అథ దేవా విషణ్ణాస్ తే క్షణమ్ ఆశ్వస్య వై యయుః । జయోపాయాయ విజితా బ్రహ్మాణమ్ అమితౌజసమ్
అప్పుడు దేవతలు నిరుత్సాహంగా, కొంతసేపు ధైర్యం తెచ్చుకుని, విజయానికి మార్గం కోసం అపారమైన తేజస్సుతో ఉన్న బ్రహ్మను ఆశ్రయించడానికి వెళ్లారు.
తేషామ్ ఆవిరభూద్ బ్రహ్మా రక్తరక్తాననశ్రియామ్ । సాయం రక్తీకృతామ్బూనామ్ అబ్ధీనామ్ ఇవ చన్ద్రమాః
ఆ దేవతలకు, రక్తవర్ణపు కాంతితో మెరిసే ముఖంతో, సాయంకాలంలో ఎర్రగా కనిపించే సముద్రాలపై ఉదయించే చంద్రుడిలా, బ్రహ్మ కనిపించాడు.
ప్రణమ్య తే సురాస్ తస్మై తమ్ అర్థం శమ్బరేరితమ్ । సమ్యక్ ప్రకథయామ్ ఆసుర్ దామవ్యాలకటక్రమమ్
ఆయనకు నమస్కరించి, ఆ దేవతలు శంబరుడు చెప్పిన విషయాన్ని, దామ, వ్యాల, కట సైన్యాల క్రమాన్ని పూర్తిగా వివరంగా చెప్పారు.
తమ్ ఆకర్ణ్యాఖిలం బ్రహ్మా విచార్య చ విచారవిత్ । ఉవాచేదం సురానీకమ్ ఆశ్వాసనకరం వచః
అది అంతా వినిపించి, లోతుగా ఆలోచించిన బ్రహ్మ, ఆ దేవతల సమూహాన్ని ధైర్యపరిచేలా ఇలా అన్నాడు.
హన్త వర్షసహస్రాన్తే శమ్బరేణ హరేః క్రమాత్ । మర్తవ్యమ్ అమరేశస్య తత్కాలం సమ్ప్రతీక్ష్యతామ్
వీక్షించండి, వెయ్యేళ్ల చివరికి శంబరుడు హరిద్వారా చంపబడతాడు. ఆ వరకు, అమరేశ్వరుడా, ఆ సమయాన్ని నిరీక్షించండి.
దామవ్యాలకటాన్ ఏతాన్ అద్య త్వ్ అమరసత్తమాః । యోధయన్తః పలాయధ్వం మాయాయుద్ధేన దానవాన్
ఈ రోజు, అమరులలో ఉత్తములైన దేవతలారా, మీరు దామ, వ్యాల, కట అనే సైన్యాలతో యుద్ధం చేసి, మాయతో యుద్ధం చేసే దానవులను పోరులోంచి తప్పించుకోండి.
యుద్ధాభ్యాసవశాద్ ఏషాం మకురాణామ్ ఇవాశయే । అహఙ్కారచమత్కారః ప్రతిబిమ్బమ్ ఉపైష్యతి
ఈ యోధులు యుద్ధాన్ని ఎప్పుడూ సాధన చేస్తూ ఉండటంతో, వారి అహంకారం అద్దంలో ప్రతిబింబం లాగానే వారి మనసులో ఉద్భవిస్తుంది.
గృహీతవాసనాస్ త్వ్ ఏతే దామవ్యాలకటాస్ సురాః । సుజయా వో భవిష్యన్తి జాలలగ్నాః ఖగా ఇవ
కానీ, దామ, వ్యాల, కట అనే వీరు వాసనలను స్వీకరించినపుడు, మీరు వారిని వలలో చిక్కిన పక్షుల్లా సులభంగా జయించగలరు.
అద్య త్వ్ అవాసనా ఏతే సుఖదుఃఖవివర్జితాః । ధైర్యేణారీన్ వినిఘ్నన్తో దేవదుర్జయతాం గతాః
కానీ ఈ రోజు వీరికి అలాంటి వాసనలు లేవు, సుఖదుఃఖాలు కూడా లేవు. మీరు ధైర్యంగా శత్రువులను సంహరించడంతో దేవతలు ఓడించలేని శక్తిని పొందారు.
వాసనాతన్తుబద్ధా యే ఆశాపాశవశీకృతాః । వశ్యతాం యాన్తి తే లోకే రజ్జుబద్ధాః ఖగా ఇవ
వాసనల తంతువులతో బంధించబడి, ఆశల గొలుసులతో వశీకృతులైన వారు, ఈ లోకంలో తాడుతో కట్టిన పక్షుల్లా నియంత్రించబడతారు.
