అపరిజ్ఞాతమ్ ఏనం తే ధర్మరాజం త్రయో ఽసురాః । న ప్రణేముర్ వినాశాయ సామాన్యమ్ ఇవ కిఙ్కరమ్
ఆ ముగ్గురు అసురులు ధర్మరాజును గుర్తించలేక, ఆయనను ఒక సాధారణ సేవకుడిగా భావించి నమస్కరించలేదు. అందుచేత వారు తమVinాశాన్ని తామే తెచ్చుకున్నారు.
అథ వైవస్వతేనైతే జ్వలితశ్వభ్రభూమిషు । విహితభ్రూపరిస్పన్దమ్ ఆదేశేన నివేశితాః
ఆ తర్వాత వైవస్వతుడు ఆజ్ఞతో, అగ్నిలా మండుతున్న భూముల మీద వారిని ఉంచారు. వారి ముఖాలు కఠినంగా, దృఢ సంకల్పంతో కనిపించాయి.
తత్ర తే కరుణాక్రన్దాస్ ససుహృద్దారబాన్ధవాః । దగ్ధాస్ సపర్ణవిటపా వృక్షా ఇవ దవానలైః
అక్కడ వారు తమ స్నేహితులు, భార్యలు, బంధువులతో కలిసి, దుఃఖంతో ఏడుస్తూ, అడవిలో మంటపడి ఆకులతో కూడిన చెట్లు కాలిపోతున్నట్టు తగిలిపోయారు.
స్వయా వాసనయా జాతాస్ తథైవ క్రూరయా పునః । వధకర్మకరాకారాః కైరాతా రాజకిఙ్కరాః
తమ స్వంత క్రూరమైన వాసన వల్ల, వారు మళ్ళీ అదే విధమైన రూపాల్లో పుట్టారు—వధకులు, వేటగాళ్లు, రాజు సేవకులుగా.
తజ్ జన్మాథ పరిత్యజ్య జాతాస్ సుహ్మేషు వాయసాః । తదన్తే గృధ్రతాం యాతాస్ తతో ఽపి బకతాం గతాః
ఆ జన్మను వదిలేసి, వారు సుహ్ములలో కాకులుగా పుట్టారు. ఆ తరువాత గద్దలుగా మారారు, తరువాత బకులుగా జన్మించారు.
శవరత్వం త్రిగర్తేషు మేషత్వం బర్బరేషు చ । మగధేష్వ్ అథ కీటత్వం చక్రుస్ తే వక్రబుద్ధయః
వక్రమైన మనస్సు కలవారు త్రిగర్త దేశంలో శవాలుగా, బర్బరులలో గొర్రెలుగా, మగధ ప్రాంతంలో పురుగులుగా జన్మించారు.
అనుభూయేతరామ్ అత్ర చిత్రాం యోనిపరమ్పరామ్ । అద్య మత్స్యాస్ స్థితా రామ కశ్మీరారణ్యపల్వలే
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల జన్మలు అనుభవించాల్సి వస్తుంది. ఈ రోజు, ఓ రామా, కాశ్మీరు అడవులు, చెరువుల్లో కొందరు చేపలుగా ఉన్నారు.
దావాగ్నిక్వథితాల్పాల్పపఙ్కకల్కానుపాయినః । న మ్రియన్తే న జీవన్తి జరజ్జమ్బాలజర్జరాః
అడవి మంటల్లో కాలిపోయి, తక్కువ మట్టిలో, మురికి లో చిక్కుకుని, వారు మరణించరు, బతకరు కూడా కాదు; పాడైపోయిన మొక్కజొన్నలాగా శీర్ణించిపోతారు.
విచిత్రయోనిసంరమ్భమ్ అనుభూయ పునః పునః । భూత్వా భూత్వా పునర్ నష్టాస్ తరఙ్గా జలధావ్ ఇవ
వివిధ జన్మలను పునఃపునః అనుభవిస్తూ, సముద్రంలో తరంగాల్లా మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ మాయమవుతారు.
భవజలధిగతాస్ తే వాసనావాతనున్నాస్ తృణమ్ ఇవ చిరమ్ ఊఢా దేహరూపైస్ తరఙ్గైః । ఉపశమమ్ అనుయాతా రామ నాద్యాప్య్ అనన్తం పరికలయ మహత్త్వం దారుణం వాసనాయాః
రామా, మన వాసనల గాలులతో ఎప్పటికీ అలలు లాంటి శరీరాలను మోస్తూ, వారు భవసాగరంలో చిక్కుకుపోయారు. ఇప్పటికీ వారికి శాంతి లభించలేదు. వాసనల భయంకరమైన శక్తి ఎంత గొప్పదో నీవు బాగా ఆలోచించు.
