న చ తత్ క్వచిద్ ఆసుప్తం న ప్రబుద్ధం కదాచన । చిద్వ్యోమ కేవలం దృశ్యం జగద్ ఇత్య్ అవగమ్యతామ్
ఆ చైతన్య ఆకాశం ఎప్పుడూ పూర్తిగా నిద్రలో ఉండదు, ఎప్పుడూ పూర్తిగా మేల్కొని ఉండదు కూడా. ఈ ప్రపంచం అనిపించేది ఆ చైతన్యమే అని గ్రహించాలి.
నిర్వాణమ్ ఏవ సర్గశ్రీస్ సర్గశ్రీర్ ఏవ నిర్వృతిః । నానయోశ్ శబ్దయోర్ అర్థభేదః పర్యాయయోర్ ఇవ
విముక్తి అనేదే సృష్టి మహిమ, సృష్టి మహిమ అనేదే విముక్తి. ఈ రెండు పదాలకు వాస్తవంగా అర్థంలో తేడా లేదు; పరస్పరం పర్యాయ పదాల్లా ఉన్నాయి.
పరమార్థే జగద్ ఇతి రూపం వేత్తి స్వయం స్వకమ్ । యథా తైమిరికం చక్షుః కేశోణ్డుకమ్ ఇవేక్షితమ్
పరమార్థంలో, జగత్తు అనే రూపం తన స్వరూపాన్ని తానే తెలుసుకుంటుంది. ఇది కంటిలో దోషం ఉన్నవాడు వెంట్రుక లేదా చిన్న మచ్చను చూసినట్టు.
న తత్ కేశోణ్డుకం కిఞ్చిత్ సా హి దృష్టిస్ తథా స్థితా । నేదం దృశ్యమ్ ఇదం కిఞ్చిద్ ఇత్థం చిద్వ్యోమ సంస్థితమ్
ఇక్కడ జుట్టు గుండ్రంగా ఉన్న బంతిలా ఏమీ లేదు; ఆ చూపు అలా నిలిచిపోయింది. ఇది కనబడే వస్తువు కాదు, అసలు ఏదీ కాదు; ఇలా చైతన్య ఆకాశంలో స్థిరంగా ఉంది.
సర్వత్ర సర్వమ్ ఇదమ్ అస్తి యథానుభూతం నో కిఞ్చన క్వచిద్ ఇహాస్తి చ నానుభూతమ్ । శాన్తం సద్ ఏకమ్ ఇదమ్ ఆతతమ్ ఇత్థమ్ ఆస్తే సన్త్యక్తశఙ్కమ్ అపభేదమ్ అతస్ త్వమ్ ఆస్స్వ
ప్రతి చోటా, ప్రతిదీ అనుభవించినట్టే ఉంది; అనుభవించని ఏదీ ఇక్కడ లేదు. ఇది శాంతంగా, ఎప్పుడూ ఉండేలా, అన్నింటినీ వ్యాపించి ఉంది; సందేహం లేకుండా, భేదం లేకుండా ఇలా నిలిచిపోతుంది. కాబట్టి, నీవు కూడా ఇందులో నిలవాలి.
శిలోదరాకారఘనం ప్రశాన్తమ్ మహాచితో రూపమ్ ఇదం ఖమ్ అచ్ఛమ్ । నైవాస్తి నాస్తీతి దృశౌ క్వచిత్ స్తో యచ్ చాస్తి తత్ సాధు తద్ ఏవ భాతి
ఈ మహా చైతన్య స్వరూపం కొండ గుహలా ఘనంగా, ఆకాశంలా పారదారిగా, ప్రశాంతంగా ఉంది. ఎక్కడా కనుబడే దృష్టిలో ఉండటం లేదా లేనట్టుగా ఉండటం లేదు; ఏది ఉందో అది మంచిదిగా వెలుగుతూనే ఉంటుంది.
దామవ్యాలకటార్థం తైస్ తదైవ యమకిఙ్కరైః । ప్రార్థితేన యమేనోక్తమ్ ఇదం శృణు రఘూద్వహ
కట్టు, పాము, మడక గురించి యముని సేవకులు అడిగినప్పుడు, వెంటనే యముడు ఇలా అన్నాడు—రఘువంశంలో పుట్టినవాడా, విను.
యదా వియోగమ్ ఏష్యన్తి శ్రోష్యన్తి చ నిజాం కథామ్ । దామాదయస్ తదా ముక్తా భవిష్యన్తీత్య్ అసంశయమ్
వారు విడిపోవడం అనుభవించి, తమ కథను వింటారు. అప్పుడు ఆ బంధాలు, ఇతర అడ్డంకులు తప్పక విడిపోతాయి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స్వవృత్తాన్తమ్ ఇమం కుత్ర కదా కథయ తే కథమ్ । శ్రోష్యన్తి భగవన్ కేన వర్ణ్యమానం కథాక్రమమ్
భగవంతుడా, వారు తమ జీవిత కథను ఎక్కడ, ఎప్పుడు, ఎలా నీ నుండి వింటారు? ఎవరు ఈ కథను చెప్పి, ఎవరు దాని క్రమాన్ని వింటారు?
