ఆత్మనో ఽనన్యభూతాభిర్ అపి యః పరివర్జితః । వాసనాభిర్ అనన్తాభిర్ వ్యోమేవ ఘనరాజిభిః
మనకు సంబంధించిన అనంతమైన వాసనలతో కూడినప్పటికీ, ఆ స్వరూపం వాటి ద్వారా ఎటువంటి ముద్ర కూడా పొందదు; అది ఆకాశం మేఘాలతో కలిసినా ఎలా కలవదు, అలా ఉంటుంది.
సన్దిగ్ధాయాం యథా రజ్జ్వాం సర్పత్వం తద్వద్ ఏవ హి । చిదాకాశాత్మనా బన్ధస్ త్వ్ అబద్ధేనైవ కల్పితః
ఎలా స్పష్టంగా కనిపించని కట్టెలో పాము ఉందని ఊహించుకుంటారో, అలాగే నిజానికి బంధనం లేని ఆ చైతన్యాకాశంలో బంధనాన్ని మనమే ఊహించుకుంటాం.
కల్పితం కల్పితం వస్తు ప్రతికల్పనయాన్యయా । తద్ ఏవాన్యత్వమ్ ఆదత్తే ఖమ్ అహోరాత్రయోర్ ఇవ
ఒక ఊహతో కల్పించబడిన వస్తువు, మరొక ఊహతో మళ్లీ కల్పించబడుతుంది; అదే వస్తువు దినరాత్రులలో ఆకాశం వేరుగా కనిపించునట్లు, వేరే స్వరూపాన్ని పొందుతుంది.
యద్ అతుచ్ఛమ్ అనాయాసమ్ అనుపాధి గతభ్రమమ్ । తత్తత్కల్పనయా తాదృక్ తత్ సుఖాయైవ కల్పతే
ఏది అబద్ధం కాదు, సులభంగా ఉంటుంది, ఎలాంటి పరిమితులు లేవు, అయోమయం లేకుండా ఉంటుంది, దాన్ని అలానే ఊహించుకుంటే అది ఆనందానికి కారణమవుతుంది.
శూన్య ఏవ కుసూలే ఽన్తస్ సింహో ఽస్తీతి భయం యథా । శూన్య ఏవ శరీరే ఽన్తర్ బద్ధో ఽస్మీతి భయం తథా
ఎలా ఖాళీ గుడిసెలో సింహం ఉందేమో అని భయం కలుగుతుందో, అలాగే ఖాళీ శరీరంలో నేను బంధించబడ్డానని భయం కలుగుతుంది.
యథా శూన్యే కుసూలే ఽన్తః ప్రేక్ష్య సింహో న లభ్యతే । తథా సంసారబన్ధార్హః ప్రేక్షితస్ సన్ న లభ్యతే
ఎలా ఖాళీ గుడిసెలో చూడగా అక్కడ సింహం కనిపించదు, అలాగే ఈ సంసార బంధనాన్ని పరిశీలిస్తే అది ఎక్కడా కనిపించదు.
ఇదం జగద్ అయం చాహమ్ ఇతీయం భ్రాన్తిర్ ఉత్థితా । బాలానాం శ్యామలే కాలే ఛాయా వైతాలికీ యథా
ఈ లోకం ఉంది, నేను ఇదే అన్న భావన భ్రమగా ఉద్భవిస్తుంది; అది పిల్లలు సంధ్యాసమయంలో నీడను చూసి భయపడినట్లే.
కల్పనావశతో జన్తోర్ భావాభావాశ్ శుభాశుభాః । క్షణాద్ అసత్తామ్ ఆయాన్తి సత్తామ్ అపి పునః పునః
కల్పన వల్ల జీవికి ఉన్నదీ, లేనిదీ, శుభమూ, అశుభమూ క్షణంలోనే మారిపోతూ, మళ్లీ మళ్లీ నిజమై, అప్రయోజకమై కనిపిస్తుంటాయి.
మాతైవ గృహిణీభావగృహీతా కణ్ఠలమ్బినీ । కరోతి గృహిణీకార్యం సురతానన్దదాయినీ
తల్లి, భార్యగా భావించి మెడ చుట్టూ ఆలింగనం చేస్తే, భార్యగా ఉండి, సుఖాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
కాన్తైవ మాతృభావేన గృహీతాకణ్ఠలమ్బినీ । దూరం విస్మారయత్య్ ఏవ మన్మథోన్మాదభావనామ్
ప్రియురాలిని తల్లిగా భావించి మెడ చుట్టూ ఆలింగనం చేస్తే, ప్రేమ వల్ల వచ్చే మోహాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోతారు.
భావానుసారిఫలదం పదార్థౌఘమ్ అవేక్ష్య చ । న జ్ఞేనేహ పదార్థేషు రూపమ్ ఏకమ్ ఉదీర్యతే
మన భావాన్ని బట్టి ఫలితాలు వస్తాయని చూస్తే, ఈ లోకంలోని వస్తువులకు ఒకే రూపం ఉందని జ్ఞానులు చెప్పరు.
దృఢభావనయా చేతో యద్ యథా భావయత్య్ అలమ్ । తత్ తత్ఫలం తదాకారం తావత్కాలం ప్రపశ్యతి
మనస్సు ఏదైనా విషయాన్ని ఎంత గట్టిగా, ఎలాంటి రూపంలో ఊహిస్తుందో, ఆ ఊహ ఉన్నంతకాలం అదే ఫలితాన్ని, అదే రూపాన్ని చూస్తుంది.
