దృశ్యం సన్త్యజతో హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఉపేయుషః । ద్రష్టారం పశ్యతో దృశ్యమ్ అద్రష్టారమ్ అపశ్యతః
ఏవైతే కనిపించేవి వాటిని వదిలిపెట్టి, పొందదగినదాన్ని కోరుతూ, చూసేవాడిని గమనిస్తూ, కనిపించేవాటిని చూడని వాడికి, కనిపించేది వదిలేయదగినదే.
అసుప్తస్య పరే తత్త్వే జాగరూకస్య జీవతః । సుప్తస్య ఘనసమ్మోహమయే సంసారవర్త్మని
పరమసత్యంలో మేలుకొని, నిజంగా జీవించి, నిద్రలో లేని వాడికి, ఈ సంసార మార్గం గాఢమైన మాయానిద్రలా ఉంటుంది.
పర్యన్తాత్యన్తవైరస్యాద్ అరసస్య రసేష్వ్ అపి । భోగేష్వ్ ఆభోగరమ్యేషు నీరసస్య నిరాశిషః
అంతిమంగా పూర్తిగా విరక్తి కలిగినవాడికి, ఎంత ఆకర్షణీయంగా కనిపించే అనుభవాల్లోనైనా, ఆనందం అనిపించదు; అతనికి ఆశలు ఉండవు, కోరికలు ఉండవు.
వ్రజత్య్ ఆత్మామ్భసైకత్వం జీర్ణజాడ్యే మనస్య్ అలమ్ । గలత్య్ అపగతాసఙ్గే హిమాపూర ఇవాతపే
మనస్సు బలహీనమై, ఆశలు తొలగిపోయినప్పుడు, ఆత్మ పరమాత్మతో ఏకమవుతుంది. ఇది మంచు ఎండలో కరిగిపోవడం లాంటిది.
తరఙ్గితాసు కల్లోలజాలలోలాన్తరాసు చ । శామ్యన్తీష్వ్ అథ తృష్ణాసు నదీష్వ్ ఇవ ఘనాత్యయే
ఎప్పుడు మనస్సులో తృష్ణల అలలు తగ్గిపోతాయో, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత నదులు ఎండిపోవడంలా, మనలో కలకలం కూడా శాంతిస్తుంది.
సంసారవాసనాజాలే ఖగజాల ఇవాఖునా । త్రోటితే చాదృఢగ్రన్థిశ్లథే వైరస్యరంహసా
సంసార ఆశల వల ఎలుక పంజరాన్ని పగలగొట్టినట్టు విరిగిపోతే, వేరుపాటు బలంతో గంతులు సడలిపోతే, విముక్తి కలుగుతుంది.
కతకం ఫలమ్ ఆసాద్య యథా వారి ప్రసీదతి । తథా విజ్ఞానవశతస్ స్వభావస్ సమ్ప్రసీదతి
కటక ఫలం నీటిలో వేసినప్పుడు నీరు ఎలా పారదర్శకంగా మారుతుందో, జ్ఞానశక్తి వల్ల మన సహజ స్వభావం కూడా నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
నీరాగం నిరుపాసఙ్గం నిర్ద్వన్ద్వం నిరుపాశ్రయమ్ । వినిర్యాతి మనో మోహాద్ విహగః పఞ్జరాద్ ఇవ
రాగం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేకుండా, ఆధారపడకుండా ఉన్న మనస్సు మోహాన్ని వదిలిపెట్టి, పంజరంలోనుండి పక్షి బయటకు వెళ్లినట్టు బయటపడుతుంది.
శాన్తసన్దేహదౌరాత్మ్యం గతకౌతుకవిభ్రమమ్ । పరిపూర్ణాన్తరం చేతః పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజతే
సందేహాలు, హీనభావాలు శాంతించిపోయి, ఆశ్చర్యం, అయోమయం తొలగిపోయిన మనస్సు, లోపల నిండుగా, పూర్ణచంద్రుడు వెలిగేలా ప్రకాశిస్తుంది.
జనితోత్తమసౌన్దర్యా దూరోదస్తనతోన్నతా । సమతోదేతి సర్వత్ర శాన్తవాత ఇవార్ణవే
అత్యుత్తమమైన సౌందర్యం నుంచి పుట్టి, ఎత్తుగా, దూరంగా ఎదిగిన సమత్వం, సముద్రంపై మృదువైన గాలి వీసినట్టు అన్ని చోట్ల వ్యాపిస్తుంది.
