నాహం న చాన్యద్ అస్తీహ బ్రహ్మైవాస్తి న చాస్తి తత్ । ఇత్థం సదసతోర్ మధ్యం యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఇక్కడ నేను లేను, వేరే ఏదీ లేదు, బ్రహ్మమే ఉంది, అది తప్ప మరొకటి లేదు అని, ఉండడానికీ లేనిదానికీ మధ్యను ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
యన్ నామ కిఞ్చిత్ త్రైలోక్యే స ఏకో ఽవయవో మమ । తరఙ్గో ఽబ్ధావ్ ఇవేత్య్ అన్తర్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఈ మూడు లోకాలలో ఏ పేరుతో ఉన్నదైనా, ఏ వస్తువైనా, అవన్నీ నా ఒక్క భాగమే — సముద్రంలో అలలలా. ఈ విషయాన్ని తనలోనే గమనించే వాడు నిజంగా చూచేవాడే.
ఆత్మతాపరతే త్వత్తామత్తే యస్య మహాత్మనః । భావాద్ ఉపరతే స్యాతాం స పశ్యతి సులోచనః
తాను, పరుడు, నీవు, నేను అనే భావాలు అంతా మనస్సులోంచి పూర్తిగా పోయిన మహాత్ముడికి, అంతా స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది.
శోచ్యా పాల్యా మయైవేయం స్వసేయం మే కనీయసీ । త్రిలోకీ పేలవేత్య్ ఉచ్చైర్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఈ లోకాన్ని దయతో చూడాలి, కాపాడాలి, ఇది నా సొంతదిగా, నా చెల్లెలిగా భావించాలి. ఈ మూడు లోకాలు చాలా బలహీనమని గట్టిగా గ్రహించే వాడే నిజంగా చూచేవాడు.
చేత్యానుపాతరహితం చిద్భైరవమయం వపుః । ఆపూరితజగజ్జాలం యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఈ శరీరం ఏ వస్తువు లక్షణాలు లేకుండా, చైతన్య భయంతో నిండినదిగా, జగత్తు అంతా ఇందులో నిండి ఉన్నదిగా ఎవరు చూస్తారో, వారు నిజంగా చూచేవారు.
సుఖం దుఃఖం భవో ఽభావో ఽవివేకకలనాశ్ చ యాః । అహం న వేతి వా నూనం పశ్యన్ న పరిహీయతే
సుఖం, దుఃఖం, ఉనికీ, లేనితనమూ, వివేకం అనే తేడాలన్నీ — ఇవన్నీ నేనని లేదా నేనుకాదని స్పష్టంగా చూసేవాడు ఎప్పుడూ తగ్గిపోవడు.
స్వాత్మసత్తాపరాపూర్ణే జగత్య్ అన్యేన వర్జితే । కిం మే హేయం కిమ్ ఆదేయమ్ ఇతి పశ్యన్ సదృఙ్ నరః
ఈ జగత్తు అంతా తన స్వరూపంతో నిండిపోయి, వేరొకదేమీ లేని స్థితిలో — 'ఏది వదిలేయాలి? ఏది స్వీకరించాలి?' అని ప్రశ్నించేవాడు నిజమైన జ్ఞాని.
అప్రతర్క్యమ్ అనాభాసం సన్మాత్రమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అలమ్ । హేయోపాదేయకలనా యస్య క్షీణా నమామి తమ్
ఎవరికి ఈ సర్వం కేవలం శుద్ధమైన సత్త మాత్రమేగా, తర్కానికి, రూపానికి అతీతంగా అనిపిస్తుందో, వదిలే, తీసుకునే లెక్కలు పూర్తిగా పోయాయో — అలాంటి వానికి నేను నమస్కరిస్తాను.
య ఆకాశవద్ ఏకాత్మా సర్వభావగతో ఽపి సన్ । న భావరఞ్జనామ్ ఏతి స మహాత్మా మహేశ్వరః
ఎవరైతే ఆకాశంలా ఒకే స్వరూపుడై, అన్నిటిలోనూ ఉన్నా, ఏ స్థితిలోనూ కలుషితుడవడో, అలాంటి మహాత్ముడు పరమేశ్వరుడు.
తమఃప్రకాశకలనాముక్తః కాలాత్మతాం గతః । యస్ సోమ్యస్ సుసమస్ స్వస్థస్ తం నౌమి పదమ్ ఆగతమ్
చీకటి, వెలుగు అనే భావనలు దాటి, కాలస్వరూపాన్ని పొందినవాడు, సంతోషంగా, సమతా భావంతో, ఆరోగ్యంగా ఉన్నవాడు—ఆ స్థితిని చేరినవాడిని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
యస్యోదయాస్తమయసఙ్కలనాకలాసు చిత్రాసు చారువిభవాసు జగద్గతాసు । వృత్తిస్ సమైవ సకలైకగతేర్ అనన్తా తస్మై నమః పరమబోధవతే శివాయ
యావనికలో, ఉదయం, సాయంత్రం, ప్రపంచంలో ఎన్నో రకాల అందమైన రూపాల్లో, ఎలాంటి మార్పు లేకుండా, ఒకే దిశగా, అనంతంగా ఉండే ఆ పరమ జ్ఞానిని, శివుని నేను నమస్కరిస్తున్నాను.
