భావానుసారిఫలదం పదార్థౌఘమ్ అవేక్ష్య చ । న జ్ఞేనేహ పదార్థేషు రూపమ్ ఏకమ్ ఉదీర్యతే
మన భావాన్ని బట్టి ఫలితాలు వస్తాయని చూస్తే, ఈ లోకంలోని వస్తువులకు ఒకే రూపం ఉందని జ్ఞానులు చెప్పరు.
దృఢభావనయా చేతో యద్ యథా భావయత్య్ అలమ్ । తత్ తత్ఫలం తదాకారం తావత్కాలం ప్రపశ్యతి
మనస్సు ఏదైనా విషయాన్ని ఎంత గట్టిగా, ఎలాంటి రూపంలో ఊహిస్తుందో, ఆ ఊహ ఉన్నంతకాలం అదే ఫలితాన్ని, అదే రూపాన్ని చూస్తుంది.
న తద్ అస్తి న యత్ సత్యం న తద్ అస్తి న యన్ మృషా । యద్ యథా యేన నిర్ణీతం తత్ తథా తేన లక్ష్యతే
ఏదీ నిజంగా సత్యం కాదు, ఏదీ పూర్తిగా అసత్యం కూడా కాదు; ఎవరు ఏదైనా ఎలా నిర్ణయిస్తారో, వారికి అది అలా కనిపిస్తుంది.
భావితాకాశమాతఙ్గం వ్యోమహస్తితయా మనః । వ్యోమకాననమాతఙ్గీం వ్యోమస్థామ్ అనుధావతి
మనస్సు ఆకాశంలో ఏనుగును ఊహిస్తే, అది ఆకాశవనంలో ఉన్న ఏనుగును వెంబడించేలా, తానే ఆకాశంలో ఉన్నట్టు అనుభవిస్తుంది.
తస్మాత్ సఙ్కల్పమ్ ఏవ త్వం సర్వభావమయాత్మకమ్ । త్యజ రాఘవ సుస్వస్థస్ స్వాత్మనైవ భవాత్మని
కాబట్టి, రాఘవా! నీవు ఊహలతోనే నిండినవాడివి. ఈ ఊహలను వదిలిపెట్టి, నీ స్వరూపంలోనే స్థిరంగా ఉండి, సుఖంగా విశ్రాంతి పొందు.
మణిర్ హి ప్రతిబిమ్బానాం ప్రతిషేధక్రియాం ప్రతి । న శక్తో జడభావేన న తు రామ భవాదృశః
ఓ రామా, మణి తన సహజమైన జడత్వం వల్ల ప్రతిబింబాలను అడ్డుకోలేడు. కానీ నువ్వు అలాంటి వాడవు కాదు.
యద్ యన్ మనోమణౌ రామ తవేహ ప్రతిబిమ్బతి । తద్ అవస్త్వ్ ఇతి నిర్ణీయ మా తేనాగచ్ఛ రఞ్జనామ్
రామా, నీ మనస్సు అనే మణిలో ఏది ప్రతిబింబించిందో, అది వాస్తవం కాదని తెలుసుకో. దాని వల్ల నీ మనసు రంగు పడనివ్వకూ.
తద్ ఏవ సత్యమ్ ఇతి వాప్య్ అభిన్నం పరమాత్మనః । మన్వానస్ త్వమ్ అనాద్యన్తం భావయాత్మానమ్ ఆత్మనా
లేదా, అది పరమాత్మతో ఏకమై ఉన్న వాస్తవమని భావించి, ఆత్మను ఆత్మతోనే ఆది అంతములేని దానిగా ధ్యానించు.
చేతసి ప్రతిబిమ్బన్తి యే భావాస్ తవ రాఘవ । రఞ్జయన్త్వ్ అన్యసక్తాత్మన్ మా తే త్వాం స్ఫటికం యథా
ఓ రాఘవా, నీ మనస్సులో ప్రతిబింబించే భావాలు, ఇతరుల మనస్సు ఎక్కడికైనా ఆకర్షితమైనప్పుడు వారిని ప్రభావితం చేయవచ్చు. కానీ అవి నిన్ను, స్ఫటికంలా, ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయకూడదు.
స్ఫటికమ్ అపమలం యథా విశన్తి ప్రకటతయా నవరఞ్జనా విచిత్రాః । ఇహ హి విమననం తథా విశన్తు ప్రకటతయా భువనైషణా భవన్తమ్
ఎలా నిస్సుగంధమైన స్ఫటికంలో కొత్త కొత్త రంగులు స్పష్టంగా ప్రవేశించి కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ లోకాల పట్ల ఉన్న ఆశలు నీ మనసులో బహిరంగంగా ప్రవేశించి, అవి ఎలా ఉన్నాయో నీవు స్పష్టంగా చూడాలి.