అవివేకానుసన్ధానాచ్ చిత్తమ్ ఆపదమ్ ఈదృశీమ్ । అనన్తతరదుఃఖాయ పరిగృహ్ణాతి లీలయా
వివేకం లేకుండా మనస్సు తాను తానే ఆలోచిస్తూ, అలాంటి కష్టాలను సులభంగా అంగీకరిస్తుంది. దాంతో అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి.
క్వ కిలామరవిధ్వంసిశమ్బరానీకనాథతా । క్వ తాపతప్తజమ్బాలజలజర్జరమీనతా
దేవతలు, రాక్షసుల సేనలను నాశనం చేసిన ఆ అధికారం ఎక్కడ? ఇప్పుడు తాపంతో, మలినంతో బలహీనమై, పాడైపోయిన చేపలవలె ఈ స్థితి ఎక్కడ?
క్వ ధైర్యమ్ అమరానీకవిద్రావణకరం మహత్ । క్వ కిరాతమహీపాలక్షుద్రకిఙ్కరరూపతా
దేవతల సేనలను పారద్రోలిన ధైర్యం ఎక్కడ? ఇప్పుడు గిరిజన నాయకుడిగా లేదా చిన్న రాజుగా, పరాధీనుడిగా మారిన స్థితి ఎక్కడ?
క్వ నామ నిరహఙ్కారచిత్సత్త్వోదారధీరతా । క్వ మిథ్యావాసనావేశాద్ అహఙ్కారకుకల్పనా
అహంకారములేని నిర్మలమైన చైతన్య స్థిరత్వం ఎక్కడ ఉంది? మాయా వాసనల ప్రభావంతో కలిగే అహంకారపు తప్పుడు ఊహ ఎక్కడ ఉంది? ఈ రెండింటికి ఏమాత్రం పోలిక లేదు.
శాఖాప్రతానగహనా సంసారవిషమఞ్జరీ । అహఙ్కారాఙ్కురాద్ ఏవ సముదేతీయమ్ ఆతతా
ఈ సంసారమనే దట్టమైన వల్లి, విస్తరించిన కొమ్మలతో, అహంకారమనే మొక్క నుండి మాత్రమే పుట్టి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
అహఙ్కారమ్ అతో రామ మార్జయాన్తః ప్రయత్నతః । అహం న కశ్చిద్ ఏవేతి మార్జయిత్వా సుఖీ భవ
కాబట్టి రామా, నీవు లోపల ఉన్న అహంకారాన్ని శ్రద్ధగా తొలగించు. 'నేను ఎవరో' అనే భావనను పూర్తిగా పోగొట్టి, సంతోషంగా ఉండు.
అహఙ్కారామ్బుదచ్ఛన్నం పరమార్థేన్దుమణ్డలమ్ । రసాయనమయం శీతమ్ అదృశ్యత్వమ్ ఉపాగతమ్
అహంకారమనే మేఘం మూసివేయడంతో, పరమార్థమనే చందమామ వలయము, అమృతంతో నిండిన చల్లదనంతో ఉన్నదైనా, కనబడకుండా పోయింది.
అహఙ్కారపిశాచాత్తా దామవ్యాలకటాస్ త్రయః । గతాస్ సత్తామ్ అసన్తో ఽపి మాయామాహాత్మ్యదానవాః
అహంకారమనే దయ్యం చేత తినబడిన లోభం, కోపం, మోహం అనే మూడు రాక్షసాలు నిజంగా లేవు అయినా, మాయాశక్తి వల్ల ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తాయి.
కశ్మీరేషు మహాపద్మసరసీతీరపల్వలే । అద్య మత్స్యాస్ స్థితా రామ శేవాలలవలాలసాః
ఓ రామా, కశ్మీరం లోని మహాపద్మ సరస్సు తీరపు మడుగుల్లో, ఈ రోజు చేపలు నీటిలో పెరిగే ముద్దుబొట్లు తిని ఆనందంగా ఉన్నాయి.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । తే హ్య్ అసన్తః కథం సన్తస్ సమ్పన్నా ఇతి మే వద
నిజంగా లేనివాటికి ఉనికి ఉండదు, నిజంగా ఉన్నవాటికి లేనిది ఉండదు. అసత్యమైనవి ఎలా సత్యంగా మారుతాయో చెప్పు.
ఏవమ్ ఏతన్ మహాబాహో నాసద్ భవతి హి క్వచిత్ । కదాచిత్ కిఞ్చిద్ అప్య్ ఏతద్ బృహద్ భవతి వా తను
అదే నిజం, మహాబాహువా! అసత్యమైనది ఎక్కడా ఎప్పుడూ నిజంగా ఉండదు. అది కొన్నిసార్లు పెద్దగా లేదా సూక్ష్మంగా కనిపించినా, నిజంగా ఉండదు.
