అవివేకానుసన్ధానాచ్ చిత్తమ్ ఆపదమ్ ఈదృశీమ్ । అనన్తతరదుఃఖాయ పరిగృహ్ణాతి లీలయా
వివేకం లేకుండా మనస్సు తాను తానే ఆలోచిస్తూ, అలాంటి కష్టాలను సులభంగా అంగీకరిస్తుంది. దాంతో అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి.
క్వ కిలామరవిధ్వంసిశమ్బరానీకనాథతా । క్వ తాపతప్తజమ్బాలజలజర్జరమీనతా
దేవతలు, రాక్షసుల సేనలను నాశనం చేసిన ఆ అధికారం ఎక్కడ? ఇప్పుడు తాపంతో, మలినంతో బలహీనమై, పాడైపోయిన చేపలవలె ఈ స్థితి ఎక్కడ?
క్వ ధైర్యమ్ అమరానీకవిద్రావణకరం మహత్ । క్వ కిరాతమహీపాలక్షుద్రకిఙ్కరరూపతా
దేవతల సేనలను పారద్రోలిన ధైర్యం ఎక్కడ? ఇప్పుడు గిరిజన నాయకుడిగా లేదా చిన్న రాజుగా, పరాధీనుడిగా మారిన స్థితి ఎక్కడ?
క్వ నామ నిరహఙ్కారచిత్సత్త్వోదారధీరతా । క్వ మిథ్యావాసనావేశాద్ అహఙ్కారకుకల్పనా
అహంకారములేని నిర్మలమైన చైతన్య స్థిరత్వం ఎక్కడ ఉంది? మాయా వాసనల ప్రభావంతో కలిగే అహంకారపు తప్పుడు ఊహ ఎక్కడ ఉంది? ఈ రెండింటికి ఏమాత్రం పోలిక లేదు.
శాఖాప్రతానగహనా సంసారవిషమఞ్జరీ । అహఙ్కారాఙ్కురాద్ ఏవ సముదేతీయమ్ ఆతతా
ఈ సంసారమనే దట్టమైన వల్లి, విస్తరించిన కొమ్మలతో, అహంకారమనే మొక్క నుండి మాత్రమే పుట్టి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
అహఙ్కారమ్ అతో రామ మార్జయాన్తః ప్రయత్నతః । అహం న కశ్చిద్ ఏవేతి మార్జయిత్వా సుఖీ భవ
కాబట్టి రామా, నీవు లోపల ఉన్న అహంకారాన్ని శ్రద్ధగా తొలగించు. 'నేను ఎవరో' అనే భావనను పూర్తిగా పోగొట్టి, సంతోషంగా ఉండు.
అహఙ్కారామ్బుదచ్ఛన్నం పరమార్థేన్దుమణ్డలమ్ । రసాయనమయం శీతమ్ అదృశ్యత్వమ్ ఉపాగతమ్
అహంకారమనే మేఘం మూసివేయడంతో, పరమార్థమనే చందమామ వలయము, అమృతంతో నిండిన చల్లదనంతో ఉన్నదైనా, కనబడకుండా పోయింది.
అహఙ్కారపిశాచాత్తా దామవ్యాలకటాస్ త్రయః । గతాస్ సత్తామ్ అసన్తో ఽపి మాయామాహాత్మ్యదానవాః
అహంకారమనే దయ్యం చేత తినబడిన లోభం, కోపం, మోహం అనే మూడు రాక్షసాలు నిజంగా లేవు అయినా, మాయాశక్తి వల్ల ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తాయి.
కశ్మీరేషు మహాపద్మసరసీతీరపల్వలే । అద్య మత్స్యాస్ స్థితా రామ శేవాలలవలాలసాః
ఓ రామా, కశ్మీరం లోని మహాపద్మ సరస్సు తీరపు మడుగుల్లో, ఈ రోజు చేపలు నీటిలో పెరిగే ముద్దుబొట్లు తిని ఆనందంగా ఉన్నాయి.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । తే హ్య్ అసన్తః కథం సన్తస్ సమ్పన్నా ఇతి మే వద
నిజంగా లేనివాటికి ఉనికి ఉండదు, నిజంగా ఉన్నవాటికి లేనిది ఉండదు. అసత్యమైనవి ఎలా సత్యంగా మారుతాయో చెప్పు.
ఏవమ్ ఏతన్ మహాబాహో నాసద్ భవతి హి క్వచిత్ । కదాచిత్ కిఞ్చిద్ అప్య్ ఏతద్ బృహద్ భవతి వా తను
అదే నిజం, మహాబాహువా! అసత్యమైనది ఎక్కడా ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. అది కొన్నిసార్లు పెద్దగా లేదా సూక్ష్మంగా కనిపించినా, నిజంగా ఉండదు.
