంటి ఈశాన్య మూలలో, పర్వతగోడ అడుగున ఉన్న గుహలో, ఎప్పుడూ ఆగని గాలి ఊదుతూ ఉండే తృణములపై గుర్తులు పడే చోట,
ఆలయే దానవో వ్యాలః కలవిఙ్కో భవిష్యతి । ప్రథమాల్పశ్రుతచ్ఛాత్త్ర ఇవార్థరహితారటిః
ఆ భవనంలో దానవుడు వ్యాలుడు చిన్న పిట్టగా మారిపోతాడు. తక్కువ విద్య ఉన్న విద్యార్థి అర్థంలేని మాటలు పలికినట్టు, అతడూ అర్థంలేని అరుపులు చేస్తూ తిరుగుతాడు.
తస్మిన్న్ ఏవ తదా కాలే తత్ర రాజా భవిష్యతి । శ్రీయశస్కరదేవాఖ్యశ్ స్వర్గే శక్ర ఇవాపరః
అదే సమయంలో, అక్కడ శ్రీయశస్కరదేవుడు అనే రాజు ఉంటాడు. ఆకాశంలో ఇంద్రుడు ఉన్నట్టు, ఈ రాజు కూడా గొప్పవాడిగా ఉంటాడు.
దానవో దామనామాన్తర్ మషకస్ తస్య సద్మని । భవిష్యతి బృహత్స్తమ్భపృష్ఠచ్ఛిద్రే మృదుధ్వనిః
దామ అనే దానవుడు ఆ రాజు ఇంట్లో దోమగా జన్మిస్తాడు. పెద్ద స్తంభం చీలికలో మృదువుగా మోగుతూ ఉంటుంది.
అధిష్ఠానాభిధే తస్మిన్న్ ఏవోగ్రనగరే తదా । రత్నావలీవిహారాఖ్యో విహారో ఽపి భవిష్యతి
అదే ఉగ్రమైన అధిష్ఠాన నగరంలో, రత్నావళీవిహారము అనే విహారశాల కూడా ఉంటుంది.
తస్మింస్ తద్భూమిపామాత్యో నరసింహ ఇతి శ్రుతః । కరామలకవద్ దృష్టబన్ధమోక్షో భవిష్యతి
అక్కడ ఆ రాజు మంత్రి నరసింహుడు అని పిలవబడతాడు. అతనికి బంధమూ, విమోచనమూ చేతిలో నల్లికాయను చూసినట్టు స్పష్టంగా తెలుస్తాయి.
భవిష్యతి గృహే తస్య క్రీడనక్రకరః ఖగః । కటో మాయాసురో నామ కృతహిఞ్జీరపఞ్జరః
ఆ మంత్రికి ఇంట్లో, ఆటపాట కోసం చింతకాయ కొమ్మలతో చేసిన పంజరంలో కట అనే పక్షి ఉంటుంది. అది మాయాసురుడు.
స నృసింహో నృపామాత్యశ్ శ్లోకైర్ విరచితామ్ ఇమామ్ । దామవ్యాలకటాదీనాం కథయిష్యతి సఙ్కథామ్
ఆ నరసింహుడు అనే మంత్రి, దామ, వ్యాల, కట మరియు ఇతరుల కథను పద్యాల రూపంలో అందరికి చెబుతాడు.
స కటః క్రకరశ్ శ్రుత్వా తాం కథాం సంస్మృతాత్మభూః । శాన్తమిథ్యాహమంశో ఽన్తః పరం నిర్వాణమ్ ఏష్యతి
ఆ కథను విన్న కట అనే పక్షి, తన అసలైన స్వభావాన్ని గుర్తు చేసుకుని, తప్పుడు అహంకారం శాంతించి, లోపల పరమ శాంతిని పొందుతాడు.
ప్రద్యుమ్నశిఖరప్రాన్తవాస్తవ్యః కలవిఙ్కకః । తథైత్య స్వకథాం శ్రుత్వా పరం నిర్వాణమ్ ఏష్యతి
ప్రద్యుమ్న శిఖరానికి సమీపంలో నివసించే కలవింక పక్షి, తన కథను విని, పరమ శాంతిని పొందుతుంది.
రాజమన్దిరదార్వన్తర్ వ్రణవాస్తవ్యతాం గతః । మషకో ఽపి ప్రసఙ్గేన శ్రుత్వా శాన్తిమ్ ఉపైష్యతి
రాజమందిరంలో దారులోని గాయంలో నివసించే దోమ కూడా, యాదృచ్ఛికంగా ఈ కథను విని, శాంతిని పొందుతుంది.
ప్రద్యుమ్నశృఙ్గాచ్ చటకో మషకో రాజమన్దిరాత్ । విహారాత్ క్రకరశ్ చేతి మోక్షమ్ ఏష్యన్తి రాఘవ
రాఘవా! ప్రద్యుమ్న శిఖరంలో ఉన్న చిట్టపక్షి, రాజమందిరంలో ఉన్న దోమ, తోటలో ఉన్న పురుగు—ఇవన్నీ ముక్తిని పొందుతాయి.
