పరమేష్ఠ్య్ అప్య్ అనిష్ఠావాన్ హరతే హరిమ్ అప్య్ అజః । భవో ఽప్య్ అభవతాం యాతి కైవాస్థా మాదృశే జనే
బ్రహ్మదేవుడికీ అనిష్టం వస్తుంది, అజుడు అయిన వాడు విష్ణువును కూడా తీసుకుపోతాడు, శివుడు కూడా లేనివాడిగా మారిపోతాడు. మరి నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
కాలశ్ శకలతామ్ ఏతి నియతిశ్ చాపి నీయతే । ఖమ్ అప్య్ ఆలీయతే ఽనన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
కాలం కూడా ముక్కలుగా విడిపోతుంది, విధి కూడా దారి తప్పుతుంది, ఆకాశం కూడా అనంతంలో కలిసిపోతుంది. అలాంటప్పుడు నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
అశ్రవ్యావాచ్యదుర్దర్శతన్త్రేణాజ్ఞాతమూర్తినా । భువనాని విడమ్బ్యన్తే కేనచిద్ భ్రమదాయినా
ఈ లోకాలు అన్నీ ఎవరో తెలియని, వినిపించని, చెప్పలేని, కనబడని ఒక శక్తిచేత మోసపోతున్నాయి. ఆ శక్తి మనసును మాయలో పడేస్తుంది.
అహఙ్కారకలామ్ ఏత్య సర్వత్రాన్తరవాసినా । న సో ఽస్తి త్రిషు లోకేషు యస్ తేనేహ న బాధ్యతే
ఆ శక్తి అహంకార రూపంలో అందరి లోపల నివసిస్తుంది. ఈ మూడు లోకాలలో దాని బాధకు లోనుకాని వారు ఎవరూ లేరు.
శిలాశైలకటప్రేషు సాశ్వసూతో దివాకరః । వనపాషాణవన్ నిత్యమ్ అవశః పరిదోల్యతే
ఎలాగో సూర్యుని రథసారథి పర్వతాలు, రాళ్లు, అడవి కొండల్లో చిక్కుకుని ఏమీ చేయలేక తికమక పడతాడో, అలాగే మనిషి కూడా ఎప్పుడూ అలానే తిప్పబడుతుంటాడు.
ధరాగోలకమ్ అన్తస్స్థసురాసురగణాస్పదమ్ । వేష్ట్యతే ధిష్ణ్యచక్రేణ పక్వాక్షోటమ్ ఇవ త్వచా
దేవతలు, రాక్షసులు ఉన్న ఈ భూమి గోళాన్ని, పరమేశ్వరుని చక్రం చుట్టూ చుట్టేసినట్లు, పండిన కవ్వా పండును పొట్టు చుట్టేసినట్టు, ఆకాశ చక్రం చుట్టుముట్టి ఉంది.
దివి దేవా భువి నరాః పాతాలే ఽసురభోగినః । కల్పితాః కల్పమాత్రేణ నీయన్తే జర్జరాం దశామ్
ఆకాశంలో దేవతలు, భూమిపై మనుషులు, పాతాళంలో రాక్షసులు, పాములు — ఇవన్నీ మన ఊహతోనే సృష్టించబడ్డవి. చివరికి అవన్నీ క్షీణించి, నశించిపోతాయి.
కామశ్ చ జగతీశానరణలబ్ధపరాక్రమః । అక్రమేణైవ విక్రాన్తో లోకమ్ ఆక్రమ్య వల్గతి
ఈ లోకంలో ఉన్న రాజుల వల్ల కోరికకు బలమొస్తుంది. ఆ కోరిక నియమం లేకుండా విస్తరించి, ప్రపంచాన్ని ఆక్రమిస్తూ ఎక్కడికక్కడికి దూకుతుంది.
వసన్తో మత్తమాతఙ్గో మదైః కుసుమవర్షణైః । ఆమోదితకకుప్చక్రశ్ చేతో నయతి వక్రతామ్
వసంతం మదమైన ఏనుగులా, పుష్పవర్షాలతో, సుగంధమైన గాలులతో మనసును నేరుగా ఉండనివ్వదు; దాన్ని వంకరగా తిప్పేస్తుంది.