కిమ్ అసత్ సత్ స్థితం బ్రూహి కిం తత్ సద్ వాప్య్ అసత్ స్థితమ్ । నిదర్శనేనానేనైవ కరిష్యే త్వద్విబోధనమ్
ఏది వాస్తవంగా లేనిది నిజంగా కనిపిస్తుందో, ఏది నిజంగా ఉందో అది వాస్తవం కానట్టుగా కనిపిస్తుందో చెప్పు. ఇదే ఉదాహరణతో నేను నిన్ను సత్యాన్ని గ్రహించేటట్లు చేస్తాను.
సన్త ఏవ స్థితాస్ సన్తో బ్రహ్మన్ వయమ్ ఇమే కిల । దామాదయస్ త్వ్ అసన్తో ఽపి వక్షి సన్తస్ స్థితా ఇతి
బ్రహ్మన్, నిజంగా ఉన్నవే నిజంగా ఉంటాయి. మనమంతా అలాంటివారమే. కాని కట్టెలు మొదలైనవి వాస్తవంగా లేనివైనా, నువ్వు అవి ఉన్నట్టే ఉన్నాయని అంటున్నావు.
యథా దామాదయో రామ స్థితా మాయామయా ఇహ । అసత్యా ఏవ సత్యాభా మృగతృష్ణామ్బుపూరవత్
రామా, కట్టెలు మొదలైనవి ఇక్కడ మాయ వల్ల ఏర్పడినవిగా కనిపిస్తున్నాయి. అవి వాస్తవంగా లేనివైనా నిజంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాయి, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు.
తథైవేమే వయమ్ అపి ససురాసురదానవాః । అసత్యా ఏవ వల్గామో యామ ఆయామ ఏవ చ
అలాగే మనమందరం, దేవతలు, అసురులు, దానవులు కూడా వాస్తవంగా లేనివారమే. మనం కదిలినా, పనిచేసినా, అది కేవలం కనిపించడమే.
అలీకమ్ ఏవ త్వద్భావో మద్భావో ఽలీక ఏవ చ । అనుభూతో ఽప్య్ అసద్రూపస్ స్వప్నే స్వమరణం యథా
నీకు ఉన్న 'నేను' అనే భావన ఊహ మాత్రమే, నాకున్న 'నేను' అనే భావన కూడా ఊహే. ఇవి అనుభవించినా నిజంగా లేవు. కలలో మరణించినట్టు, నిజంగా జరుగనిది.
మృతో బన్ధుర్ యథా స్వప్నే ఽప్య్ అనుభూతో ఽప్య్ అసన్మయః । మృతో ఽయమ్ ఇతి చ జ్ఞప్తిర్ భవేద్ ఏవమ్ ఇదం జగత్
కలలో స్నేహితుడు చనిపోతే, అది అనుభవించినా నిజంగా ఉండదు. 'అతడు చనిపోయాడు' అనే భావన కలుగుతుంది. అలాగే ఈ లోకమూ అలా నే ఉంది.
ఏషా హి మూఢవిషయా ఉక్తిర్ ఏవ న రాజతే । అభ్యాసేన వినోదేతి నానుభూతేర్ అపహ్నవః
ఇలాంటి మాటలు మూర్ఖులకే వర్తిస్తాయి, ఇవి వెలుగులోకి రాదు. సాధనతో ఇవి పోతాయి, నిజమైన అనుభవాన్ని ఎవరూ తిరస్కరించలేరు.
నిశ్చయో ఽన్తః ప్రరూఢో యస్ స యత్నాభ్యసనం వినా । నాశమ్ ఆయాతి లోకే ఽస్మిన్ న కదాచన కస్యచిత్
ఎవరైనా లోపల బలంగా నమ్మకం పెరిగితే, అది కష్టపడి సాధన చేయకపోయినా, ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఎవరికీ పోదు.
ఇదం జగద్ అసద్ బ్రహ్మ సత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ వక్తి యః । తమ్ ఉన్మత్తమ్ ఇవోన్మత్తా విమూఢా విహసన్త్య్ అలమ్
ఈ లోకం అసత్యమని, బ్రహ్మమే నిజమని ఎవరు అంటారో వారిని మూర్ఖులు పిచ్చివారిని చూసి నవ్వినట్టు, మూర్ఖులు కూడా నవ్వుతారు.
అక్షీవక్షీవయోర్ ఐక్యం క్వ కిలేహాజ్ఞతజ్జ్ఞయోః । అన్ధప్రకాశయోర్ బోధే స్యాచ్ ఛాయాతపయోర్ ఇవ
తెలిసినవాడు, తెలియని వాడి మధ్య ఏకత్వం ఎలా ఉంటుంది? అది అంధుడు, చూపు ఉన్నవాడు మధ్య, నీడ, వెలుగు మధ్య కలవడం లాంటిది.