అన్ధకారమయీ మూఢా జాడ్యజర్జరితాన్తరా । తనుతామ్ ఏతి సంసారవాసనేవ ప్రగే క్షపా
చీకటి, మూర్ఖత్వం, మాంద్యం లోపల నిండినప్పుడు, సంసారాసక్తి ఉదయాన్నప్పుడు రాత్రి క్రమంగా తగ్గిపోతున్నట్టు క్షీణిస్తుంది.
దృష్టచిద్భాస్కరా ప్రజ్ఞాపద్మినీ పుణ్యపల్లవా । వికసత్య్ అమలోద్ద్యోతా ప్రాతర్ ద్యౌర్ ఇవ రూపిణీ
బుద్ధి సూర్యుడు కనిపించినప్పుడు, జ్ఞాన పద్మం పుణ్య మొగ్గలతో అలంకరించబడి, నిర్మలమైన వెలుగుతో ఉదయపు ఆకాశంలా వికసిస్తుంది.
ప్రజ్ఞా హృదయహారిణ్యో భువనాహ్లాదనక్షమాః । సత్త్వలక్ష్మ్యః ప్రవర్తన్తే సకలేన్దోర్ ఇవాంశవః
జ్ఞానం హృదయాన్ని ఆకట్టుకొని, లోకాన్ని ఆనందింపజేసే శక్తి కలిగి, సద్గుణ సంపదగా ప్రబలుతుంది; అది పూర్ణచంద్రుని కిరణాల్లా విరాజిల్లుతుంది.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన జ్ఞాతజ్ఞేయో మహామతిః । నోదేతి నైవ యాత్య్ అస్తమ్ అభూతాకాశకోశవత్
ఇక్కడ ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలిసిన మహత్తరమైన మనస్సు, ఆకాశంలోని ఖాళీ స్థలంలా, ఎప్పుడూ neither ఉదయించదు, nor అస్తమించదు.
విచారణాపరిజ్ఞాతస్వభావస్యోదితాత్మనః । అనుకమ్ప్యా భవన్త్య్ ఏతే బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రశఙ్కరాః
విచారణ ద్వారా తన స్వభావాన్ని గ్రహించి, ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారికి, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, శంకరులు కూడా కరుణకు పాత్రులు అవుతారు.
ప్రకటాకారమ్ అప్య్ అన్తర్ నిరహఙ్కారచేతసమ్ । నాప్నువన్తి వికల్పాస్ తం మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇవైణకాః
బయటకు ఏదైనా స్పష్టంగా కనిపించినా, అహంకారం లేని మనసున్నవారిని ఆలోచనలు తాకవు. అది ఎలాగంటే, మృగత్రిష్ణలో నీరు కనిపించినా, ఆ మృగానికి అది చేరనట్టే.
తరఙ్గవద్ అమీ లోకాః ప్రయాన్త్య్ ఆయాన్తి చాభితః । క్రోడీకురుత ఆత్మోత్థే న జ్ఞం మరణజన్మనీ
ఈ లోకాలు అలలవంటి వొచ్చిపోతూ ఉంటాయి. కానీ, ఆత్మజ్ఞానిని పుట్టుక, మరణం కలవరపరచవు; అవన్నీ అతని లోపలే కలిసిపోతాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావౌ సంసారో నేతరః క్రమః । ఇతి తాభ్యాం సమాలోకే రమతే న స ఖిద్యతే
పుట్టడం, లయమవడం — ఇదే సంసార మార్గం, ఇంకేమీ కాదు. ఇవి రెండూ స్పష్టంగా చూసి, ఆత్మజ్ఞాని ఆనందంగా ఉంటాడు, బాధపడడు.
న జాయతే న మ్రియతే కుమ్భే కుమ్భనభో యథా । భూషితే దూషితే వాపి దేహే తద్వద్ ఇహాత్మవాన్
ఒక కుండలో ఉన్న ఆకాశం, ఆ కుండను అలంకరించినా లేదా పగిలిపోయినా, పుట్టదు, చావదు. అలాగే, ఈ శరీరంలో ఉన్న ఆత్మకు కూడా అవి వర్తించవు.
వివేక ఉదితే శీతే మిథ్యాభ్రమభరోదితా । క్షీయతే వాసనా సాభ్రే మృగతృష్ణా మరావ్ ఇవ
వివేకం కలిగినప్పుడు, అజ్ఞానపు చలి, అబద్ధమైన అపోహల బరువుతో వచ్చినది, తొలగిపోతుంది. మేఘాలతో కమ్మిన మనసులో, మృగత్రిష్ణ వానంలో మాయమైపోయినట్లు, కోరికలు కూడా మాయమవుతాయి.