కిమ్ అసత్ సత్ స్థితం బ్రూహి కిం తత్ సద్ వాప్య్ అసత్ స్థితమ్ । నిదర్శనేనానేనైవ కరిష్యే త్వద్విబోధనమ్
ఏది వాస్తవంగా లేనిది నిజంగా కనిపిస్తుందో, ఏది నిజంగా ఉందో అది వాస్తవం కానట్టుగా కనిపిస్తుందో చెప్పు. ఇదే ఉదాహరణతో నేను నిన్ను సత్యాన్ని గ్రహించేటట్లు చేస్తాను.
సన్త ఏవ స్థితాస్ సన్తో బ్రహ్మన్ వయమ్ ఇమే కిల । దామాదయస్ త్వ్ అసన్తో ఽపి వక్షి సన్తస్ స్థితా ఇతి
బ్రహ్మన్, నిజంగా ఉన్నవే నిజంగా ఉంటాయి. మనమంతా అలాంటివారమే. కాని కట్టెలు మొదలైనవి వాస్తవంగా లేనివైనా, నువ్వు అవి ఉన్నట్టే ఉన్నాయని అంటున్నావు.
యథా దామాదయో రామ స్థితా మాయామయా ఇహ । అసత్యా ఏవ సత్యాభా మృగతృష్ణామ్బుపూరవత్
రామా, కట్టెలు మొదలైనవి ఇక్కడ మాయ వల్ల ఏర్పడినవిగా కనిపిస్తున్నాయి. అవి వాస్తవంగా లేనివైనా నిజంగా ఉన్నట్టుగా కనిపిస్తాయి, మృగతృష్ణలో నీరు ఉన్నట్టు.
తథైవేమే వయమ్ అపి ససురాసురదానవాః । అసత్యా ఏవ వల్గామో యామ ఆయామ ఏవ చ
అలాగే మనమందరం, దేవతలు, అసురులు, దానవులు కూడా వాస్తవంగా లేనివారమే. మనం కదిలినా, పనిచేసినా, అది కేవలం కనిపించడమే.
అలీకమ్ ఏవ త్వద్భావో మద్భావో ఽలీక ఏవ చ । అనుభూతో ఽప్య్ అసద్రూపస్ స్వప్నే స్వమరణం యథా
నీకు ఉన్న 'నేను' అనే భావన ఊహ మాత్రమే, నాకున్న 'నేను' అనే భావన కూడా ఊహే. ఇవి అనుభవించినా నిజంగా లేవు. కలలో మరణించినట్టు, నిజంగా జరుగనిది.
మృతో బన్ధుర్ యథా స్వప్నే ఽప్య్ అనుభూతో ఽప్య్ అసన్మయః । మృతో ఽయమ్ ఇతి చ జ్ఞప్తిర్ భవేద్ ఏవమ్ ఇదం జగత్
కలలో స్నేహితుడు చనిపోతే, అది అనుభవించినా నిజంగా ఉండదు. 'అతడు చనిపోయాడు' అనే భావన కలుగుతుంది. అలాగే ఈ లోకమూ అలా నే ఉంది.
ఏషా హి మూఢవిషయా ఉక్తిర్ ఏవ న రాజతే । అభ్యాసేన వినోదేతి నానుభూతేర్ అపహ్నవః
ఇలాంటి మాటలు మూర్ఖులకే వర్తిస్తాయి, ఇవి వెలుగులోకి రాదు. సాధనతో ఇవి పోతాయి, నిజమైన అనుభవాన్ని ఎవరూ తిరస్కరించలేరు.
నిశ్చయో ఽన్తః ప్రరూఢో యస్ స యత్నాభ్యసనం వినా । నాశమ్ ఆయాతి లోకే ఽస్మిన్ న కదాచన కస్యచిత్
ఎవరైనా లోపల బలంగా నమ్మకం పెరిగితే, అది కష్టపడి సాధన చేయకపోయినా, ఈ లోకంలో ఎప్పుడూ ఎవరికీ పోదు.
ఇదం జగద్ అసద్ బ్రహ్మ సత్యమ్ ఇత్య్ ఏవ వక్తి యః । తమ్ ఉన్మత్తమ్ ఇవోన్మత్తా విమూఢా విహసన్త్య్ అలమ్
ఈ లోకం అసత్యమని, బ్రహ్మమే నిజమని ఎవరు అంటారో వారిని మూర్ఖులు పిచ్చివారిని చూసి నవ్వినట్టు, మూర్ఖులు కూడా నవ్వుతారు.