యత్నేనాప్య్ అనుభూతే ఽర్థే సత్యే కర్తుమ్ అపహ్నవమ్ । తజ్జ్ఞో ఽజ్ఞశ్ చ న శక్నోతి శవ ఆక్రమణం యథా
ఎంత ప్రయత్నించినా, తెలిసినవాడు గానీ తెలియని వాడు గానీ, ప్రత్యక్షంగా అనుభవించిన విషయాన్ని అంగీకరించకుండా ఉండలేరు. అది మృతదేహాన్ని నడిపించాలనుకోవడం లాంటిది.
బ్రహ్మ సర్వం జగద్ ఇతి వక్తుం తజ్జ్ఞస్య యుజ్యతే । యతో ఽవిద్యాననుభవే స తద్ ఏవానుభూతవాన్
ఈ లోకం అంతా బ్రహ్మమే అని చెప్పడం తెలిసినవాడికి తగినది. ఎందుకంటే అతడు అజ్ఞానాన్ని దాటి, ఆ సత్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా అనుభవించాడు.
ప్రబుద్ధవిషయే హ్య్ ఏషా రామ వాక్ ప్రవిరాజతే । బుద్ధస్యాస్మీతి రూపేణ కిల నాస్త్య్ ఏవ కిఞ్చన
రామా, ఈ మాటలు నిజంగా జ్ఞానమందిరంలో మాత్రమే ప్రకాశిస్తాయి. జ్ఞానిని గురించి చెప్పాలంటే, 'నేను ఇదే' అనే భావన అతనిలో అసలు ఉండదు.
బ్రహ్మైవేదం పరం శాన్తమ్ ఇత్య్ ఏవానుభవన్ సుధీః । అపహ్నవస్ స్వానుభూతేః కర్తుం తస్య క్వ యుజ్యతే
ఈ సృష్టి అంతా పరమశాంతమైన బ్రహ్మమే అని స్వయంగా అనుభవించిన జ్ఞానికి, తన అనుభవాన్ని ఎలా తిప్పికొట్టగలడు?
పరస్మాద్ వ్యతిరేకేణ నాహమ్ ఆత్మని కిఞ్చన । హేమనీవోర్మికాదిత్వం న మయ్య్ అస్తి వసిష్ఠతా
పరమాత్మను తప్ప మరేదీ నాలో లేదు. బంగారంలో బంగారు పనివాడు లేదా ఆభరణం అనే లక్షణాలు లేనట్టు, నాలో వశిష్ఠత్వం లేదు.
భూతత్వవ్యతిరేకేణ మూఢో నాత్మని కిఞ్చన । ఊర్మ్యాదిబుద్ధౌ హేమేవ నాజ్ఞే ఽస్తి పరమార్థతా
పదార్థాలను తప్ప మూర్ఖునికి తనలో ఏమీ ఉండదు. బంగారంలో అలలు లేదా ఇతర రూపాల ఊహలు నిజంగా లేనట్టు, అజ్ఞానిలో పరమార్థం ఉండదు.
మిథ్యాహన్తామయో మూఢస్ సత్యైకాత్మమయస్ సుధీః । యుజ్యతే న క్వచిన్ నామ స్వభావాపహ్నవో ఽనయోః
తప్పు అహంకారంతో మూర్ఖుడు తయారవుతాడు; నిజమైన ఆత్మతో జ్ఞాని ఉండిపోతాడు. వీరిద్దరిలో ఎవరికీ తమ స్వభావాన్ని ఎప్పుడూ తిరస్కరించే అవకాశం లేదు.
యో యన్మయస్ తస్య తస్మిన్ యుజ్యతే ఽపహ్నవః కథమ్ । పురుషస్య ఘటో ఽస్మీతి వాక్యమ్ ఉన్మత్తతైవ హి
ఎవరైతే ఏ స్వభావంతో ఉన్నారో, వారిలో ఆ స్వభావాన్ని ఎలా తిరస్కరించగలరు? ఒక మనిషి 'నేను మట్టి కుండను' అని చెప్పడం పిచ్చితనమే.
తస్మాన్ నేమే వయం సత్యా న చ దామాదయః క్వచిత్ । అసత్యాస్ తే వయం చేమే నాస్తి నః ఖలు సమ్భవః
అందువల్ల, మేము నిజమైనవారు కాదేమో, ఇవే తాడులు మొదలైనవి ఎక్కడా నిజమైనవి కావు. ఇవన్నీ, మేము కూడా అసత్యమే; మాకు అసలు ఉద్భవమే లేదు.