స్థిరో భవతు మే దేహస్ సుఖాయాస్తు ధనం మమ । ఇతి బద్ధధియాం తేషాం ధైర్యమ్ అన్తర్ధిమ్ ఆయయౌ
నా శరీరం బలంగా ఉండాలి, నా ధనం నాకు సుఖం కలిగించాలి అని బలమైన అభిలాష కలిగినవారికి ధైర్యం మాయమైపోతుంది.
అవాసనత్వాద్ వపుషామ్ అనాస్థత్వాత్ సురద్విషామ్ । యాభూత్ ప్రహారపరతా మార్జితైవాశు సాభవత్
శరీరాలకు లోతైన ముద్రలు లేవు, దేవతలకు శత్రువులకు స్థిరత్వం లేదు, అందువల్ల వారి హింసకోరిక త్వరగా తుడిపాటుగా పోయింది.
కథం స్థిరా జగత్య్ అస్మిన్ భవేమ ఇతి చిన్తయా । వేధితా దీనతాం జగ్ముః పద్మా ఇవ నిరమ్భసః
ఈ లోకంలో మనం ఎలా స్థిరంగా ఉండగలం అని ఆలోచిస్తూ, వారు ఆందోళనతో కుంగిపోయారు; నీరు లేని పద్మాలు ఎలా వాడిపోతాయో అలా.
తేషాం త్వ్ అర్థాన్నపానేషు స్వాహఙ్కృతిమతాం రతిః । బభూవ భవభావస్థా భీషణా భవభాగినీ
వారిలో తమ స్వంత అహంకారంతో ఉన్నవారు, తినిపించడంలో, తాగడంలో ఆనందాన్ని కనుగొన్నారు. వారు జనన మరణాల చక్రంలోనే చిక్కుకుని, భయంకరమైన లోకబంధనంలో బంధించబడి ఉన్నారు.
అథ తస్మిన్ రణే భీత్యా సాపేక్షత్వమ్ ఉపాయయుః । మత్తేభగణసంరబ్ధా వనే హరిణకా ఇవ
ఆ యుద్ధంలో భయంతో వారు ఆధారపడే వారయ్యారు. మత్తులో ఉన్న ఏనుగుల గుంపు మధ్య అడవిలో చిక్కుకున్న జింకలు ఎలా ఉంటాయో, అలా మారిపోయారు.
మరిష్యామో మరిష్యామ ఇతి చిన్తాహతాశయాః । మన్దం మన్దం కిల భ్రేముః కుపితైరావణే రణే
'మనం చనిపోతాం, మనం చనిపోతాం' అనే ఆలోచనతో భయపడిపోయి, ఆశలు నశించి, వారు యుద్ధంలో మెల్లగా, అలసటగా తిరుగుతూ, కోపంగా ఉన్న ఎర్రకోట ఏనుగు మధ్యలో ఉన్నట్టు ఉన్నారు.
శరీరైకార్థినాం తేషాం భీతానాం మరణాద్ అతి । అల్పసత్త్వతయా మూర్ధ్ని కృతమ్ ఆపత్ప్రదం పదమ్
కేవలం శరీరమే కావాలని కోరుకున్న, భయపడిన వారిపై, వారి బలహీనత వల్ల మరణం వారి తలపై విపత్తు తెచ్చే అడుగు వేసింది.
అథ ప్రమ్లానసత్త్వాస్ తే హన్తుమ్ అగ్రగతం భటమ్ । న శేకుర్ ఇన్ధనక్షీణా హవిర్ దగ్ధుమ్ ఇవాగ్నయః
ఆ సమయంలో వారి బలమంతా తగ్గిపోయింది. వారు ముందున్న గొప్ప యోధుడిని చంపలేకపోయారు. ఇది, దీవిన కోసం ద్రవ్యము లేకుండా పోయిన అగ్నులు హవిస్సును కాల్చలేకపోయినట్లే.
విబుధానాం ప్రహరతాం సుదస్యుత్వమ్ ఉపాగతాః । క్షతవిక్షతసర్వాఙ్గాస్ తస్థుస్ సామాన్యవద్భటాః
దేవతలు యుద్ధంలో దాడి చేస్తుండగా, యోధులు పూర్తిగా గాయపడి, శరీరమంతా రక్తమోడుతూ, ఇక యుద్ధం చేయలేని స్థితికి వచ్చారు. వారు ఇక సాధారణ మనుషుల్లా నిలిచిపోయారు.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన మరణాద్ భీతచేతసః । దైత్యా దేవేషు వల్గత్సు దుద్రువుస్ సమరాజిరాత్
ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పాల్సిన అవసరం లేదు. మరణ భయంతో హృదయాలు వణికిపోయిన రాక్షసులు, దేవతలు ముందుకు వస్తుండగా యుద్ధభూమిని వదిలి పారిపోయారు.
