భృత్యో ఽభిమతకర్తృత్వాన్ మన్త్రీ సత్కార్యకారణాత్ । సామన్తస్ స్వేన్ద్రియాక్రాన్తేర్ మనో మన్యే వివేకినః
వివేకి మనస్సు, యజమాని చెప్పినట్లు వినే పనివాడిలా, మంచి పనులు చేసే మంత్రి లా, తన ఇంద్రియాలను జయించిన రాజులా ఉంటుందని నేను భావిస్తున్నాను.
లాలనాత్ స్నిగ్ధలలనా పాలనాత్ పావనః పితా । సుహృద్ ఉత్తమవిశ్వాసాన్ మనో మన్యే మనీషిణామ్
తల్లిదండ్రులు పిల్లలను ప్రేమగా చూసుకుంటే, ఆ ప్రేమ మరింత ముద్దుగా మారుతుంది. తండ్రి కాపాడితే, ఆయన పవిత్రుడవుతాడు. జ్ఞానులు తమ మనసును అత్యంత విశ్వాసంతో ఉన్న మంచి మిత్రంగా నేను భావిస్తున్నాను.
స్వాలోకితం శాస్త్రదృశా సుధ్యాతం స్వనునాథితమ్ । ప్రయచ్ఛతి పరాం సిద్ధిం త్యక్త్వాత్మానం మనఃపితా
మనసు శాస్త్రజ్ఞానంతో పరిశీలించబడితే, స్వీయ అనుభూతితో శుద్ధి చెంది, ఆత్మను వదిలిపెడితే, అది పరమ సిద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది.
సుఘృష్టస్ సుపరామృష్టస్ సుధృతస్ స్వనుబోధితః । సుగుణాయోజితో భాతి హృది హృద్యో మనోమణిః
బాగా మెరిపించబడిన, పూర్తిగా శుభ్రపరచబడిన, దృఢంగా నిలబడిన, స్వీయ జ్ఞానంతో మేల్కొన్న, మంచి లక్షణాలతో అలంకరించబడిన మనస్సు అనే రత్నం హృదయంలో అందంగా ప్రకాశిస్తుంది.
జన్మవృక్షకుఠారాణి తథోదర్కోదయాని చ । దిశత్య్ ఏష మనోమన్త్రీ కర్మాణి శుభకర్మణః
ఈ మనస్సు అనే మంత్రి, శుభకార్యాల ద్వారా జననమనే వృక్షాన్ని నరికే కొడవళ్ళను ఇస్తుంది; అలాగే వాటి ఫలితాలను కూడా తెచ్చిపెడుతుంది.
ఏవం మనోమణిం రామ బహుపఙ్కకలఙ్కితమ్ । వివేకవారిణా సిద్ధ్యై ప్రక్షాల్యాలోకవాన్ భవ
ఓ రామా, మనస్సు అనే రత్నాన్ని ఎన్నో మలినాలతో మురికిపడినదిగా ఉండనీయక, వివేకం అనే నీటితో బాగా కడిగి, ప్రకాశవంతుడవై యుండాలి.
భవభూమిషు భీమాసు వివేకవితతో ఽపి సన్ । మా పతోత్పాతపూర్ణాసు వివశః ప్రాకృతో యథా
ఈ భయంకరమైన జననమరణ భూముల్లో నీకు వివేకం ఉన్నప్పటికీ, అపాయాలతో నిండిన వాటిలో సాధారణుల్లా బలహీనుడవై పడిపోవద్దు.
సంసారమాయామ్ ఉదితామ్ అనర్థశతసఙ్కులామ్ । మా మహామోహమిహికామ్ ఇమాం త్వమ్ అవధీరయ
ఈ సంసార మాయలో పుట్టే అనర్థాలతో నిండిన గొప్ప మోహమయమైన మబ్బును నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
వివేకం పరమ్ ఆశ్రిత్య బుద్ధ్యా సత్యమ్ అవేక్ష్య చ । ఇన్ద్రియారీన్ అలం జిత్వా తీర్ణో భవ భవార్ణవాత్
ఉత్తమమైన వివేకాన్ని ఆశ్రయించి, బుద్ధితో సత్యాన్ని గ్రహించి, ఇంద్రియాలను శత్రువులుగా జయించి, ఈ జననమరణ సముద్రాన్ని దాటి పోవాలి.
అసత్య్ ఏవ శరీరే ఽస్మిన్ సుఖదుఃఖేష్వ్ అసత్సు చ । దామవ్యాలకటన్యాయో మా తే భవతు రాఘవ
రాఘవా, ఈ శరీరం కూడా నిజమైనది కాదు, ఇందులోని సుఖాలు, దుఃఖాలు కూడా వాస్తవం కావు. కాబట్టి, దారాన్ని పాము అని, లేదా దండం అని భ్రమపడినట్టు నీవు కూడా ఈ శరీరాన్ని గురించి అలాంటి అపోహకు లోనవ్వకూడదు.
