యత్నేన యాతి యువతా దూరే సజ్జనసఙ్గతిః । గతిర్ న విద్యతే కాచిత్ క్వచిన్ నోదేతి సత్యతా
యువకుడైనప్పుడు ఎంత ప్రయత్నించినా మంచి మనుషుల సాంగత్యం దూరంగా ఉంటుంది; ఎక్కడా సరైన మార్గం కనిపించదు, సత్యం కూడా మనసులో ఉట్టిపడదు.
మనో విముహ్యతీవాన్తర్ ముదితా దూరతో గతా । నోజ్జ్వలా కరుణోదేతి దూరాద్ ఆయాతి నీచతా
మనసు లోపల అయోమయంగా మారుతుంది, ఆనందం దూరంగా పోయింది; దయ ప్రకాశించదు, కానీ నీచత్వం దూరం నుండి దగ్గరకి వస్తుంది.
ధీరతాధీరతామ్ ఏతి పాతోత్పాతపరో జనః । సులభో దుర్జనాశ్లేషో దుర్లభస్ సాధుసఙ్గమః
ధైర్యం బలహీనతగా మారిపోతుంది, జనులు పతనం, అపాయాల వైపు ఆకర్షితులవుతారు; చెడు వారి స్నేహం సులభంగా లభిస్తుంది, కానీ మంచివారి సాంగత్యం దొరకడం చాలా కష్టం.
ఆగమాపాయినో భావా భావనా భవబన్ధనీ । నీయతే కేవలం క్వాపి నిత్యం భూతపరమ్పరా
భావాలు వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, ఊహలు జీవన బంధనానికి కారణమవుతాయి; సృష్టిలోని జీవుల పరంపర ఎక్కడో ఎప్పుడూ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
దిశో ఽపి హి న దృశ్యన్తే దేశో ఽప్య్ అవ్యపదేశభాక్ । శైలా అపి హి శీర్యన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఇప్పుడు దిక్కులు కనబడటం లేదు, భూమికీ ఏ భేదం లేదు. కొండలు కూడా కూలిపోతున్నాయి. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉండగలదు?
ద్రవన్త్య్ అపి సముద్రాశ్ చ శీర్యన్తే తారకా అపి । సిద్ధా అపి న సిధ్యన్తి కైవాస్థా మాదృశే జనే
సముద్రాలు కూడా ఎండిపోతున్నాయి, నక్షత్రాలు మాయమవుతున్నాయి. సిద్ధులు కూడా స్థిరంగా ఉండలేరు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
అద్యతే ఽసత్తయాపి ద్యౌర్ భువనం చాపి భజ్యతే । ధరాపి యాతి వైధుర్యం కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఆకాశం కూడా లేనట్టయిపోతుంది, లోకమే విరిగిపోతుంది. భూమి కూడా స్థిరంగా ఉండదు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
దానవా అపి దీర్యన్తే ధ్రువో ఽప్య్ అధ్రువజీవితః । అమరా అపి మార్యన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
దానవులు కూడా నశించిపోతున్నారు, ధ్రువుడు కూడా శాశ్వతుడిగా ఉండడు. దేవతలు కూడా మరణిస్తారు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
శక్రో ఽప్య్ ఆక్రమ్యతే శక్రైర్ యమో ఽపి హి నియమ్యతే । వాయోర్ అప్య్ అస్త్య్ అవాయుత్వం కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఇంద్రుడు కూడా ఇతర ఇంద్రుల చేతిలో ఓడిపోతాడు, యముడు కూడా నియంత్రించబడతాడు. గాలికీ గమనాన్ని కోల్పోయే సమయం వస్తుంది. అలాంటి ఈ లోకంలో నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
సోమో ఽపి వ్యోమతామ్ ఏతి మార్తాణ్డో ఽప్య్ ఏతి ఖణ్డనామ్ । రుగ్ణతామ్ అగ్నిర్ అప్య్ ఏతి కైవాస్థా మాదృశే జనే
చంద్రుడు కూడా ఆకాశంలా మారిపోతాడు, సూర్యుడు కూడా చీలిపోతాడు, అగ్నికీ బలహీనత వస్తుంది. మరి నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
పరమేష్ఠ్య్ అప్య్ అనిష్ఠావాన్ హరతే హరిమ్ అప్య్ అజః । భవో ఽప్య్ అభవతాం యాతి కైవాస్థా మాదృశే జనే
బ్రహ్మదేవుడికీ అనిష్టం వస్తుంది, అజుడు అయిన వాడు విష్ణువును కూడా తీసుకుపోతాడు, శివుడు కూడా లేనివాడిగా మారిపోతాడు. మరి నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
కాలశ్ శకలతామ్ ఏతి నియతిశ్ చాపి నీయతే । ఖమ్ అప్య్ ఆలీయతే ఽనన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
కాలం కూడా ముక్కలుగా విడిపోతుంది, విధి కూడా దారి తప్పుతుంది, ఆకాశం కూడా అనంతంలో కలిసిపోతుంది. అలాంటప్పుడు నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
అశ్రవ్యావాచ్యదుర్దర్శతన్త్రేణాజ్ఞాతమూర్తినా । భువనాని విడమ్బ్యన్తే కేనచిద్ భ్రమదాయినా
ఈ లోకాలు అన్నీ ఎవరో తెలియని, వినిపించని, చెప్పలేని, కనబడని ఒక శక్తిచేత మోసపోతున్నాయి. ఆ శక్తి మనసును మాయలో పడేస్తుంది.