తేషు ద్రవత్సు సర్వేషు సర్వతో దానవాద్రిషు । దామవ్యాలకటాఖ్యేషు విఖ్యాతేష్వ్ అసురాలయే
అందరూ పారిపోతుండగా, రాక్షసుల పర్వతాలలోని ప్రసిద్ధమైన దామ, వ్యాల అనే అసురుల నివాసాలలోకి వారు అన్ని దిశలలో పరుగెత్తారు.
తద్దైత్యసైన్యమ్ అపతత్ ఖాద్ విద్రుతమ్ ఇతస్ తతః । కల్పాన్తపవనాధూతం తారాజాలమ్ ఇవాభితః
అప్పుడు ఆ దానవ సైన్యం, యుగాంతపు గాలికి చెలరేగిన నక్షత్రాల వలయంలా, అన్ని దిశలకూ పారిపోయింది.
అమరాచలకుఞ్జేషు శిఖరాణాం శిలాసు చ । తటేషు వారిరాశీనాం పయోదపటలేషు చ
దేవతల కొండల లోయల్లో, శిఖరాలపై, పర్వత శిలలమీద, సముద్రతీరాల్లో, మేఘాల పొరలపై—
సాగరావర్తగర్తేషు శ్వభ్రేష్వ్ అథ సరిత్సు చ । జఙ్గలేషు దిగన్తేషు జ్వలత్సు విపినేషు చ
సముద్రపు అలల గుండ్రంగాల్లో, లోతైన బొరియాల్లో, నదుల్లో, ఎడారుల్లో, దిక్కుల చివరల్లో, మండుతున్న అడవుల్లో—
తద్రణోత్సన్నకోశేషు గ్రామేషు నగరేషు చ । అటవీషూగ్రయక్షాసు మరుషూద్యద్దవాగ్నిషు
ఆ యుద్ధ భూముల్లో ఖాళీ అయిన నిధుల దగ్గర, గ్రామాల్లో, పట్టణాల్లో, భయంకరమైన యక్షులు తిరిగే అడవుల్లో, అగ్ని మండే ఎడారుల్లో—
లోకాలోకాచలాన్తేషు పర్వతేషు హ్రదేషు చ । అన్ధ్రద్రమిడకాశ్మీరపారసీకపురేషు చ
లోకాలోక పర్వత సరిహద్దుల్లో, ఇతర పర్వతాల్లో, సరస్సుల్లో, అలాగే ఆంధ్ర, ద్రావిడ, కాశ్మీర్, పారసీక దేశాల పట్టణాల్లో—
నానామ్భోధితరఙ్గాసు గఙ్గాజలఘటాసు చ । ద్వీపాన్తరేషు దూరేషు జమ్బూషణ్డలతాసు చ
వివిధ సముద్రాల అలల్లో, గంగా నదీ జలపు మట్టికుండల్లో, దూరమైన ద్వీపాల్లో, జంబూ చెట్ల తోటల్లో—
సర్వతః పర్వతాకారాః పతితాస్ తే సురారయః । విస్ఫోటితాఙ్గచరణా విభిన్నకరబాహవః
ప్రతి చోటా, ఆ దేవతలకు శత్రువులు పర్వతాల్లా కూలిపడి, వారి అవయవాలు, కాళ్లు విరిగి, చేతులు, భుజాలు చీలిపోయాయి.
శాఖాలగ్నాన్త్రతన్త్రీకా ముక్తరక్తవహచ్ఛటాః । వ్యస్తాఙ్గఖురమూర్ధానో నిష్క్రాన్తకుపితేక్షణాః
కొమ్మల్లో అంతర్యాలు చిక్కుకుని, రక్త ప్రవాహాలు స్వేచ్ఛగా పారుతూ, శరీర భాగాలు, తలలు చెల్లాచెదురుగా పడి, కోపంతో మెరిసే కళ్ళతో ప్రాణం విడిచారు.
స్వాయుధావలనావేగచ్ఛిన్నకఙ్కటహేతయః । దూరాపాతవిపర్యస్తపతన్నానావిధాంశుకాః
వారి ఆయుధాల దెబ్బలతో వారి కవచాలు విరిగిపోయాయి. దూరంగా పడిపోయిన వారి వస్త్రాలు చించబడి, ఎన్నో విధాలుగా నేలమీద చెల్లాచెదురుగా పడ్డాయి.