కశ్మీరేషు మహాపద్మసరసీతీరపల్వలే । భూయో భూయో ఽనుభూయైతే మత్స్యయోనిపరమ్పరామ్
కాశ్మీర్లోని మహాపద్మ సరస్సు తీరపు మడుగుల్లో, వారు మత్స్య జన్మలను మళ్లీ మళ్లీ అనుభవించారు.
ఆలానితాశయా లోలాః కాలేన లయమ్ ఆగతాః । తత్రైవ పద్మసరసి తే భవిష్యన్తి సారసాః
అపూరితమైన ఆశలతో చంచలంగా ఉన్న వారు, కాలక్రమంలో లయమవుతారు. అక్కడే ఆ పద్మ సరస్సులో వారు రాజహంసలుగా మారతారు.
తత్ర కల్హారమాలాసు సరోజపటలీషు చ । శేవాలవరవల్లీషు తరఙ్గవలనాసు చ
అక్కడ కలహారమాలల మధ్య, తామర పువ్వుల గుత్తులలో, శేవాల పొదలలో, అలలు తిరుగుతూ ఉల్లాసంగా కదిలే చోట—
లలత్కుముదదోలాసు నీలోత్పలలతాసు చ । శీకరౌఘాభ్రలేఖాసు శీతలావర్తవృత్తిషు
పొడవైన తెల్ల కలువల ఊయలలపై, నీల తామర లతల మధ్య, మంచు బిందువుల మేఘరేఖల్లో, చల్లని తిరుగుల ప్రవాహాల్లో—
సరస్సారససమ్భోగాన్ భుక్త్వా భువనభూషణాః । విహృత్య సుచిరం కాలమ్ అలమ్ ఆగతశుద్ధయః
ఆ ప్రపంచ అలంకారాలు ఆ సరస్సుల ఆనందాలను ఆస్వాదించి, అక్కడ చాలా కాలం సంతోషంగా విహరించి, చివరికి పవిత్రతను పొందారు.
తే వియుక్తా భవిష్యన్తి ముక్తయే లబ్ధయుక్తయః । రజస్సత్త్వతమాంసీవ భేదప్రాప్త్యా యదృచ్ఛయా
వారు ఒకటిగా కలిసిన తరువాత, విముక్తి కోసం విడివిడిగా మారతారు; అది యథేచ్ఛగా రాజసం, సత్త్వం, తమస్సు వేరు అవడంలా జరుగుతుంది.
కశ్మీరమణ్డలస్యాన్తర్ నగరం నగశోభితమ్ । నామ్నాధిష్ఠానమ్ ఇత్య్ ఏతచ్ ఛ్రీమత్ తత్ర భవిష్యతి
కశ్మీరు ప్రాంతంలో పర్వతాలతో అలంకరించబడిన ఒక అద్భుతమైన నగరం ఉంటుంది. దానికి 'అధిష్ఠానం' అనే పేరు ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.
ప్రద్యుమ్నశిఖరం నామ తస్య మధ్యే భవిష్యతి । శృఙ్గం లఘు సరోజస్య కోశచక్రమ్ ఇవోదరే
ఆ నగరమధ్యలో 'ప్రద్యుమ్నశిఖరం' అనే ఒక శిఖరం ఉంటుంది. అది కమలపు మధ్యలోని తేలికపాటి శిఖరంలా, సరోజపు గుండ్రని భాగంలా మెరుస్తూ ఉంటుంది.
తస్మిన్ మూర్ధ్ని గిరేర్ గేహం కో ఽపి రాజా కరిష్యతి । అభ్రఙ్కషమహాసాలం శృఙ్గే శృఙ్గమ్ ఇవాపరమ్
ఆ పర్వతశిఖరంపై ఒక రాజు తన ప్రాసాదాన్ని నిర్మిస్తాడు. ఆ ప్రాసాదం మేఘాలతో తాకిన పెద్దదైన సాలవృక్షంలా, శిఖరంపై మరో శిఖరంలా ఉంటుంది.
