కణ్ఠలగ్నశిరస్త్రాణఖటత్కారోగ్రభీతయః । శిలాశితశిఖాప్రోతదేహభాగావలమ్బినః
వారి తలకవచాలు మెడకు అతుక్కుపోయి, వాటి గట్టిదెబ్బల శబ్దం భయాన్ని కలిగించింది. కొంతమంది శరీర భాగాలు పదునైన రాళ్లతో పొడవబడి వేలాడుతూ కనిపించాయి.
శల్మల్యగ్రదృఢాపాతప్రోతకఙ్కటశఙ్కవః । సుశిలాఫలకాస్ఫాలశతధాశీర్ణమస్తకాః
వారి కవచాలు శాల్మలి చెట్ల గట్టిపొడవైన ముల్లల్లో గుచ్చుకుపోయాయి. కొందరి తలలు రాళ్లపై బలంగా తగిలి, వంద విధాలుగా చీలిపోయాయి.
సర్వ ఏవ సకలాసు సశస్త్రాః పాతమాత్రసమనన్తరమ్ ఏవ । దిక్షు నాశమ్ అగమన్న్ అసురేన్ద్రాః పాంసవో ఽమ్బుధిగతాః పయసీవ
అందరు అసురాధిపతులు ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్నా, పడిపోయిన వెంటనే అంతమయ్యారు. వారి దుమ్ము అన్ని దిశలకూ పడి, సముద్రంలో నీరు కలిసిపోయినట్టు అంతరించిపోయింది.
జజ్వాల జ్వలితః కోపీ కల్పాన్తాగ్నిర్ ఇవ జ్వలన్ । శమ్బరశ్ శమితానీకో దామవ్యాలకటాన్ ప్రతి
శంబరుడు కలియుగాంతంలో ప్రళయాగ్ని లా కోపంతో మండిపడి, దామవ్యాలకట రాక్షసులపై ఉగ్రంగా దహించాడు.
శమ్బరస్య భయాద్ గత్వా పాతాలమ్ అథ సప్తమమ్ । దామవ్యాలకటాస్ తస్థుస్ త్యక్త్వా దానవమణ్డలమ్
శంబరుడి భయంతో దామవ్యాలకట రాక్షసులు తమ రాక్షస సమూహాన్ని వదిలిపెట్టి, ఏడవ పడమర లోకానికి పారిపోయి అక్కడే ఉండిపోయారు.
యమస్య కిఙ్కరాస్ తత్ర వేతాలత్రాసనక్షమాః । కుకుహా నామ తిష్ఠన్తి నరకార్ణవపాలకాః
అక్కడ, యముని సేవకులు, భూతాలను కూడా భయపెట్టగలవారు, కుకుహా అనే వారు, నరకసాగరాన్ని కాపాడుతూ నిలబడి ఉంటారు.
చిన్తా ఇవ ఘనాకారా దుహితౄస్ తు క్రమాద్ దదుః
దిగువ మేఘాల్లా ఆందోళనలు ఏర్పడినట్లు, వారు తమ కుమార్తెలను ఒక్కొక్కరుగా ఇచ్చారు.
తైస్ సార్ధం నీతవన్తస్ తే తత్ర దామాదయో ఽవధిమ్ । దశవర్షసహస్రాన్తామ్ ఆత్తానన్తకువాసనాః
వారు ఆ దండగాళ్లతో కలిసి, అంతకంతకూ పెరిగే చెడు అలవాట్లలో మునిగి, పది వేల సంవత్సరాలు అక్కడే గడిపారు.
ఇయం మే వనితా రమ్యా మమేయం ప్రభుతేతి చ । కుకుహస్నేహబద్ధానాం కాలస్ తేషాం వ్యవర్తత
‘ఈ అందమైన మహిళ నాది, ఆమె నాకే చెందింది, నేను ఆమెకు అధిపతి’ అని అబద్ధమైన మమకారంతో బంధించబడి, వారు కాలాన్ని అలా గడిపారు.
ధర్మరాజో ఽథ తం దేశం కదాచిత్ సముపాయయౌ । మహానరకకార్యాణాం విచారార్థం యదృచ్ఛయా
ఒకసారి ధర్మరాజు యాదృచ్ఛికంగా ఆ ప్రాంతానికి వచ్చి, మహానరకాల విషయాలు తెలుసుకోవడానికి పరిశీలన చేశాడు.