కో ఽహం కథమ్ ఇదం వేతి యావన్ న ప్రవిచారితమ్ । సంసారాడమ్బరం తావద్ అన్ధకారోపమం స్థితమ్
నేను ఎవరు? ఇది ఏమిటి? అని మనిషి విచారించని వరకు, సంసారపు కలకలం చీకటి లాంటిది, అలాగే ఉంటుంది.
మిథ్యాభ్రమభరోద్భూతం శరీరం పదమ్ ఆపదామ్ । ఆత్మభావనయా నేదం యః పశ్యతి స పశ్యతి
అబద్ధమైన అపోహల బరువుతో పుట్టిన ఈ శరీరం, కష్టాలకు మూలం. దీనిని ఆత్మగా చూడని వాడే నిజంగా చూడగలడు.
దేశకాలవశోత్థాని న మమేతి గతభ్రమమ్ । శరీరసుఖదుఃఖాని యః పశ్యతి స పశ్యతి
దేశం, కాలం వల్ల కలిగే శరీర సుఖదుఃఖాలను, 'ఇవి నాది కావు' అని మాయ పోయినవాడు చూస్తే, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
ఆత్మానమ్ ఇతరచ్ చైవ దృశా నిత్యావిభిన్నయా । సర్వం చిజ్జ్యోతిర్ ఏవేతి యః పశ్యతి స పశ్యతి
యవడు తనను, ఇతరులను ఎప్పుడూ విడదీయని చూపుతో చూస్తాడో, ప్రతి దానిలో కూడా చైతన్యపు వెలుగే కనిపిస్తుందనుకుంటాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
అపారపర్యన్తనభో దిక్కాలాదిక్రియాన్వితమ్ । అహమ్ ఏవేతి సర్వత్ర యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఎడారిలో, ఆకాశంలో, దిక్కుల్లో, కాలంలో, అన్ని కార్యాలలో కూడా 'నేనే ఉన్నాను' అని ఎక్కడైనా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
వాలాగ్రలక్షభాగాత్ తు కోటిశః పరికల్పితః । అహం సూక్ష్మ ఇతి వ్యాపీ యః పశ్యతి స పశ్యతి
వెన్నెల వెంట్రుక చివరి భాగంలో కూడా లక్షల రకాలుగా ఊహించబడే సూక్ష్మమైన 'నేను' అన్న భావనను వ్యాపించి ఉందని ఎవరైనా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
సర్వశక్తిర్ అనన్తాత్మా సర్వభావాన్తరస్థితః । అద్వితీయశ్ చిద్ ఇత్య్ అన్తర్ యః పశ్యతి స పశ్యతి
అన్నీ చేయగల, అనంతమైన ఆత్మను, అన్ని స్థితులలోనూ ఉన్నదిగా, ద్వంద్వం లేని చైతన్యంగా తనలో ఎవరైనా చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
ఆధివ్యాధిభయోద్విగ్నో జరామరణజన్మవాన్ । దేహో ఽహమ్ ఇతి న ప్రాజ్ఞో యః పశ్యతి స పశ్యతి
బాధలు, వ్యాధులు, భయాలు, వృద్ధాప్యం, మరణం, జననం ఇవన్నీ కలిగిన ఈ శరీరమే నేనని ఎవడు చూస్తాడో, అతడు నిజంగా జ్ఞానంతో చూడటం కాదు.
తిర్యగ్ ఊర్ధ్వమ్ అధస్తాచ్ చ వ్యాపకో మహిమా మమ । న ద్వితీయో మమాస్తీతి యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఈ లోకమంతా, పైకీ, కిందకీ, అడ్డంగా నా మహిమ వ్యాపించి ఉంది; నాకు రెండవది ఎవ్వరూ లేరు అని ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.
మయి సర్వమ్ ఇదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ । చిత్తన్తుర్ అహమ్ ఏవేతి యః పశ్యతి స పశ్యతి
ఈ సృష్టి అంతా నాలోనే మణిపూసలు దారం మీద ఉండినట్టు కలిసిపోయి ఉంది, నేను మనస్సులో అంతరాత్మనే అని ఎవడు చూస్తాడో, వాడే నిజంగా చూస్తున్నవాడు.