కణ్ఠలగ్నశిరస్త్రాణఖటత్కారోగ్రభీతయః । శిలాశితశిఖాప్రోతదేహభాగావలమ్బినః
వారి తలకవచాలు మెడకు అతుక్కుపోయి, వాటి గట్టిదెబ్బల శబ్దం భయాన్ని కలిగించింది. కొంతమంది శరీర భాగాలు పదునైన రాళ్లతో పొడవబడి వేలాడుతూ కనిపించాయి.
శల్మల్యగ్రదృఢాపాతప్రోతకఙ్కటశఙ్కవః । సుశిలాఫలకాస్ఫాలశతధాశీర్ణమస్తకాః
వారి కవచాలు శాల్మలి చెట్ల గట్టిపొడవైన ముల్లల్లో గుచ్చుకుపోయాయి. కొందరి తలలు రాళ్లపై బలంగా తగిలి, వంద విధాలుగా చీలిపోయాయి.
సర్వ ఏవ సకలాసు సశస్త్రాః పాతమాత్రసమనన్తరమ్ ఏవ । దిక్షు నాశమ్ అగమన్న్ అసురేన్ద్రాః పాంసవో ఽమ్బుధిగతాః పయసీవ
అందరు అసురాధిపతులు ఆయుధాలతో సిద్ధంగా ఉన్నా, పడిపోయిన వెంటనే అంతమయ్యారు. వారి దుమ్ము అన్ని దిశలకూ పడి, సముద్రంలో నీరు కలిసిపోయినట్టు అంతరించిపోయింది.
జజ్వాల జ్వలితః కోపీ కల్పాన్తాగ్నిర్ ఇవ జ్వలన్ । శమ్బరశ్ శమితానీకో దామవ్యాలకటాన్ ప్రతి
శంబరుడు కలియుగాంతంలో ప్రళయాగ్ని లా కోపంతో మండిపడి, దామవ్యాలకట రాక్షసులపై ఉగ్రంగా దహించాడు.
శమ్బరస్య భయాద్ గత్వా పాతాలమ్ అథ సప్తమమ్ । దామవ్యాలకటాస్ తస్థుస్ త్యక్త్వా దానవమణ్డలమ్
శంబరుడి భయంతో దామవ్యాలకట రాక్షసులు తమ రాక్షస సమూహాన్ని వదిలిపెట్టి, ఏడవ పడమర లోకానికి పారిపోయి అక్కడే ఉండిపోయారు.
యమస్య కిఙ్కరాస్ తత్ర వేతాలత్రాసనక్షమాః । కుకుహా నామ తిష్ఠన్తి నరకార్ణవపాలకాః
అక్కడ, యముని సేవకులు, భూతాలను కూడా భయపెట్టగలవారు, కుకుహా అనే వారు, నరకసాగరాన్ని కాపాడుతూ నిలబడి ఉంటారు.
చిన్తా ఇవ ఘనాకారా దుహితౄస్ తు క్రమాద్ దదుః
దిగువ మేఘాల్లా ఆందోళనలు ఏర్పడినట్లు, వారు తమ కుమార్తెలను ఒక్కొక్కరుగా ఇచ్చారు.
తైస్ సార్ధం నీతవన్తస్ తే తత్ర దామాదయో ఽవధిమ్ । దశవర్షసహస్రాన్తామ్ ఆత్తానన్తకువాసనాః
వారు ఆ దండగాళ్లతో కలిసి, అంతకంతకూ పెరిగే చెడు అలవాట్లలో మునిగి, పది వేల సంవత్సరాలు అక్కడే గడిపారు.
ఇయం మే వనితా రమ్యా మమేయం ప్రభుతేతి చ । కుకుహస్నేహబద్ధానాం కాలస్ తేషాం వ్యవర్తత
‘ఈ అందమైన మహిళ నాది, ఆమె నాకే చెందింది, నేను ఆమెకు అధిపతి’ అని అబద్ధమైన మమకారంతో బంధించబడి, వారు కాలాన్ని అలా గడిపారు.
ధర్మరాజో ఽథ తం దేశం కదాచిత్ సముపాయయౌ । మహానరకకార్యాణాం విచారార్థం యదృచ్ఛయా
ఒకసారి ధర్మరాజు యాదృచ్ఛికంగా ఆ ప్రాంతానికి వచ్చి, మహానరకాల విషయాలు తెలుసుకోవడానికి పరిశీలన చేశాడు.