అనురక్తాఙ్గనాలోకలోచనాలోకితాకృతి । స్పష్టీకర్తుం మనశ్ శక్తో న వివేకో మహాన్ అపి
ప్రేమతో నిండిన స్త్రీ కనురెప్పల చూపు మనసును ఆకర్షించినప్పుడు, ఎంత గొప్ప వివేకం ఉన్నా, దాన్ని స్పష్టంగా చూడలేడు.
పరోపకారకారిణ్యా పరార్త్యా పరితప్తయా । బుద్ధ ఏవ సుఖీ మన్యే స్వార్థశీతలయా ధియా
ఇతరుల కోసం మంచి చేయడంలో, వారి బాధను చూసి మనసు కరిగిపోవడంలో, స్వార్థం లేకుండా ఉండడంలో ఉన్న జ్ఞానులు మాత్రమే నిజంగా సంతోషంగా ఉంటారు అని నేను భావిస్తున్నాను.
ఉత్పన్నధ్వంసినః కాలవడవానలపాతినః । సఙ్ఖ్యాతుం కేన శక్యన్తే కల్లోలా జీవితామ్బుధేః
ఈ జీవన సముద్రంలో ఎన్ని అలలు పుడతాయో, ఎన్ని కనుమరుగవుతాయో, కాలాగ్ని వాటిని ఎలా తుడిచిపెట్టేస్తుందో, వాటిని లెక్కపెట్టగలిగేది ఎవరు?
సర్వ ఏవ నరా మోహాద్ దురాశాపాశపాతినః । దోషగుల్మకసారఙ్గా నిగీర్ణా జన్మజఙ్గలే
ప్రతి మనిషీ మాయలో పడిపోయి, వ్యర్థమైన ఆశల బంధనంలో చిక్కుకుని, పుట్టుకల అరణ్యంలో, తప్పుల పొదల్లో చిక్కుకున్న జింకల్లా మింగిపోతూ ఉంటారు.
సఙ్క్షీయతే జగతి జన్మపరమ్పరాసు లోకస్య తైర్ ఇహ కుకర్మభిర్ ఆయుర్ ఏతత్ । ఆకాశపాదపలతాకృతపాశకల్పం యేషాం ఫలం న హి విచారవిదో ఽపి విద్మః
ఈ లోకంలో జన్మజన్మలుగా చేసిన చెడు పనుల వల్ల మనుషుల ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది. ఆ ఫలితం ఎలా ఉంటుందో, అది ఆకాశపు కొమ్మలతో చేసిన ఉగ్గుపాశంలా తెలియని దాంట్లో, ఎంత తెలివిగలవారు అయినా ఊహించలేరు.
అద్యోత్సవో ఽయమ్ ఋతుర్ ఏష తథేహ యాత్రా తే బన్ధవస్ సుఖమ్ ఇదం స విశేషభోగః । ఇత్థం ముధైవ కలయన్ స్వవికల్పజాలమ్ ఆలోలపేలవమతిర్ గలతీహ లోకః
ఈ రోజు పండుగ అని, ఇదే ఋతువు అని, ఇక్కడే ప్రయాణం జరుగుతోందని, ఇవే నీ బంధువులు అని, ఇదే ఆనందం, ఇదే ప్రత్యేకమైన సుఖం అని, ఇలా మనుషులు తాము ఊహించుకున్న కల్పనలతో వృథాగా మాయాజాలం నేసుకుంటూ, చంచలమైన మనస్సుతో, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోతారు.
అన్యచ్ చ తాతాతితరామ్ అరమ్యే మనోరమే వేహ జగత్స్వరూపే । న కిఞ్చిద్ అప్య్ ఏతి తద్ అర్థజాతం యేనాతివిశ్రాన్తిమ్ ఉపైతి చేతః
అయ్యా! ఈ లోకంలో ఎంత అందమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపాలు ఉన్నా, వాటిలో ఏదీ మనసుకు పూర్తిగా విశ్రాంతిని ఇవ్వదు.
బాల్యే గతే కల్పితకేలిలోలే వయోమృగే దారదరీషు కీర్ణే । శరీరకే జర్జరతాం ప్రయాతే విదూయతే కేవలమ్ ఏవ లోకః
బాల్యం ఊహలతో ఆటలు ఆడే వయస్సు పోయి, యవ్వనం స్త్రీల గుహల్లో చెలరేగి, శరీరం బలహీనమైపోయినప్పుడు, మనుషులు కేవలం బాధపడతారు.