అహఙ్కారకలామ్ ఏత్య సర్వత్రాన్తరవాసినా । న సో ఽస్తి త్రిషు లోకేషు యస్ తేనేహ న బాధ్యతే
ఆ శక్తి అహంకార రూపంలో అందరి లోపల నివసిస్తుంది. ఈ మూడు లోకాలలో దాని బాధకు లోనుకాని వారు ఎవరూ లేరు.
శిలాశైలకటప్రేషు సాశ్వసూతో దివాకరః । వనపాషాణవన్ నిత్యమ్ అవశః పరిదోల్యతే
ఎలాగో సూర్యుని రథసారథి పర్వతాలు, రాళ్లు, అడవి కొండల్లో చిక్కుకుని ఏమీ చేయలేక తికమక పడతాడో, అలాగే మనిషి కూడా ఎప్పుడూ అలానే తిప్పబడుతుంటాడు.
ధరాగోలకమ్ అన్తస్స్థసురాసురగణాస్పదమ్ । వేష్ట్యతే ధిష్ణ్యచక్రేణ పక్వాక్షోటమ్ ఇవ త్వచా
దేవతలు, రాక్షసులు ఉన్న ఈ భూమి గోళాన్ని, పరమేశ్వరుని చక్రం చుట్టూ చుట్టేసినట్లు, పండిన కవ్వా పండును పొట్టు చుట్టేసినట్టు, ఆకాశ చక్రం చుట్టుముట్టి ఉంది.
దివి దేవా భువి నరాః పాతాలే ఽసురభోగినః । కల్పితాః కల్పమాత్రేణ నీయన్తే జర్జరాం దశామ్
ఆకాశంలో దేవతలు, భూమిపై మనుషులు, పాతాళంలో రాక్షసులు, పాములు — ఇవన్నీ మన ఊహతోనే సృష్టించబడ్డవి. చివరికి అవన్నీ క్షీణించి, నశించిపోతాయి.
కామశ్ చ జగతీశానరణలబ్ధపరాక్రమః । అక్రమేణైవ విక్రాన్తో లోకమ్ ఆక్రమ్య వల్గతి
ఈ లోకంలో ఉన్న రాజుల వల్ల కోరికకు బలమొస్తుంది. ఆ కోరిక నియమం లేకుండా విస్తరించి, ప్రపంచాన్ని ఆక్రమిస్తూ ఎక్కడికక్కడికి దూకుతుంది.
వసన్తో మత్తమాతఙ్గో మదైః కుసుమవర్షణైః । ఆమోదితకకుప్చక్రశ్ చేతో నయతి వక్రతామ్
వసంతం మదమైన ఏనుగులా, పుష్పవర్షాలతో, సుగంధమైన గాలులతో మనసును నేరుగా ఉండనివ్వదు; దాన్ని వంకరగా తిప్పేస్తుంది.
అనురక్తాఙ్గనాలోకలోచనాలోకితాకృతి । స్పష్టీకర్తుం మనశ్ శక్తో న వివేకో మహాన్ అపి
ప్రేమతో నిండిన స్త్రీ కనురెప్పల చూపు మనసును ఆకర్షించినప్పుడు, ఎంత గొప్ప వివేకం ఉన్నా, దాన్ని స్పష్టంగా చూడలేడు.
పరోపకారకారిణ్యా పరార్త్యా పరితప్తయా । బుద్ధ ఏవ సుఖీ మన్యే స్వార్థశీతలయా ధియా
ఇతరుల కోసం మంచి చేయడంలో, వారి బాధను చూసి మనసు కరిగిపోవడంలో, స్వార్థం లేకుండా ఉండడంలో ఉన్న జ్ఞానులు మాత్రమే నిజంగా సంతోషంగా ఉంటారు అని నేను భావిస్తున్నాను.
ఉత్పన్నధ్వంసినః కాలవడవానలపాతినః । సఙ్ఖ్యాతుం కేన శక్యన్తే కల్లోలా జీవితామ్బుధేః
ఈ జీవన సముద్రంలో ఎన్ని అలలు పుడతాయో, ఎన్ని కనుమరుగవుతాయో, కాలాగ్ని వాటిని ఎలా తుడిచిపెట్టేస్తుందో, వాటిని లెక్కపెట్టగలిగేది ఎవరు?