దృశ్యం సన్త్యజతో హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఉపేయుషః । ద్రష్టారం పశ్యతో దృశ్యమ్ అద్రష్టారమ్ అపశ్యతః
ఏవైతే కనిపించేవి వాటిని వదిలిపెట్టి, పొందదగినదాన్ని కోరుతూ, చూసేవాడిని గమనిస్తూ, కనిపించేవాటిని చూడని వాడికి, కనిపించేది వదిలేయదగినదే.
అసుప్తస్య పరే తత్త్వే జాగరూకస్య జీవతః । సుప్తస్య ఘనసమ్మోహమయే సంసారవర్త్మని
పరమసత్యంలో మేలుకొని, నిజంగా జీవించి, నిద్రలో లేని వాడికి, ఈ సంసార మార్గం గాఢమైన మాయానిద్రలా ఉంటుంది.
పర్యన్తాత్యన్తవైరస్యాద్ అరసస్య రసేష్వ్ అపి । భోగేష్వ్ ఆభోగరమ్యేషు నీరసస్య నిరాశిషః
అంతిమంగా పూర్తిగా విరక్తి కలిగినవాడికి, ఎంత ఆకర్షణీయంగా కనిపించే అనుభవాల్లోనైనా, ఆనందం అనిపించదు; అతనికి ఆశలు ఉండవు, కోరికలు ఉండవు.
వ్రజత్య్ ఆత్మామ్భసైకత్వం జీర్ణజాడ్యే మనస్య్ అలమ్ । గలత్య్ అపగతాసఙ్గే హిమాపూర ఇవాతపే
మనస్సు బలహీనమై, ఆశలు తొలగిపోయినప్పుడు, ఆత్మ పరమాత్మతో ఏకమవుతుంది. ఇది మంచు ఎండలో కరిగిపోవడం లాంటిది.
తరఙ్గితాసు కల్లోలజాలలోలాన్తరాసు చ । శామ్యన్తీష్వ్ అథ తృష్ణాసు నదీష్వ్ ఇవ ఘనాత్యయే
ఎప్పుడు మనస్సులో తృష్ణల అలలు తగ్గిపోతాయో, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత నదులు ఎండిపోవడంలా, మనలో కలకలం కూడా శాంతిస్తుంది.
సంసారవాసనాజాలే ఖగజాల ఇవాఖునా । త్రోటితే చాదృఢగ్రన్థిశ్లథే వైరస్యరంహసా
సంసార ఆశల వల ఎలుక పంజరాన్ని పగలగొట్టినట్టు విరిగిపోతే, వేరుపాటు బలంతో గంతులు సడలిపోతే, విముక్తి కలుగుతుంది.
కతకం ఫలమ్ ఆసాద్య యథా వారి ప్రసీదతి । తథా విజ్ఞానవశతస్ స్వభావస్ సమ్ప్రసీదతి
కటక ఫలం నీటిలో వేసినప్పుడు నీరు ఎలా పారదర్శకంగా మారుతుందో, జ్ఞానశక్తి వల్ల మన సహజ స్వభావం కూడా నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
నీరాగం నిరుపాసఙ్గం నిర్ద్వన్ద్వం నిరుపాశ్రయమ్ । వినిర్యాతి మనో మోహాద్ విహగః పఞ్జరాద్ ఇవ
రాగం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేకుండా, ఆధారపడకుండా ఉన్న మనస్సు మోహాన్ని వదిలిపెట్టి, పంజరంలోనుండి పక్షి బయటకు వెళ్లినట్టు బయటపడుతుంది.
శాన్తసన్దేహదౌరాత్మ్యం గతకౌతుకవిభ్రమమ్ । పరిపూర్ణాన్తరం చేతః పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజతే
సందేహాలు, హీనభావాలు శాంతించిపోయి, ఆశ్చర్యం, అయోమయం తొలగిపోయిన మనస్సు, లోపల నిండుగా, పూర్ణచంద్రుడు వెలిగేలా ప్రకాశిస్తుంది.
జనితోత్తమసౌన్దర్యా దూరోదస్తనతోన్నతా । సమతోదేతి సర్వత్ర శాన్తవాత ఇవార్ణవే
అత్యుత్తమమైన సౌందర్యం నుంచి పుట్టి, ఎత్తుగా, దూరంగా ఎదిగిన సమత్వం, సముద్రంపై మృదువైన గాలి వీసినట్టు అన్ని చోట్ల వ్యాపిస్తుంది.
అన్ధకారమయీ మూఢా జాడ్యజర్జరితాన్తరా । తనుతామ్ ఏతి సంసారవాసనేవ ప్రగే క్షపా
చీకటి, మూర్ఖత్వం, మాంద్యం లోపల నిండినప్పుడు, సంసారాసక్తి ఉదయాన్నప్పుడు రాత్రి క్రమంగా తగ్గిపోతున్నట్టు క్షీణిస్తుంది.