ఏష తే కథితస్ సర్వో దామవ్యాలకటక్రమః । మాయేయమ్ ఏవ సంసారీ శూన్యైవాత్యన్తభాసురా
ఈ తాడు, సర్పం, కర్రల క్రమాన్ని నీకు పూర్తిగా వివరించాను. ఈ లోకం మాయ మాత్రమే—ఖాళీగా కనిపించినా, అపారంగా ప్రకాశిస్తుంది.
భ్రమయత్య్ అపరిజ్ఞాతా మృగతృష్ణామ్బుధీర్ ఇవ । సంశామ్యతి పరిజ్ఞాతా మృగతృష్ణామ్బుధీర్ ఇవ
అర్థం తెలియని సమయంలో అది మాయాజలధి లాగా మనల్ని తిరుగుతూనే ఉంచుతుంది; అర్థం తెలిసినప్పుడు అదే మాయాజలధి లాగా నిశ్చలమైపోతుంది.
మహతో ఽపి పదాద్ ఏవం రామాజ్ఞానవశాద్ అధః । పతన్తి మోహితా మూఢా దామవ్యాలకటా ఇవ
ఓ రామా, ఎంత ఎత్తు నుండైనా, అజ్ఞాన ప్రభావంతో మోసపోయినవారు తాళి, పాము, కర్రల మాయలో పడిపోవడం లాగానే కింద పడిపోతారు.
క్వ భ్రూక్షేపవినిష్పిష్టమేరుమన్దరసహ్యతా । క్వ రాజగృహదార్వన్తర్ వ్రణే మషకరూపతా
ఒక కన్నుబొమ్మను కుదించడమే మెరు, మందర, సహ్య పర్వతాలను నలిపేసినదా? రాజమహల్ లోని కట్టెలలో గాయం లోపల దోమగా మారిన స్థితి ఎక్కడ?
క్వ చపేటచ్ఛటామాత్రపాతితార్కేన్దుబిమ్బతా । క్వ ప్రద్యుమ్నగిరౌ గేహభిత్తివ్రణవిహఙ్గతా
ఒక చెంపపగలుతో చంద్రబింబాన్ని కూల్చిన స్థితి ఎక్కడ? ప్రద్యుమ్న పర్వతంపై ఇంటి గోడ గాయంలో పక్షిగా మారిన స్థితి ఎక్కడ?
క్వ పుష్పలీలయాలోలకరతోలితమేరుతా । క్వార్ష్యశృఙ్గే నృసింహస్య గృహే క్రకరపోతతా
ఒకవైపు చేతితో పుష్పాన్ని లాగ తేలికగా మెరుపర్వతాన్ని ఎత్తడముంది, ఇంకొకవైపు ఎండిపోయిన కొండపై సింహం ఉండే గుహలో వణికిపోతున్న పావురం లాంటి స్థితి ఉంది. ఈ రెండింటికి ఏమాత్రం పోలిక లేదు.
చిదాకాశో హి మిథ్యైవ రజసా రఞ్జితప్రభః । స్వరూపమ్ అత్యజన్న్ ఏవ విరూపమ్ ఇవ బుధ్యతే
చైతన్యాకాశం రజోగుణంతో రంగులద్దినట్లు కనిపించినా, అది నిజంగా మాయే. అది తన స్వరూపాన్ని విడిచిపెట్టకుండా, వేరే రూపంలో ఉన్నట్టు అనిపిస్తుంది.
స్వయైవ వాసనాభ్రాన్త్యా సత్యయేవాప్య్ అసత్యయా । మృగతృష్ణామ్బుబుద్ధ్యేవ యాతి జన్తుర్ అవాన్తరమ్
తన వాసనల మాయ వల్ల, అసత్యమైనదీ నిజమైనదిగా కనిపిస్తుంది. మృగతృష్ణలో నీరు ఉందని పొరపాటుగా నమ్మినట్టు, జీవి లోపలికి తలదాచుకుంటాడు.
తరన్తి తే భవామ్భోధిం స్వప్రవాహధియైవ యే । శాస్త్రేణాసద్ ఇదం దృశ్యమ్ ఇతి నిర్వాసనం స్థితాః
ఈ లోకంలో కనిపించే ప్రతిదీ అసత్యమని గ్రహించి, వాసనలకు లోనవకుండా, తమ స్వంత జ్ఞానప్రవాహంతో జీవనసాగరాన్ని దాటి పోవగలవారు వారు.
తారారవవికారీణి శుష్కతర్కమతాని యే । యాన్తి శ్వభ్రజలాన్య్ ఆశు నాశుభం నాశయన్తి తే
తర్కం, వాదం వలన మనస్సు కలవరపడే వారు త్వరగా అయోమయంలో పడిపోతారు. అయితే, వారు దుష్ఫలితాన్ని తొలగించలేరు.