ఆయుర్ అత్యన్తతరలం మృత్యుర్ ఏకస్ తు నిష్ఠురః । తారుణ్యం చాతితరలం బాల్యం జడతయా హృతమ్
మన జీవితం చాలా త్వరగా పోయేలా ఉంటుంది, మరణమే కఠినంగా ఉంటుంది; యవ్వనం కూడా క్షణికమే, బాల్యం మూర్ఖత్వంలోనే పోయిపోతుంది.
కలాకలఙ్కితో లోకో బన్ధవో భవబన్ధనమ్ । భోగా భవమహారోగాస్ తృష్ణా చ మృగతృష్ణికా
ఈ లోకం లోపాలతో నిండిపోయింది; బంధువులు జనన మరణ చక్రంలో బంధనంగా మారారు; అనుభవాలు జీవనంలో పెద్ద వ్యాధిలా ఉన్నాయి, తృష్ణ మాత్రం మాయమృగజలంలా మోసం చేస్తుంది.
శత్రవశ్ చేన్ద్రియాణ్య్ ఏవ సత్యం యాతమ్ అసత్యతామ్ । ప్రహరత్య్ ఆత్మనైవాత్మా మన ఏవ మనోరిపుః
ఇంద్రియాలు మన శత్రువులే. నిజమైనది అబద్ధంగా మారింది. మనసే మన మనసుకు శత్రువు, మనమే మనల్ని మనమే హింసించుకుంటున్నాం.
అహఙ్కారః కలఙ్కాయ బుద్ధయః పరిపేలవాః । క్రియా దుష్ఫలదాయిన్యో లీలాస్ స్త్రీనిష్ఠతాం గతాః
అహంకారం మచ్చలా మారింది. బుద్ధి స్థిరంగా లేదు. మన పనులకు మంచి ఫలితాలు రావడం లేదు. ఆటలు, వినోదాలు స్త్రీలలోనే మునిగిపోయాయి.
వాఞ్ఛావిషయశాలిన్యస్ సచమత్కృతయః కృతాః । నార్యో దోషపతాకిన్యో రసా నీరసతాం గతాః
మన కోరికలు వాటి విషయాలకే అతుక్కుపోయాయి, అవి ఆకర్షణీయంగా కనిపించినా. స్త్రీలు తప్పుల జెండాల్లా ఉన్నారు. ఆనందాలు కూడా రుచి కోల్పోయాయి.
వస్త్వ్ అవస్తుతయా చాత్తం దత్తం చిత్తమ్ అహఙ్కృతౌ । అభావరోధితా భావా భవాన్తో నాధిగమ్యతే
నిజమైనదాన్ని అబద్ధంగా భావిస్తున్నారు. మనసంతా అహంకారంలోనే మునిగిపోయింది. ఉన్నదాన్ని లేనట్టుగా చేసి, జీవన ప్రయాణానికి ముగింపు కనిపించటం లేదు.
తప్యతే కేవలం సాధో మతిర్ ఆకులితాన్తరా । రాగోరగో విలసతి విరాగం నోపగచ్ఛతి
ఓ సద్గుణసంపన్నుడా, మనస్సు లోపల కలవరపడుతూ బాధపడుతుంది. రాగం తేజంగా మెరుస్తోంది కానీ విరాగం మాత్రం చేరదు.
రజోగుణాహతా దృష్టిస్ తమస్ సమ్పరివర్ధతే । న చాధిగమ్యతే సత్త్వం తత్త్వమ్ అత్యన్తదూరతః
రజోగుణం మన దృష్టిని తాకినప్పుడు, అది మరింతగా తమోగుణంలో మునిగిపోతుంది. సత్త్వగుణం అనే నిజమైన తత్వం చాలా దూరంగా ఉండిపోతుంది, అందుకోలేం.
స్థితిర్ అస్థిరతాం యాతా మృతిర్ ఆగమనోన్ముఖీ । ధృతిర్ వైధుర్యమ్ ఆయాతి రతిర్ నిత్యమ్ అవస్తుని
స్థిరత అస్థిరతగా మారిపోతుంది, మరణం ఎప్పుడూ దగ్గరగా వస్తూనే ఉంటుంది. ధైర్యం అయోమయంగా మారిపోతుంది, మన మనస్సు ఎప్పుడూ అసత్య విషయాలపైనే మమకారం పెంచుకుంటుంది.
మతిర్ మాన్ద్యేన మలినా పాతైకపరమం వపుః । జ్వలతీవ జరా దేహే ప్రవిస్ఫూర్జతి దుష్కృతమ్
మనస్సు మాంద్యంతో మలినమైపోయింది. శరీరం క్షీణతవైపే దృష్టిపెడుతోంది. వృద్ధాప్యం శరీరంలో మండుతున్నట్లుగా కనిపిస్తుంది, దుష్కర్మలు బలంగా ఉప్పొంగుతుంటాయి.