దృష్టచిద్భాస్కరా ప్రజ్ఞాపద్మినీ పుణ్యపల్లవా । వికసత్య్ అమలోద్ద్యోతా ప్రాతర్ ద్యౌర్ ఇవ రూపిణీ
బుద్ధి సూర్యుడు కనిపించినప్పుడు, జ్ఞాన పద్మం పుణ్య మొగ్గలతో అలంకరించబడి, నిర్మలమైన వెలుగుతో ఉదయపు ఆకాశంలా వికసిస్తుంది.
ప్రజ్ఞా హృదయహారిణ్యో భువనాహ్లాదనక్షమాః । సత్త్వలక్ష్మ్యః ప్రవర్తన్తే సకలేన్దోర్ ఇవాంశవః
జ్ఞానం హృదయాన్ని ఆకట్టుకొని, లోకాన్ని ఆనందింపజేసే శక్తి కలిగి, సద్గుణ సంపదగా ప్రబలుతుంది; అది పూర్ణచంద్రుని కిరణాల్లా విరాజిల్లుతుంది.
బహునాత్ర కిమ్ ఉక్తేన జ్ఞాతజ్ఞేయో మహామతిః । నోదేతి నైవ యాత్య్ అస్తమ్ అభూతాకాశకోశవత్
ఇక్కడ ఇంకా ఎంత చెప్పాలి? తెలుసుకోవాల్సినదాన్ని తెలిసిన మహత్తరమైన మనస్సు, ఆకాశంలోని ఖాళీ స్థలంలా, ఎప్పుడూ neither ఉదయించదు, nor అస్తమించదు.
విచారణాపరిజ్ఞాతస్వభావస్యోదితాత్మనః । అనుకమ్ప్యా భవన్త్య్ ఏతే బ్రహ్మవిష్ణ్విన్ద్రశఙ్కరాః
విచారణ ద్వారా తన స్వభావాన్ని గ్రహించి, ఆత్మజ్ఞానం పొందినవారికి, బ్రహ్మ, విష్ణు, ఇంద్ర, శంకరులు కూడా కరుణకు పాత్రులు అవుతారు.
ప్రకటాకారమ్ అప్య్ అన్తర్ నిరహఙ్కారచేతసమ్ । నాప్నువన్తి వికల్పాస్ తం మృగతృష్ణామ్బ్వ్ ఇవైణకాః
బయటకు ఏదైనా స్పష్టంగా కనిపించినా, అహంకారం లేని మనసున్నవారిని ఆలోచనలు తాకవు. అది ఎలాగంటే, మృగత్రిష్ణలో నీరు కనిపించినా, ఆ మృగానికి అది చేరనట్టే.
తరఙ్గవద్ అమీ లోకాః ప్రయాన్త్య్ ఆయాన్తి చాభితః । క్రోడీకురుత ఆత్మోత్థే న జ్ఞం మరణజన్మనీ
ఈ లోకాలు అలలవంటి వొచ్చిపోతూ ఉంటాయి. కానీ, ఆత్మజ్ఞానిని పుట్టుక, మరణం కలవరపరచవు; అవన్నీ అతని లోపలే కలిసిపోతాయి.
ఆవిర్భావతిరోభావౌ సంసారో నేతరః క్రమః । ఇతి తాభ్యాం సమాలోకే రమతే న స ఖిద్యతే
పుట్టడం, లయమవడం — ఇదే సంసార మార్గం, ఇంకేమీ కాదు. ఇవి రెండూ స్పష్టంగా చూసి, ఆత్మజ్ఞాని ఆనందంగా ఉంటాడు, బాధపడడు.
న జాయతే న మ్రియతే కుమ్భే కుమ్భనభో యథా । భూషితే దూషితే వాపి దేహే తద్వద్ ఇహాత్మవాన్
ఒక కుండలో ఉన్న ఆకాశం, ఆ కుండను అలంకరించినా లేదా పగిలిపోయినా, పుట్టదు, చావదు. అలాగే, ఈ శరీరంలో ఉన్న ఆత్మకు కూడా అవి వర్తించవు.
వివేక ఉదితే శీతే మిథ్యాభ్రమభరోదితా । క్షీయతే వాసనా సాభ్రే మృగతృష్ణా మరావ్ ఇవ
వివేకం కలిగినప్పుడు, అజ్ఞానపు చలి, అబద్ధమైన అపోహల బరువుతో వచ్చినది, తొలగిపోతుంది. మేఘాలతో కమ్మిన మనసులో, మృగత్రిష్ణ వానంలో మాయమైపోయినట్లు, కోరికలు కూడా మాయమవుతాయి.