అపరిజ్ఞాతమ్ ఏనం తే ధర్మరాజం త్రయో ఽసురాః । న ప్రణేముర్ వినాశాయ సామాన్యమ్ ఇవ కిఙ్కరమ్
ఆ ముగ్గురు అసురులు ధర్మరాజును గుర్తించలేక, ఆయనను ఒక సాధారణ సేవకుడిగా భావించి నమస్కరించలేదు. అందుచేత వారు తమVinాశాన్ని తామే తెచ్చుకున్నారు.
అథ వైవస్వతేనైతే జ్వలితశ్వభ్రభూమిషు । విహితభ్రూపరిస్పన్దమ్ ఆదేశేన నివేశితాః
ఆ తర్వాత వైవస్వతుడు ఆజ్ఞతో, అగ్నిలా మండుతున్న భూముల మీద వారిని ఉంచారు. వారి ముఖాలు కఠినంగా, దృఢ సంకల్పంతో కనిపించాయి.
తత్ర తే కరుణాక్రన్దాస్ ససుహృద్దారబాన్ధవాః । దగ్ధాస్ సపర్ణవిటపా వృక్షా ఇవ దవానలైః
అక్కడ వారు తమ స్నేహితులు, భార్యలు, బంధువులతో కలిసి, దుఃఖంతో ఏడుస్తూ, అడవిలో మంటపడి ఆకులతో కూడిన చెట్లు కాలిపోతున్నట్టు తగిలిపోయారు.
స్వయా వాసనయా జాతాస్ తథైవ క్రూరయా పునః । వధకర్మకరాకారాః కైరాతా రాజకిఙ్కరాః
తమ స్వంత క్రూరమైన వాసన వల్ల, వారు మళ్ళీ అదే విధమైన రూపాల్లో పుట్టారు—వధకులు, వేటగాళ్లు, రాజు సేవకులుగా.
తజ్ జన్మాథ పరిత్యజ్య జాతాస్ సుహ్మేషు వాయసాః । తదన్తే గృధ్రతాం యాతాస్ తతో ఽపి బకతాం గతాః
ఆ జన్మను వదిలేసి, వారు సుహ్ములలో కాకులుగా పుట్టారు. ఆ తరువాత గద్దలుగా మారారు, తరువాత బకులుగా జన్మించారు.
శవరత్వం త్రిగర్తేషు మేషత్వం బర్బరేషు చ । మగధేష్వ్ అథ కీటత్వం చక్రుస్ తే వక్రబుద్ధయః
వక్రమైన మనస్సు కలవారు త్రిగర్త దేశంలో శవాలుగా, బర్బరులలో గొర్రెలుగా, మగధ ప్రాంతంలో పురుగులుగా జన్మించారు.
అనుభూయేతరామ్ అత్ర చిత్రాం యోనిపరమ్పరామ్ । అద్య మత్స్యాస్ స్థితా రామ కశ్మీరారణ్యపల్వలే
ఇక్కడ ఎన్నో రకాల జన్మలు అనుభవించాల్సి వస్తుంది. ఈ రోజు, ఓ రామా, కాశ్మీరు అడవులు, చెరువుల్లో కొందరు చేపలుగా ఉన్నారు.
దావాగ్నిక్వథితాల్పాల్పపఙ్కకల్కానుపాయినః । న మ్రియన్తే న జీవన్తి జరజ్జమ్బాలజర్జరాః
అడవి మంటల్లో కాలిపోయి, తక్కువ మట్టిలో, మురికి లో చిక్కుకుని, వారు మరణించరు, బతకరు కూడా కాదు; పాడైపోయిన మొక్కజొన్నలాగా శీర్ణించిపోతారు.
విచిత్రయోనిసంరమ్భమ్ అనుభూయ పునః పునః । భూత్వా భూత్వా పునర్ నష్టాస్ తరఙ్గా జలధావ్ ఇవ
వివిధ జన్మలను పునఃపునః అనుభవిస్తూ, సముద్రంలో తరంగాల్లా మళ్లీ మళ్లీ పుట్టి, మళ్లీ మాయమవుతారు.
భవజలధిగతాస్ తే వాసనావాతనున్నాస్ తృణమ్ ఇవ చిరమ్ ఊఢా దేహరూపైస్ తరఙ్గైః । ఉపశమమ్ అనుయాతా రామ నాద్యాప్య్ అనన్తం పరికలయ మహత్త్వం దారుణం వాసనాయాః
రామా, మన వాసనల గాలులతో ఎప్పటికీ అలలు లాంటి శరీరాలను మోస్తూ, వారు భవసాగరంలో చిక్కుకుపోయారు. ఇప్పటికీ వారికి శాంతి లభించలేదు. వాసనల భయంకరమైన శక్తి ఎంత గొప్పదో నీవు బాగా ఆలోచించు.