యత్నేన యాతి యువతా దూరే సజ్జనసఙ్గతిః । గతిర్ న విద్యతే కాచిత్ క్వచిన్ నోదేతి సత్యతా
యువకుడైనప్పుడు ఎంత ప్రయత్నించినా మంచి మనుషుల సాంగత్యం దూరంగా ఉంటుంది; ఎక్కడా సరైన మార్గం కనిపించదు, సత్యం కూడా మనసులో ఉట్టిపడదు.
మనో విముహ్యతీవాన్తర్ ముదితా దూరతో గతా । నోజ్జ్వలా కరుణోదేతి దూరాద్ ఆయాతి నీచతా
మనసు లోపల అయోమయంగా మారుతుంది, ఆనందం దూరంగా పోయింది; దయ ప్రకాశించదు, కానీ నీచత్వం దూరం నుండి దగ్గరకి వస్తుంది.
ధీరతాధీరతామ్ ఏతి పాతోత్పాతపరో జనః । సులభో దుర్జనాశ్లేషో దుర్లభస్ సాధుసఙ్గమః
ధైర్యం బలహీనతగా మారిపోతుంది, జనులు పతనం, అపాయాల వైపు ఆకర్షితులవుతారు; చెడు వారి స్నేహం సులభంగా లభిస్తుంది, కానీ మంచివారి సాంగత్యం దొరకడం చాలా కష్టం.
ఆగమాపాయినో భావా భావనా భవబన్ధనీ । నీయతే కేవలం క్వాపి నిత్యం భూతపరమ్పరా
భావాలు వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, ఊహలు జీవన బంధనానికి కారణమవుతాయి; సృష్టిలోని జీవుల పరంపర ఎక్కడో ఎప్పుడూ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.
దిశో ఽపి హి న దృశ్యన్తే దేశో ఽప్య్ అవ్యపదేశభాక్ । శైలా అపి హి శీర్యన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఇప్పుడు దిక్కులు కనబడటం లేదు, భూమికీ ఏ భేదం లేదు. కొండలు కూడా కూలిపోతున్నాయి. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉండగలదు?
ద్రవన్త్య్ అపి సముద్రాశ్ చ శీర్యన్తే తారకా అపి । సిద్ధా అపి న సిధ్యన్తి కైవాస్థా మాదృశే జనే
సముద్రాలు కూడా ఎండిపోతున్నాయి, నక్షత్రాలు మాయమవుతున్నాయి. సిద్ధులు కూడా స్థిరంగా ఉండలేరు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
అద్యతే ఽసత్తయాపి ద్యౌర్ భువనం చాపి భజ్యతే । ధరాపి యాతి వైధుర్యం కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఆకాశం కూడా లేనట్టయిపోతుంది, లోకమే విరిగిపోతుంది. భూమి కూడా స్థిరంగా ఉండదు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
దానవా అపి దీర్యన్తే ధ్రువో ఽప్య్ అధ్రువజీవితః । అమరా అపి మార్యన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
దానవులు కూడా నశించిపోతున్నారు, ధ్రువుడు కూడా శాశ్వతుడిగా ఉండడు. దేవతలు కూడా మరణిస్తారు. అలాంటప్పుడు నాకంటూ ఏ ఆశ ఉంటుంది?
శక్రో ఽప్య్ ఆక్రమ్యతే శక్రైర్ యమో ఽపి హి నియమ్యతే । వాయోర్ అప్య్ అస్త్య్ అవాయుత్వం కైవాస్థా మాదృశే జనే
ఇంద్రుడు కూడా ఇతర ఇంద్రుల చేతిలో ఓడిపోతాడు, యముడు కూడా నియంత్రించబడతాడు. గాలికీ గమనాన్ని కోల్పోయే సమయం వస్తుంది. అలాంటి ఈ లోకంలో నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
సోమో ఽపి వ్యోమతామ్ ఏతి మార్తాణ్డో ఽప్య్ ఏతి ఖణ్డనామ్ । రుగ్ణతామ్ అగ్నిర్ అప్య్ ఏతి కైవాస్థా మాదృశే జనే
చంద్రుడు కూడా ఆకాశంలా మారిపోతాడు, సూర్యుడు కూడా చీలిపోతాడు, అగ్నికీ బలహీనత వస్తుంది. మరి నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
పరమేష్ఠ్య్ అప్య్ అనిష్ఠావాన్ హరతే హరిమ్ అప్య్ అజః । భవో ఽప్య్ అభవతాం యాతి కైవాస్థా మాదృశే జనే
బ్రహ్మదేవుడికీ అనిష్టం వస్తుంది, అజుడు అయిన వాడు విష్ణువును కూడా తీసుకుపోతాడు, శివుడు కూడా లేనివాడిగా మారిపోతాడు. మరి నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
కాలశ్ శకలతామ్ ఏతి నియతిశ్ చాపి నీయతే । ఖమ్ అప్య్ ఆలీయతే ఽనన్తే కైవాస్థా మాదృశే జనే
కాలం కూడా ముక్కలుగా విడిపోతుంది, విధి కూడా దారి తప్పుతుంది, ఆకాశం కూడా అనంతంలో కలిసిపోతుంది. అలాంటప్పుడు నా వంటి వాడికి ఏమి ఆశ ఉంది?