తస్యేయం భోగమోక్షార్థం తజ్జ్ఞస్యోపవనోపమా । సుఖాయైవ న దుఃఖాయ స్వశరీరమహాపురీ
ఈ శరీరమనే మహానగరం, అనుభూతి, విముక్తి కోసం, ఆ జ్ఞానికి ఒక తోటలా ఉంటుంది; ఇది సుఖానికే, బాధకు కాదు.
నగరీత్వం శరీరస్య కథం నామ మహామునే । ఏనాం చాధివసన్ యోగీ కథం రాజ్యసుఖైకభాక్
మహామునీ, ఈ శరీరాన్ని నగరంగా ఎలా చెప్పగలం? దీనిలో నివసించే యోగి, రాజ్యసుఖాన్ని ఎలా అనుభవిస్తాడు?
రమ్యేయం దేహనగరీ రామ సర్వగుణాన్వితా । జ్ఞస్యానన్తవిలాసాఢ్యా స్వాలోకార్కప్రకాశితా
రామా, ఈ శరీరరూపమైన నగరం ఎంతో అందంగా, అన్ని మంచి లక్షణాలతో నిండినది. జ్ఞానిని కోసం ఇది అనంతమైన ఆటలతో పరిపూర్ణంగా, తన స్వంత జ్ఞానరశ్ములతో ప్రకాశిస్తుంది.
నేత్రవాతాయనోద్ద్యోతప్రకాశభువనాన్తరా । కరప్రతోలీవిస్తారప్రాప్తపాదోపజఙ్గలా
కళ్లను విండోల్లా మెరిసేలా, లోపలి లోకాలు వెలుగుతో నిండినట్టు, చేతుల వీధులు విస్తరించి, పాదాలు నగరపు అంచులను తాకుతున్నట్టు ఉంది.
రోమరాజిలతాగుల్మా త్వగట్టాలకమాలితా । గుల్ఫగుల్గులువిశ్రాన్తజఙ్ఘోరుస్తమ్భమణ్డలా
రొమ్మలు తోటల్లా, జుట్టు దారాలు వేలు వేలా అలంకరించబడి, చర్మం గోడల్లా, మడమలు, కాలులు, తొడలు, మోకాళ్ళు ఈ నగరానికి బలమైన స్తంభాల్లా నిలిచాయి.
రేఖావిభక్తపాదోగ్రశిలాప్రథమనిర్మితా । చర్మమర్మసిరాసారసన్ధిసీమామనోరమా
పాదతళాలు గీతలతో, రాళ్లతో విభజించబడి, చర్మం, మర్మస్థానాలు, నరాలు, సంధులు ఈ నగరానికి అందమైన సరిహద్దుల్లా అలంకరించబడ్డాయి.
ఊరుద్వయకవాటాగ్రనిర్మితోపస్థనిర్గమా । కచత్కచావలీకాచదలప్రచ్ఛాదనావృతా
ఆమె రెండు తొడల చివరల దగ్గర ద్వారం లాగా ఉండి, అక్కడినుంచి ఆమె జననేంద్రియాలు బయటకు వచ్చి, చర్మపు మడతలు, వెంట్రుకలు వాటిని కప్పి, మాంసపు రేకలతో పూర్తిగా మూసబడి ఉన్నాయి.
భ్రూలలాటాస్యసచ్ఛాయవదనోద్యానశోభితా । దృష్టిపాతోత్పలాకీర్ణకపోలవిపులస్థలా
ఆమె ముఖం, కనుబొమ్మలు, నుదురు, నోటి వెలుగు వల్ల అందంగా మెరిసిపోతూ, ఆమె విస్తారమైన చెంపలు పూల తోటలా కనిపిస్తూ, చూపులు పడే చోట్ల తామర పువ్వుల్లా అలంకరించబడి ఉన్నాయి.
వక్షస్స్థలసరస్స్యూతకుచపఙ్కజకోరకా । ఘనరోమావలిచ్ఛన్నస్కన్ధక్రీడాశిలోచ్చయా
ఆమె ఛాతి ఒక సరస్సు లాగా ఉండి, అక్కడ ఆమె వక్షోజాలు తామర ముక్కలవంటి మొగ్గలుగా మెరిసిపోతున్నాయి. ఆమె భుజాలు ఆటపాటల రాళ్లలా పైకి లేచి, దట్టమైన వెంట్రుకల వరుసలు వాటిని కప్పివున్నాయి.