అయమ్ అహమ్ ఇతి నిశ్చయో వృథా యస్ తమ్ అలమ్ అపాస్య మహామతే సుబుద్ధ్యా । యద్ ఇతరద్ అవలమ్బ్య తత్ పదం త్వం వ్రజ పిబ భుఙ్క్ష్వ న బధ్యసే ఽమనస్కః
మహామతి, 'నేనే ఈ శరీరం' అని అనుకునే అబద్ధమైన భావనను పూర్తిగా వదిలిపెట్టు. నిజమైన జ్ఞానంతో, వేరే ఉన్నదాన్ని ఆధారంగా తీసుకుని, ఆ స్థితిని చేరుకో. తిను, త్రాగు, కానీ మనస్సులో బంధించబడకుండా స్వేచ్ఛగా ఉండు.
అస్మిన్ విహరతో లోకే లోకారామస్య ధీమతః । శ్రేయసే తిష్ఠతో యత్నమ్ ఉత్తమార్థాభిపాతినః
ఈ లోకంలో జీవిస్తూ, లోకసుఖాలను జ్ఞానంతో అనుభవిస్తూ, ఉత్తమమైన లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించు. మంచిదైనదానిలో స్థిరంగా ఉండి, శ్రేయస్సు కోసం ప్రయత్నించు.
దామవ్యాలకటన్యాయో మా తే భవతు రాఘవ । భీమభాసద్రుటస్థిత్యా తవాస్త్వ్ అతివిశోకతా
రాఘవా, దారాన్ని పాము అని భావించడంలా నీవు అపోహకు లోనవ్వకూడదు. భయంకరమైన కాంతిలో కాలిపోయిన చెట్టు లాగా, నీకు అత్యంత దుఃఖరహిత స్థితి కలగాలి.
దామవ్యాలకటన్యాయో మా భవత్వ్ ఇత్య్ ఉదాహృతమ్ । బ్రహ్మన్ కిమ్ ఏతద్ భవతా భవతాపాపహారిణా
దోరను, పామును, కర్రను ఉదాహరణగా చెప్పిన 'అది కలగకూడదు' అనే మాటను మీరు, లోకబంధన బాధను తొలగించేవారు, ఎందుకు చెప్పారు బ్రహ్మన్?
ఉదారయైతయా శుద్ధం సమ్ప్రబోధయ మాం గిరా । ఘనతాపాపహారిణ్యా ప్రావృషేవ కలాపినమ్
ఈ పవిత్రమైన, గొప్ప మాటలతో నన్ను బోధించండి. వర్షాకాలంలో మేఘం తీవ్రమైన వేడిని తొలగించి, నవరసాన్ని మయూరాన్ని మేల్కొల్పినట్లు, మీరు కూడా నన్ను మేల్కొనిపర్చండి.
దామవ్యాలకటన్యాయం భీమభాసద్రుటస్థితిమ్ । శ్రుత్వా రాఘవ తత్ పశ్చాద్ యద్ ఇష్టం తత్ సమాచర
రాఘవా, దోర, పాము, కర్ర ఉదాహరణను, భయంకరమైన కాంతిలో కాలిన చెట్టు లాంటి స్థిరతను వినిన తరువాత, నీకు ఇష్టమైనదాన్ని చేయు.
ఆసీత్ పాతాలకుహరే సర్వాశ్చర్యమనోహరే । శమ్బరో నామ దైత్యేన్ద్రో మాయామణిమహార్ణవః
ఒకప్పుడు పాతాళంలోని అద్భుతమైన, మనోహరమైన గుహలో శంబరుడు అనే మాయామణుల సముద్రమైన దైత్యరాజు నివసించేవాడు.
ఆకాశనగరోద్యానరచితాసురమన్దిరః । కృత్రిమోత్తమచన్ద్రార్కభూషితాత్మీయమణ్డలః
ఆకాశంలో నగరాలు, ఉద్యానవనాలు నిర్మించి, వాటిలో దేవతల ఆలయాలను కట్టించాడు. అతని రాజ్యంలో అత్యుత్తమమైన నకిలీ చంద్రులు, సూర్యులు అలంకారంగా మెరిసేవి.
శిలాశకలసమ్భూతపద్మాఢ్యరమణాచలః । అనన్తవిభవారమ్భపరిపూరితదానవః
అతని వద్ద విలువైన రాళ్లతో తయారైన కమలాలతో నిండిన ఆహ్లాదకరమైన పర్వతాలు ఉండేవి. అతని ఐశ్వర్యం అంతులేని ధనంతో, అనేక రకాల నిధులతో నిండిపోయి ఉండేది.