అవివేకానుసన్ధానాచ్ చిత్తమ్ ఆపదమ్ ఈదృశీమ్ । అనన్తతరదుఃఖాయ పరిగృహ్ణాతి లీలయా
వివేకం లేకుండా మనస్సు తాను తానే ఆలోచిస్తూ, అలాంటి కష్టాలను సులభంగా అంగీకరిస్తుంది. దాంతో అంతులేని బాధలు కలుగుతాయి.
క్వ కిలామరవిధ్వంసిశమ్బరానీకనాథతా । క్వ తాపతప్తజమ్బాలజలజర్జరమీనతా
దేవతలు, రాక్షసుల సేనలను నాశనం చేసిన ఆ అధికారం ఎక్కడ? ఇప్పుడు తాపంతో, మలినంతో బలహీనమై, పాడైపోయిన చేపలవలె ఈ స్థితి ఎక్కడ?
క్వ ధైర్యమ్ అమరానీకవిద్రావణకరం మహత్ । క్వ కిరాతమహీపాలక్షుద్రకిఙ్కరరూపతా
దేవతల సేనలను పారద్రోలిన ధైర్యం ఎక్కడ? ఇప్పుడు గిరిజన నాయకుడిగా లేదా చిన్న రాజుగా, పరాధీనుడిగా మారిన స్థితి ఎక్కడ?
క్వ నామ నిరహఙ్కారచిత్సత్త్వోదారధీరతా । క్వ మిథ్యావాసనావేశాద్ అహఙ్కారకుకల్పనా
అహంకారములేని నిర్మలమైన చైతన్య స్థిరత్వం ఎక్కడ ఉంది? మాయా వాసనల ప్రభావంతో కలిగే అహంకారపు తప్పుడు ఊహ ఎక్కడ ఉంది? ఈ రెండింటికి ఏమాత్రం పోలిక లేదు.
శాఖాప్రతానగహనా సంసారవిషమఞ్జరీ । అహఙ్కారాఙ్కురాద్ ఏవ సముదేతీయమ్ ఆతతా
ఈ సంసారమనే దట్టమైన వల్లి, విస్తరించిన కొమ్మలతో, అహంకారమనే మొక్క నుండి మాత్రమే పుట్టి అన్ని వైపులా వ్యాపిస్తుంది.
అహఙ్కారమ్ అతో రామ మార్జయాన్తః ప్రయత్నతః । అహం న కశ్చిద్ ఏవేతి మార్జయిత్వా సుఖీ భవ
కాబట్టి రామా, నీవు లోపల ఉన్న అహంకారాన్ని శ్రద్ధగా తొలగించు. 'నేను ఎవరో' అనే భావనను పూర్తిగా పోగొట్టి, సంతోషంగా ఉండు.
అహఙ్కారామ్బుదచ్ఛన్నం పరమార్థేన్దుమణ్డలమ్ । రసాయనమయం శీతమ్ అదృశ్యత్వమ్ ఉపాగతమ్
అహంకారమనే మేఘం మూసివేయడంతో, పరమార్థమనే చందమామ వలయము, అమృతంతో నిండిన చల్లదనంతో ఉన్నదైనా, కనబడకుండా పోయింది.
అహఙ్కారపిశాచాత్తా దామవ్యాలకటాస్ త్రయః । గతాస్ సత్తామ్ అసన్తో ఽపి మాయామాహాత్మ్యదానవాః
అహంకారమనే దయ్యం చేత తినబడిన లోభం, కోపం, మోహం అనే మూడు రాక్షసాలు నిజంగా లేవు అయినా, మాయాశక్తి వల్ల ఉన్నట్లుగా కనిపిస్తాయి.
కశ్మీరేషు మహాపద్మసరసీతీరపల్వలే । అద్య మత్స్యాస్ స్థితా రామ శేవాలలవలాలసాః
ఓ రామా, కశ్మీరం లోని మహాపద్మ సరస్సు తీరపు మడుగుల్లో, ఈ రోజు చేపలు నీటిలో పెరిగే ముద్దుబొట్లు తిని ఆనందంగా ఉన్నాయి.
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః । తే హ్య్ అసన్తః కథం సన్తస్ సమ్పన్నా ఇతి మే వద
నిజంగా లేనివాటికి ఉనికి ఉండదు, నిజంగా ఉన్నవాటికి లేనిది ఉండదు. అసత్యమైనవి ఎలా సత్యంగా మారుతాయో చెప్పు.