అశ్రవ్యావాచ్యదుర్దర్శతన్త్రేణాజ్ఞాతమూర్తినా । భువనాని విడమ్బ్యన్తే కేనచిద్ భ్రమదాయినా
ఈ లోకాలు అన్నీ ఎవరో తెలియని, వినిపించని, చెప్పలేని, కనబడని ఒక శక్తిచేత మోసపోతున్నాయి. ఆ శక్తి మనసును మాయలో పడేస్తుంది.
అహఙ్కారకలామ్ ఏత్య సర్వత్రాన్తరవాసినా । న సో ఽస్తి త్రిషు లోకేషు యస్ తేనేహ న బాధ్యతే
ఆ శక్తి అహంకార రూపంలో అందరి లోపల నివసిస్తుంది. ఈ మూడు లోకాలలో దాని బాధకు లోనుకాని వారు ఎవరూ లేరు.
శిలాశైలకటప్రేషు సాశ్వసూతో దివాకరః । వనపాషాణవన్ నిత్యమ్ అవశః పరిదోల్యతే
ఎలాగో సూర్యుని రథసారథి పర్వతాలు, రాళ్లు, అడవి కొండల్లో చిక్కుకుని ఏమీ చేయలేక తికమక పడతాడో, అలాగే మనిషి కూడా ఎప్పుడూ అలానే తిప్పబడుతుంటాడు.
ధరాగోలకమ్ అన్తస్స్థసురాసురగణాస్పదమ్ । వేష్ట్యతే ధిష్ణ్యచక్రేణ పక్వాక్షోటమ్ ఇవ త్వచా
దేవతలు, రాక్షసులు ఉన్న ఈ భూమి గోళాన్ని, పరమేశ్వరుని చక్రం చుట్టూ చుట్టేసినట్లు, పండిన కవ్వా పండును పొట్టు చుట్టేసినట్టు, ఆకాశ చక్రం చుట్టుముట్టి ఉంది.
దివి దేవా భువి నరాః పాతాలే ఽసురభోగినః । కల్పితాః కల్పమాత్రేణ నీయన్తే జర్జరాం దశామ్
ఆకాశంలో దేవతలు, భూమిపై మనుషులు, పాతాళంలో రాక్షసులు, పాములు — ఇవన్నీ మన ఊహతోనే సృష్టించబడ్డవి. చివరికి అవన్నీ క్షీణించి, నశించిపోతాయి.
కామశ్ చ జగతీశానరణలబ్ధపరాక్రమః । అక్రమేణైవ విక్రాన్తో లోకమ్ ఆక్రమ్య వల్గతి
ఈ లోకంలో ఉన్న రాజుల వల్ల కోరికకు బలమొస్తుంది. ఆ కోరిక నియమం లేకుండా విస్తరించి, ప్రపంచాన్ని ఆక్రమిస్తూ ఎక్కడికక్కడికి దూకుతుంది.
వసన్తో మత్తమాతఙ్గో మదైః కుసుమవర్షణైః । ఆమోదితకకుప్చక్రశ్ చేతో నయతి వక్రతామ్
వసంతం మదమైన ఏనుగులా, పుష్పవర్షాలతో, సుగంధమైన గాలులతో మనసును నేరుగా ఉండనివ్వదు; దాన్ని వంకరగా తిప్పేస్తుంది.
అనురక్తాఙ్గనాలోకలోచనాలోకితాకృతి । స్పష్టీకర్తుం మనశ్ శక్తో న వివేకో మహాన్ అపి
ప్రేమతో నిండిన స్త్రీ కనురెప్పల చూపు మనసును ఆకర్షించినప్పుడు, ఎంత గొప్ప వివేకం ఉన్నా, దాన్ని స్పష్టంగా చూడలేడు.