జరాతుషారాభిహతాం శరీరసరోజినీం దూరతరే విహాయ । క్షణాద్ గతే జీవితచఞ్చరీకే జనస్య సంసారసరో విశుష్కమ్
వృద్ధాప్యపు మంచు శరీరరూపపు కమలాన్ని తాకి దూరంగా వదిలేసినప్పుడు, ప్రాణం అనే జంతువు ఒక్క క్షణంలో పోయినపుడు, జనుల సంసార సరస్సు ఎండిపోతుంది.
యదా యదా పాకమ్ ఉపైతి నూనం తదా తదేయం నతిమ్ ఆతనోతి । జరాభరానల్పనవప్రసూనవిజర్జరా కాయలతా నరాణామ్
ఎప్పుడు పండుదశ వస్తుందో, అప్పుడే ఈ మానవుల శరీరమనే వల్లి వృద్ధాప్యం, భారమూ, బలహీనమైన సంతానంతో అలసిపోయి వంగిపోతుంది.
తృష్ణానదీ సారతరప్రవాహగ్రస్తాఖిలానన్తపదార్థజాతా । తటస్థసన్తోషసువృక్షమూలనికాషదక్షా వహతీహ లోకే
తృష్ణ అనే నది వేగంగా ప్రవహిస్తూ, ఎన్నో అనేకమైన వస్తువులను కొట్టుకుపోతుంది; ఈ లోకంలో, ఆ నది ఒడ్డున నిలిచిన సంతృప్తి అనే చెట్టు వేర్లు కూడా నిపుణంగా తుడిచిపడేస్తుంది.
శరీరనౌశ్ చర్మనిబద్ధబన్ధా భవామ్బుధావ్ ఆలులితా భ్రమన్తీ । ప్రవ్రోడ్యతే పఞ్చభిర్ ఇన్ద్రియాఖ్యైర్ అధో వహన్తీ మకరైర్ అధీనా
చర్మంతో కట్టిన బంధాలతో ఉన్న శరీరమనే నౌక, భవసాగరంలో తిప్పబడుతూ, ఐదు ఇంద్రియాలనే మొసళ్ళ చేతిలో చిక్కుకుని, అవి లాగిన దిశగా దిగువకు పోతూ తిరుగుతుంది.
తృష్ణాలతాకాననచారిణో ఽమీ శాఖాశతం కామమహీరుహేషు । పరిభ్రమన్తః క్షపయన్తి కామమ్ మనోమృగా నో ఫలమ్ ఆప్నువన్తి
తృష్ణ అనే వల్లి అడవిలో తిరిగే మనస్సు అనే జింకలు, కోరిక అనే వృక్షాలలో వందల కొద్దీ శాఖల్లో తిరుగుతూ, సుఖాన్ని పొందాలని అలసిపోతున్నా, అసలు ఫలం మాత్రం అందుకోలేవు.
కృచ్ఛ్రేషు దూరాస్తవిషాదమోహాస్ స్వామ్యేష్వ్ అనుత్సిక్తమనోఽభిరామాః । సుదుర్లభాస్ సమ్ప్రతి సున్దరీభిర్ అనాహతాన్తఃకరణా మహాన్తః
కష్టకాలాల్లో దుఃఖం, మాయా దూరంగా ఉంచుకుని, మనసు ఎక్కడా చెలరేగకుండా, పరిపూర్ణమైన స్వామ్యతలో ఆనందపడే గొప్పవారు ఇప్పుడు అందమైన స్త్రీలలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తారు. వారి హృదయం ఎలాంటి బాహ్య ప్రభావాలకు లోనవ్వదు.
తరన్తి మాతఙ్గఘటాతరఙ్గం రణామ్బుధిం యే మయి తే న శూరాః । శూరాస్ త ఏవేహ మనస్తరఙ్గం యే హీన్ద్రియామ్భోధిమ్ ఇమం తరన్తి
ఏనుగుల గుంపుల అలలను, యుద్ధ సముద్రాన్ని దాటి వచ్చే వారు నాకు వీరులు కారు; నిజమైన వీరులు ఎవరో తెలుసా? మనస్సు అలలను, ఇంద్రియాల సముద్రాన్ని దాటి వచ్చే వారే ఈ లోకంలో నిజమైన వీరులు.