యే హి నిర్వాసనా ధీరాస్ సర్వత్రాసక్తబుద్ధయః । న హృష్యన్తి న కుప్యన్తి దుర్జయాస్ తే మహాధియః
కాని వాసనలు లేని, ఎక్కడా ఆసక్తి లేని ధీరులు ఆనందించరు, కోపపడరు; అలాంటి గొప్ప జ్ఞానులు ఎవరికీ లోబడరు.
యస్యాన్తర్వాసనారజ్జ్వా గ్రన్థిబన్ధశ్ శరీరిణః । మహాన్ అపి బహుజ్ఞో ఽపి స బాలేనాపి జీయతే
ఎవరికి లోపల వాసనల తాడు ముడిపడి ఉంటే, వారు ఎంత గొప్పవారు, ఎంత జ్ఞానులు అయినా, చిన్నవాడికైనా ఓడిపోతారు.
అయం సో ఽహమ్ ఇదం మే తద్ ఇత్య్ ఆకలితకల్పనః । ఆపదాం పాత్రతామ్ ఏతి పయసామ్ ఇవ సాగరః
"నేనే ఇది, ఇది నాది, అది అదే" అని ఎప్పుడూ ఊహించేవాడు, సముద్రం నీళ్లను ఎలా తీసుకుంటుందో, అలాగే అపాయాలకు పాత్రమవుతాడు.
ఇయన్మాత్రపరిచ్ఛిన్నో యేనాత్మాభవ్యభావితః । స సర్వజ్ఞో ఽపి సర్వత్ర పరాం కృపణతాం గతః
తన్ను తాను చిన్నవాడిగా భావించి, పరిమితిగా చూసుకునే వాడు, ఎంతటి జ్ఞానవంతుడైనా, ఎక్కడైనా అతడు గొప్ప దారుణ స్థితికి చేరతాడు.
అనన్తస్యాప్రమేయస్య యేనేయత్తా ప్రకల్పితా । ఆత్మతత్త్వస్య తేనాత్మా స్వాత్మనైవావశీకృతః
అనంతమైన, కొలవలేని ఆత్మతత్వానికి ఎవరు పరిమితి కల్పిస్తారో, వారే తమ స్వభావంతో తమను తామే పరిమితం చేసుకుంటారు.
ఆత్మనో వ్యతిరిక్తం యత్ కిఞ్చిద్ అస్తి జగత్త్రయే । తత్రోపాదేయభావేన బద్ధా భవతి భావనా
ఈ మూడు లోకాలలో ఆత్మకు వేరుగా ఉన్నదేదైనా, దాన్ని సంపాదించాల్సినదిగా భావిస్తే, ఆ భావనే బంధనానికి కారణమవుతుంది.
ఆస్థామాత్రమ్ అనన్తానాం దుఃఖానాం కారణం విదుః । అనాస్థామాత్రమ్ అభితస్ సుఖానాం కారణం విదుః
అనేక బాధలకు మూలం ఆకర్షణ అని వారు తెలుసుకున్నారు; అలాగే అన్ని చోట్ల విరక్తి ఉండటం ఆనందానికి కారణమని కూడా వారు తెలుసుకున్నారు.
దామవ్యాలకటా యావద్ అనాస్థా భావసంస్థితౌ । తావన్ న నామ జేయా వో మషకాణామ్ ఇవానిలాః
మనసులోని స్థితిని పట్టించుకోకుండా నిర్లక్ష్యంగా ఉండగా, కోరికల బంధాలు విడిపోవు. ఇవి గాలి దోమలను జయించలేకపోవడంలా ఉంటాయి.
అన్తర్వాసనయా జన్తుర్ దీనతామ్ అనుయాతయా । జితో భవత్య్ అన్యథా తు మషకో ఽప్య్ అమరాచలః
లోపలి వాసనలకు లోబడి, బలహీనతతో నడిపించబడే జీవి జయించబడతాడు. లేకపోతే, ఒక చిన్న దోమ కూడా అమరగిరిలా అచంచలంగా ఉండేది.
విద్యతే వాసనా యత్ర తత్ర చాయాతి దీనతా । గుణాగుణానువిద్ధత్వం సతో దృష్టం హి నాసతః
ఎక్కడ వాసన ఉంటే, అక్కడ బలహీనత కూడా వస్తుంది. ఉన్నదానిలోనే గుణదోషాలు కనిపిస్తాయి, లేనిదానిలో కాదు.