గృహస్యేశానకోణాద్రిశిరోభిత్తివ్రణోదరే । తస్యానిశమ్ అవిశ్రాన్తవాతోద్ధూతతృణాఙ్కితే
ఆ ఇంటి ఈశాన్య మూలలో, పర్వతగోడ అడుగున ఉన్న గుహలో, ఎప్పుడూ ఆగని గాలి ఊదుతూ ఉండే తృణములపై గుర్తులు పడే చోట,
ఆలయే దానవో వ్యాలః కలవిఙ్కో భవిష్యతి । ప్రథమాల్పశ్రుతచ్ఛాత్త్ర ఇవార్థరహితారటిః
ఆ భవనంలో దానవుడు వ్యాలుడు చిన్న పిట్టగా మారిపోతాడు. తక్కువ విద్య ఉన్న విద్యార్థి అర్థంలేని మాటలు పలికినట్టు, అతడూ అర్థంలేని అరుపులు చేస్తూ తిరుగుతాడు.
తస్మిన్న్ ఏవ తదా కాలే తత్ర రాజా భవిష్యతి । శ్రీయశస్కరదేవాఖ్యశ్ స్వర్గే శక్ర ఇవాపరః
అదే సమయంలో, అక్కడ శ్రీయశస్కరదేవుడు అనే రాజు ఉంటాడు. ఆకాశంలో ఇంద్రుడు ఉన్నట్టు, ఈ రాజు కూడా గొప్పవాడిగా ఉంటాడు.
దానవో దామనామాన్తర్ మషకస్ తస్య సద్మని । భవిష్యతి బృహత్స్తమ్భపృష్ఠచ్ఛిద్రే మృదుధ్వనిః
దామ అనే దానవుడు ఆ రాజు ఇంట్లో దోమగా జన్మిస్తాడు. పెద్ద స్తంభం చీలికలో మృదువుగా మోగుతూ ఉంటుంది.
అధిష్ఠానాభిధే తస్మిన్న్ ఏవోగ్రనగరే తదా । రత్నావలీవిహారాఖ్యో విహారో ఽపి భవిష్యతి
అదే ఉగ్రమైన అధిష్ఠాన నగరంలో, రత్నావళీవిహారము అనే విహారశాల కూడా ఉంటుంది.
తస్మింస్ తద్భూమిపామాత్యో నరసింహ ఇతి శ్రుతః । కరామలకవద్ దృష్టబన్ధమోక్షో భవిష్యతి
అక్కడ ఆ రాజు మంత్రి నరసింహుడు అని పిలవబడతాడు. అతనికి బంధమూ, విమోచనమూ చేతిలో నల్లికాయను చూసినట్టు స్పష్టంగా తెలుస్తాయి.
భవిష్యతి గృహే తస్య క్రీడనక్రకరః ఖగః । కటో మాయాసురో నామ కృతహిఞ్జీరపఞ్జరః
ఆ మంత్రికి ఇంట్లో, ఆటపాట కోసం చింతకాయ కొమ్మలతో చేసిన పంజరంలో కట అనే పక్షి ఉంటుంది. అది మాయాసురుడు.
స నృసింహో నృపామాత్యశ్ శ్లోకైర్ విరచితామ్ ఇమామ్ । దామవ్యాలకటాదీనాం కథయిష్యతి సఙ్కథామ్
ఆ నరసింహుడు అనే మంత్రి, దామ, వ్యాల, కట మరియు ఇతరుల కథను పద్యాల రూపంలో అందరికి చెబుతాడు.
స కటః క్రకరశ్ శ్రుత్వా తాం కథాం సంస్మృతాత్మభూః । శాన్తమిథ్యాహమంశో ఽన్తః పరం నిర్వాణమ్ ఏష్యతి
ఆ కథను విన్న కట అనే పక్షి, తన అసలైన స్వభావాన్ని గుర్తు చేసుకుని, తప్పుడు అహంకారం శాంతించి, లోపల పరమ శాంతిని పొందుతాడు.
ప్రద్యుమ్నశిఖరప్రాన్తవాస్తవ్యః కలవిఙ్కకః । తథైత్య స్వకథాం శ్రుత్వా పరం నిర్వాణమ్ ఏష్యతి
ప్రద్యుమ్న శిఖరానికి సమీపంలో నివసించే కలవింక పక్షి, తన కథను విని, పరమ శాంతిని పొందుతుంది.
రాజమన్దిరదార్వన్తర్ వ్రణవాస్తవ్యతాం గతః । మషకో ఽపి ప్రసఙ్గేన శ్రుత్వా శాన్తిమ్ ఉపైష్యతి
రాజమందిరంలో దారులోని గాయంలో నివసించే దోమ కూడా, యాదృచ్ఛికంగా ఈ కథను విని, శాంతిని పొందుతుంది.
ప్రద్యుమ్నశృఙ్గాచ్ చటకో మషకో రాజమన్దిరాత్ । విహారాత్ క్రకరశ్ చేతి మోక్షమ్ ఏష్యన్తి రాఘవ
రాఘవా! ప్రద్యుమ్న శిఖరంలో ఉన్న చిట్టపక్షి, రాజమందిరంలో ఉన్న దోమ, తోటలో ఉన్న పురుగు—ఇవన్నీ ముక్తిని పొందుతాయి.