సర్వ ఏవ నరా మోహాద్ దురాశాపాశపాతినః । దోషగుల్మకసారఙ్గా నిగీర్ణా జన్మజఙ్గలే
ప్రతి మనిషీ మాయలో పడిపోయి, వ్యర్థమైన ఆశల బంధనంలో చిక్కుకుని, పుట్టుకల అరణ్యంలో, తప్పుల పొదల్లో చిక్కుకున్న జింకల్లా మింగిపోతూ ఉంటారు.
సఙ్క్షీయతే జగతి జన్మపరమ్పరాసు లోకస్య తైర్ ఇహ కుకర్మభిర్ ఆయుర్ ఏతత్ । ఆకాశపాదపలతాకృతపాశకల్పం యేషాం ఫలం న హి విచారవిదో ఽపి విద్మః
ఈ లోకంలో జన్మజన్మలుగా చేసిన చెడు పనుల వల్ల మనుషుల ఆయుష్షు తగ్గిపోతుంది. ఆ ఫలితం ఎలా ఉంటుందో, అది ఆకాశపు కొమ్మలతో చేసిన ఉగ్గుపాశంలా తెలియని దాంట్లో, ఎంత తెలివిగలవారు అయినా ఊహించలేరు.
అద్యోత్సవో ఽయమ్ ఋతుర్ ఏష తథేహ యాత్రా తే బన్ధవస్ సుఖమ్ ఇదం స విశేషభోగః । ఇత్థం ముధైవ కలయన్ స్వవికల్పజాలమ్ ఆలోలపేలవమతిర్ గలతీహ లోకః
ఈ రోజు పండుగ అని, ఇదే ఋతువు అని, ఇక్కడే ప్రయాణం జరుగుతోందని, ఇవే నీ బంధువులు అని, ఇదే ఆనందం, ఇదే ప్రత్యేకమైన సుఖం అని, ఇలా మనుషులు తాము ఊహించుకున్న కల్పనలతో వృథాగా మాయాజాలం నేసుకుంటూ, చంచలమైన మనస్సుతో, ఈ లోకాన్ని విడిచిపోతారు.
అన్యచ్ చ తాతాతితరామ్ అరమ్యే మనోరమే వేహ జగత్స్వరూపే । న కిఞ్చిద్ అప్య్ ఏతి తద్ అర్థజాతం యేనాతివిశ్రాన్తిమ్ ఉపైతి చేతః
అయ్యా! ఈ లోకంలో ఎంత అందమైన, ఆకర్షణీయమైన రూపాలు ఉన్నా, వాటిలో ఏదీ మనసుకు పూర్తిగా విశ్రాంతిని ఇవ్వదు.
బాల్యే గతే కల్పితకేలిలోలే వయోమృగే దారదరీషు కీర్ణే । శరీరకే జర్జరతాం ప్రయాతే విదూయతే కేవలమ్ ఏవ లోకః
బాల్యం ఊహలతో ఆటలు ఆడే వయస్సు పోయి, యవ్వనం స్త్రీల గుహల్లో చెలరేగి, శరీరం బలహీనమైపోయినప్పుడు, మనుషులు కేవలం బాధపడతారు.
జరాతుషారాభిహతాం శరీరసరోజినీం దూరతరే విహాయ । క్షణాద్ గతే జీవితచఞ్చరీకే జనస్య సంసారసరో విశుష్కమ్
వృద్ధాప్యపు మంచు శరీరరూపపు కమలాన్ని తాకి దూరంగా వదిలేసినప్పుడు, ప్రాణం అనే జంతువు ఒక్క క్షణంలో పోయినపుడు, జనుల సంసార సరస్సు ఎండిపోతుంది.
యదా యదా పాకమ్ ఉపైతి నూనం తదా తదేయం నతిమ్ ఆతనోతి । జరాభరానల్పనవప్రసూనవిజర్జరా కాయలతా నరాణామ్
ఎప్పుడు పండుదశ వస్తుందో, అప్పుడే ఈ మానవుల శరీరమనే వల్లి వృద్ధాప్యం, భారమూ, బలహీనమైన సంతానంతో అలసిపోయి వంగిపోతుంది.
తృష్ణానదీ సారతరప్రవాహగ్రస్తాఖిలానన్తపదార్థజాతా । తటస్థసన్తోషసువృక్షమూలనికాషదక్షా వహతీహ లోకే
తృష్ణ అనే నది వేగంగా ప్రవహిస్తూ, ఎన్నో అనేకమైన వస్తువులను కొట్టుకుపోతుంది; ఈ లోకంలో, ఆ నది ఒడ్డున నిలిచిన సంతృప్తి అనే చెట్టు వేర్లు కూడా నిపుణంగా తుడిచిపడేస్తుంది.