అయం సో ఽహం మమేదం చేత్య్ ఏవమ్ అన్తస్ స్వవాసనామ్ । యథా దామాదయశ్ శక్ర భావయన్తి తథా కురు
'నేనే ఇది, ఇది నాది' అని లోపల తన వాసనలను పట్టుకుని ఉంటాడు. శక్రా! బంధాలు మనసును ఎలా మలచుతాయో, అలాగే నీవు కూడా ఆచరించు.
యా యా జనస్య విపదో భావాభావదశాశ్ చ యాః । తృష్ణాకరఞ్జవల్ల్యాస్ తా మఞ్జర్యః కటుకోమలాః
మనిషికి ఎదురయ్యే అన్ని కష్టాలు, కలిగిన లేకపోయిన స్థితులు అన్నీ తృష్ణ అనే వల్లి పూసే చేదు, తియ్యని పువ్వులే.
వాసనాతన్తుబద్ధో ఽయం లోకో విపరివర్తతే । సా సువృద్ధాతిదుఃఖాయ సుఖాయోచ్ఛేదమ్ ఆగతా
ఈ లోకం వాసనలు అనే తంతువులతో బంధించబడి తిరుగుతూ ఉంటుంది. అవి బలంగా పెరిగితే తీవ్రమైన బాధను ఇస్తాయి; అవి పోయితే సుఖాన్ని ఇస్తాయి.
ధీరో ఽప్య్ అతిబహుజ్ఞో ఽపి కులజో ఽపి మహాన్ అపి । తృష్ణయా బధ్యతే జన్తుస్ సింహశ్ శృఙ్ఖలయా యథా
ఎంత ధైర్యవంతుడైనా, ఎంత జ్ఞానమున్నవాడైనా, మంచి కుటుంబంలో పుట్టినవాడైనా, గొప్పవాడైనా — తృష్ణ వల్ల బంధించబడతాడు; అది సింహాన్ని గొలుసుతో కట్టినట్టు.
దేహపాదపసంస్థస్య హృదయాలయశాయినః । తృష్ణా చిత్తఖగస్యాస్య వాగురా పరికల్పితా
ఈ శరీర వృక్షంలో నివసిస్తూ, హృదయంలో విశ్రాంతి తీసుకునే మనసు — గాలి వలె తిరిగే ఆ మనస్సుకు తృష్ణ అనే వల తయారవుతుంది.
దీనో వాసనయా లోకః కృతాన్తేనాపకృష్యతే । రజ్జ్వేవ బాలేన ఖగో వివశో ఽనిశమ్ ఉచ్ఛ్వసన్
ఈ లోకం తన వాసనల వల్ల దుఃఖంతో ఉండి, విధి చేత పట్టుకొని లాగబడుతుంది. అది చిన్నపిల్ల చేతిలో ఉన్న తాడుతో కట్టబడి, ఏమీ చేయలేని పక్షి ఎప్పుడూ ఊపిరాడుతూ ఉండటంలా ఉంటుంది.
అలమ్ ఆయుధభారేణ సఙ్గరభ్రమణేన చ । వాసనాం సవిపర్యాసాం యుక్త్యైవ త్వం రిపోః కురు
ఆయుధాల భారమూ, యుద్ధంలో కలిగే అయోమయమూ చాలయ్యాయి. నీవు వివేకంతోనే, వక్రమైన వాసనలతో కూడిన ఆ శత్రువును ఎదుర్కొనాలి.
అన్తరక్షుభితే ధైర్యే రిపోర్ అమరనాయకాః । న శస్త్రాణి న శాస్త్రాణి న చాస్త్రాణి జయన్తి వః
నీ మనస్సులో ధైర్యం కదిలిపోతే, శత్రువుల నాయకులు అయిన అమరులు అయినా, ఆయుధాలు, శాస్త్రాలు, అస్త్రాలు ఏవీ నిన్ను జయించలేవు.
దామవ్యాలకటాస్ త్వ్ ఏతే యుద్ధాభ్యాసవశేన చ । అహఙ్కారమయీమ్ అన్తస్ తే గ్రహీష్యన్తి వాసనామ్
వీటన్నీ తాడులు, పాము కొరడాలు లాంటివి. యుద్ధాన్ని పదే పదే చేయడం వల్ల, అవి నీలో ఉన్న అహంకారంతో కూడిన వాసనను పట్టుకుంటాయి.
యది తే యన్త్రపురుషాశ్ శమ్బరేణ వినిర్మితాః । వాసనాం నాశ్రయిష్యన్తి యాస్యన్తి తద్ అజయ్యతామ్
శంబరుడు తయారు చేసిన యంత్రమనుష్యులు ఆ వాసనను పట్టించుకోకపోతే, వారు ఎవ్వరూ ఓడించలేనివారవుతారు.