గృహరత్నాఙ్గనాగేయజితామరవధూధ్వనిః । చన్ద్రబిమ్బఫలాపూర్ణక్రీడోపవనపాదపః
అతని రత్నాలతో నిర్మించిన గృహాలలోని స్త్రీల సంగీతం, దేవతల అప్సరసల పాటలను మించేది. అతని వినోదవనాల్లోని చెట్లు, పూర్ణ చంద్రబింబంలా నిండిన ఫలాలను కాయించేవి.
ఫుల్లనీలోత్పలవ్యూహజటాలరమణాలయః । రత్నహంససమాహూతహేమామ్బురుహసారసః
పుష్పించిన నీలకమల సమూహాలతో అతని అందమైన నివాసాలు చుట్టుముట్టబడి ఉండేవి. రత్నాల వలె మెరిసే హంసలు, బంగారు కమలాలు మరియు బంగారు సరసాలను పిలిచేవి.
హేమపాదపశాఖాగ్రకృతామ్భోరుహకుట్మలః । కరఞ్జజాలజనితమన్దారకుసుమోత్కరః
ఆ స్వర్ణవృక్షాల కొమ్మల చివరల్లో కమలపు ముక్కులు మెరిసేవి, కరంజ వనాలు మంద్రపుష్పాల వర్షాన్ని కురిపించేవి.
సర్వర్తుకుసుమోద్యానజితనన్దననన్దనః । మాయాసర్పహృతవ్యాలమలయాచలచన్దనః
అతని తోటలు అన్ని ఋతువుల్లో పుష్పించేవి, దేవతల నందనవనాన్నికూడా మించిపోయేవి. మాయాసర్పాలు, అడవి జంతువుల నుండి మలయాచల చంద్రనం రక్షించబడేది.
హేమస్త్రీలోకలావణ్యజిహ్మితాన్తఃపురాఙ్గనః । క్రీడార్థస్పర్ధయేశానహతచక్రగదాధరః
ఆ స్వర్ణమయ అంతఃపురంలో ఉన్న స్త్రీలు మూడు లోకాల అందాన్ని మించిపోయేవారు. చక్రాయుధుడు, గదాయుధుడు వంటి దేవతలకూ ఆటలో అతడితో పోటీ చేయడం సాధ్యపడేది కాదు.
అజస్రోడ్డీనరత్నౌఘతారాఢ్యస్వపురామ్బరః । నానాకుసుమసమ్భారజానుదఘ్నకృతాఙ్గనః
అతని పట్టణం ఎప్పుడూ మెరిసే రత్నాల ప్రవాహాలతో నక్షత్రాల్లా అలంకరించబడింది. అక్కడి స్త్రీలు ఎన్నో రకాల పువ్వులతో అలంకరించబడి,膝వరకూ పుష్పాల సమృద్ధి తాకేది.
నిశాస్వ్ అఖిలపాతాలశతచన్ద్రనభస్తలః । స్వసాలభఞ్జికాలోకగీతిగీతగుణోత్కరః
రాత్రివేళల్లో, పాతాళాల ఆకాశం వందల చంద్రులతో ప్రకాశించేది, అక్కడి స్వసలభంజికలు పాడే మధురమైన పాటలు, సంగీతం ప్రతిధ్వనించేవి.
మాయైరావణనాగేన్ద్రవిద్రుతామరవారణః । త్రైలోక్యవిభవోత్కర్షపూరితాన్తఃపురాన్తరః
ఆయన మాయ వల్ల ఇంద్రుని ఏరావతం అక్కడికి చేరలేకపోయింది; అంతఃపురాలు మూడు లోకాల ఐశ్వర్యంతో నిండిపోయాయి.
సర్వసమ్పత్తిసుభగస్ సర్వైశ్వర్యసమన్వితః । సమస్తదైత్యసామన్తవన్దితాగ్ర్యానుశాసనః
అతడు అన్ని సంపదలతో, పరిపూర్ణ ఐశ్వర్యంతో ఉండేవాడు; సమస్త దైత్యాధిపతులు అతని ఆజ్ఞలకు వినయంగా తలవంచేవారు.
మహాభుజవనచ్ఛాయావిశ్రాన్తాసురమణ్డలః । సర్వామ్బుధిగుహాసారరత్నకుణ్డలమణ్డితః
అతని బలమైన భుజాల నీడలో దేవతల సమూహం విశ్రాంతి పొందేది; సముద్రాల లోపలి గుహలలోని మణుల సారంతో చేసిన కుండలాలు అతడిని అలంకరించేవి.
తస్యోత్సాదితదేవస్య కఠినోడ్డామరాకృతేః । బభూవ విపులం సైన్యమ్ ఆసురం సురనాశనమ్
అక్కడ నుండి వెళ్లిపోవలసి వచ్చిన ఆ దేవుని కోసం, భయంకరమైన రూపంతో, దేవతలను నాశనం చేయాలని ఉద్దేశించిన గొప్ప రాక్షస సైన్యం ఏర్పడింది.