అక్లిష్టపర్యన్తఫలాభిరామా న దృశ్యతే కస్యచిద్ ఏవ కాచిత్ । క్రియా దురాశాహతచిత్తవృత్తేర్ యామ్ ఏత్య విశ్రాన్తిమ్ ఉపైతి లోకః
ఎటువంటి కష్టము లేకుండా, పరిపూర్ణమైన ఫలితాన్ని ఇచ్చే కార్యం ఎక్కడా కనిపించదు; వ్యర్థ ఆశలతో మనస్సు కలవరపడే వారికి, అలాంటి స్థితిని చేరినప్పుడే ఈ లోకం విశ్రాంతిని పొందుతుంది.
కీర్త్యా జగద్ దిక్కుహరం ప్రతాపైశ్ శ్రియా గృహం సత్త్వబలేన లక్ష్మీమ్ । యే పూరయన్త్య్ అక్షతధర్మబన్ధా న తే జగత్యాం సులభా మనుష్యాః
పేరు ప్రతిష్టతో లోకాన్ని, పరాక్రమంతో ఆకాశాన్ని, ఐశ్వర్యంతో ఇంటిని, ధర్మబలంతో లక్ష్మిని నింపే వారు, వారి ధర్మ బంధాలు ఎప్పటికీ తెగవు. అలాంటి మనుషులు ఈ లోకంలో చాలా అరుదు.
అప్య్ అన్తరస్థం గిరిశైలభిత్తేర్ వజ్రాలయాభ్యన్తరసంస్థితం వా । సర్వం సమాయాన్తి సమిద్ధవేగాస్ సర్వాశ్ శ్రియస్ సన్తతమ్ ఆపదశ్ చ
పర్వత హృదయంలోనో, వజ్రపు కోటలోనో, ఎంత లోపల దాగి ఉన్నా, అదృష్టమూ, దురదృష్టమూ ఎప్పటికీ వేగంగా వచ్చి చేరుతాయి. అవి ఎప్పుడూ మన జీవితంలోకి వస్తూనే ఉంటాయి.
పుత్రాశ్ చ దారాశ్ చ ధనం చ బుద్ధ్యా ప్రకల్ప్యతే తాత రసాయనం వ । సర్వం తు తన్ నోపకరోత్య్ అథాన్తే యత్రాతిరమ్యా విషమూర్ఛనైవ
కుమారులు, భార్యలు, ధనం ఇవన్నీ మనసులో ఊహించుకున్న రసాయనాల్లాంటివే, ప్రియమైనవాడా. కానీ చివరికి, అందులో ఏదీ సహాయపడదు. ఆ సమయానికి మిగిలేది ఎంతో ఆకర్షణీయంగా కనిపించే విషమే.
విషాదయుక్తో విషమామ్ అవస్థామ్ ఉపాగతః కాయవయోఽవసానే । భావాన్ స్మరన్ స్వాన్ అభిధర్మరిక్తాఞ్ జనో జరావాన్ అభిదహ్యతే ఽన్తః
శరీర జీవితం ముగిసే వేళ, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, తన గత అనుభవాలను—అవి నిజమైన విలువ లేని వాటిని—గుర్తు చేసుకుంటూ, వృద్ధుడు లోపలిగానే మంటపడి కాలిపోతాడు.
కామార్థధర్మాప్తికృశాన్తరాభిః క్రియాభిర్ ఆదౌ దివసాని నీత్వా । చేతశ్ చలద్ బర్హిణపిఞ్ఛలోలం విశ్రాన్తిమ్ ఆగచ్ఛతు కేన పుంసః
ఆనందం, సంపద, ధర్మం కోసం చేసే పనులతో ముందు రోజులు గడిపి, వాటి ఫలితాలు లేనట్టే ఉండి, మనసు నెమలి రెక్కలా చంచలంగా మారినప్పుడు, మనిషికి ఎప్పుడు విశ్రాంతి దొరుకుతుంది?