ఉదరశ్వభ్రనిక్షిప్తస్వన్నేష్టభక్షకర్పరా । దీర్ఘకణ్ఠబిలోద్గీర్ణవాతసంరమ్భశబ్దితా
ఆమె పొత్తికడుపు లోతైన బొరియల్లా ఉండి, ఆమెకు ఇష్టమైన ఆహారం అందులో వేసి నలిపేస్తారు. ఆమె పొడవాటి మెడ గుండా బయటకు వచ్చే గాలుల శబ్దంతో అది మారుమోగిపోతుంది.
హృదయాపణనిర్ణీతయథాప్రాప్తార్థభూషితా । అనారతం నవద్వారప్రవహత్ప్రాణనాగరా
హృదయపు మార్కెట్లో దొరికినదాన్ని ధరించుకుని, ఆమె ప్రాణాల నగరం తొమ్మిది ద్వారాల ద్వారా ఎప్పుడూ ప్రవహిస్తూ ఉంటుంది.
ఆస్యస్ఫారఖదాదృష్టదన్తాస్థిశకలాకులా । ముఖస్ఖదాభ్రమజ్జిహ్వాచిల్లాచర్వితభోజనా
ఆమె నోరు వెడల్పుగా తెరుచుకొని, లోపల పళ్లూ ఎముకల ముక్కలు కనిపిస్తాయి; నాలుక లోపల తిరుగుతూ తినే ఆహారాన్ని నమిలి రుచి చూస్తుంది.
రోమశష్పభరచ్ఛన్నకర్ణకోటరకూపకా । స్ఫిక్కృఙ్ఖలాఞ్చితోపాన్తపృష్ఠవిస్తీర్ణజఙ్గలా
కివ్వెలు వెంట్రుకల పొదతో కప్పబడి ఉంటాయి; నడుము చివరలలో ఉన్న మడతలతో ఆమె వెనుక భాగం అడవిలా విస్తరించి ఉంటుంది.
గుదోచ్ఛిన్నారఘట్టాన్తరుద్ధృతానన్తకర్దమా । చిత్తోద్యానమహీవల్గదాత్మచిన్తావరాఙ్గనా
పిదపతో మూసుకుపోయిన ఆమె గుద్దులో అంతులేని మురికి ఉంటుంది; మనస్సు తోటలో ఆత్మచింత అనే వేశ్య సంచరిస్తూ ఉంటుంది.
ధీవరత్రాదృఢాబద్ధచపలేన్ద్రియమర్కటా । వదనోద్యానహసనపుష్పోద్గమమనోరమా
ఈ శరీరరూప నగరం ఎంతో ఆకర్షణీయంగా ఉంటుంది. మనస్సు అనే మత్స్యకారుడు, చంచలమైన ఇంద్రియాలను కోతుల్లా బలంగా కట్టేసి ఉంచుతాడు. నోటిలోని తోటలో నవ్వులు పుష్పాల్లా వికసిస్తూ అందాన్ని చాటుతాయి.
స్వశరీరపురీ జ్ఞస్య సర్వసౌభాగ్యసున్దరీ । సుఖాయైవ న దుఃఖాయ పరమాయ హితాయ చ
జ్ఞానులకు తమ శరీరరూప నగరం సర్వసౌభాగ్యాలతో, అందంగా, సుఖానికే ఉండి, ఎప్పుడూ దుఃఖానికి కాదు, పరమమైన మేలుకు కూడా కారణమవుతుంది.
అజ్ఞస్యేయమ్ అనన్తానాం దుఃఖానాం కోశపాలికా । జ్ఞస్య త్వ్ ఇయమ్ అనన్తానాం సుఖానాం కోశపాలికా
అజ్ఞానులకు ఇది ఎన్నో బాధలకు నిలయంగా ఉంటుంది. కానీ జ్ఞానులకు మాత్రం ఇది అనంతమైన సుఖాలకు నిలయంగా మారుతుంది.
న కిఞ్చిద్ అస్యాం నష్టాయాం జ్ఞస్య నష్టమ్ అరిన్దమ । స్థితాయాం సంస్థితం సర్వం తేనేయం జ్ఞసుఖావహా
శత్రువులను జయించేవాడా, ఈ శరీరం పోయినప్పుడు జ్ఞానులకు ఏమీ పోయినట్లు ఉండదు. ఇది ఉన్నప్పుడు అన్నీ ఉన్నట్టే. అందుకే ఇది జ్ఞానులకు సుఖాన్ని ఇస్తుంది.
యద్ ఏనాం జ్ఞస్ సమారుహ్య సంసారే విహరత్య్ అలమ్ । అశేషభోగమోక్షార్థం తేనేయం జ్ఞరథస్ స్మృతః
ఈ జ్ఞాని ఈ రథాన్ని ఎక్కి, అన్ని అనుభవాలను పొందేందుకు, వాటిని దాటి పోవడానికి సంసారంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాడు. అందుకే దీనిని 'జ్ఞానుల రథం' అని అంటారు.