న తద్ అస్తి న యత్ సత్యం న తద్ అస్తి న యన్ మృషా । యద్ యథా యేన నిర్ణీతం తత్ తథా తేన లక్ష్యతే
ఏదీ నిజంగా సత్యం కాదు, ఏదీ పూర్తిగా అసత్యం కూడా కాదు; ఎవరు ఏదైనా ఎలా నిర్ణయిస్తారో, వారికి అది అలా కనిపిస్తుంది.
భావితాకాశమాతఙ్గం వ్యోమహస్తితయా మనః । వ్యోమకాననమాతఙ్గీం వ్యోమస్థామ్ అనుధావతి
మనస్సు ఆకాశంలో ఏనుగును ఊహిస్తే, అది ఆకాశవనంలో ఉన్న ఏనుగును వెంబడించేలా, తానే ఆకాశంలో ఉన్నట్టు అనుభవిస్తుంది.
తస్మాత్ సఙ్కల్పమ్ ఏవ త్వం సర్వభావమయాత్మకమ్ । త్యజ రాఘవ సుస్వస్థస్ స్వాత్మనైవ భవాత్మని
కాబట్టి, రాఘవా! నీవు ఊహలతోనే నిండినవాడివి. ఈ ఊహలను వదిలిపెట్టి, నీ స్వరూపంలోనే స్థిరంగా ఉండి, సుఖంగా విశ్రాంతి పొందు.
మణిర్ హి ప్రతిబిమ్బానాం ప్రతిషేధక్రియాం ప్రతి । న శక్తో జడభావేన న తు రామ భవాదృశః
ఓ రామా, మణి తన సహజమైన జడత్వం వల్ల ప్రతిబింబాలను అడ్డుకోలేడు. కానీ నువ్వు అలాంటి వాడవు కాదు.
యద్ యన్ మనోమణౌ రామ తవేహ ప్రతిబిమ్బతి । తద్ అవస్త్వ్ ఇతి నిర్ణీయ మా తేనాగచ్ఛ రఞ్జనామ్
రామా, నీ మనస్సు అనే మణిలో ఏది ప్రతిబింబించిందో, అది వాస్తవం కాదని తెలుసుకో. దాని వల్ల నీ మనసు రంగు పడనివ్వకూ.
తద్ ఏవ సత్యమ్ ఇతి వాప్య్ అభిన్నం పరమాత్మనః । మన్వానస్ త్వమ్ అనాద్యన్తం భావయాత్మానమ్ ఆత్మనా
లేదా, అది పరమాత్మతో ఏకమై ఉన్న వాస్తవమని భావించి, ఆత్మను ఆత్మతోనే ఆది అంతములేని దానిగా ధ్యానించు.
చేతసి ప్రతిబిమ్బన్తి యే భావాస్ తవ రాఘవ । రఞ్జయన్త్వ్ అన్యసక్తాత్మన్ మా తే త్వాం స్ఫటికం యథా
ఓ రాఘవా, నీ మనస్సులో ప్రతిబింబించే భావాలు, ఇతరుల మనస్సు ఎక్కడికైనా ఆకర్షితమైనప్పుడు వారిని ప్రభావితం చేయవచ్చు. కానీ అవి నిన్ను, స్ఫటికంలా, ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయకూడదు.
స్ఫటికమ్ అపమలం యథా విశన్తి ప్రకటతయా నవరఞ్జనా విచిత్రాః । ఇహ హి విమననం తథా విశన్తు ప్రకటతయా భువనైషణా భవన్తమ్
ఎలా నిస్సుగంధమైన స్ఫటికంలో కొత్త కొత్త రంగులు స్పష్టంగా ప్రవేశించి కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ లోకాల పట్ల ఉన్న ఆశలు నీ మనసులో బహిరంగంగా ప్రవేశించి, అవి ఎలా ఉన్నాయో నీవు స్పష్టంగా చూడాలి.
దృశ్యం సన్త్యజతో హేయమ్ ఉపాదేయమ్ ఉపేయుషః । ద్రష్టారం పశ్యతో దృశ్యమ్ అద్రష్టారమ్ అపశ్యతః
ఏవైతే కనిపించేవి వాటిని వదిలిపెట్టి, పొందదగినదాన్ని కోరుతూ, చూసేవాడిని గమనిస్తూ, కనిపించేవాటిని చూడని వాడికి, కనిపించేది వదిలేయదగినదే.
అసుప్తస్య పరే తత్త్వే జాగరూకస్య జీవతః । సుప్తస్య ఘనసమ్మోహమయే సంసారవర్త్మని
పరమసత్యంలో మేలుకొని, నిజంగా జీవించి, నిద్రలో లేని వాడికి, ఈ సంసార మార్గం గాఢమైన మాయానిద్రలా ఉంటుంది.
పర్యన్తాత్యన్తవైరస్యాద్ అరసస్య రసేష్వ్ అపి । భోగేష్వ్ ఆభోగరమ్యేషు నీరసస్య నిరాశిషః
అంతిమంగా పూర్తిగా విరక్తి కలిగినవాడికి, ఎంత ఆకర్షణీయంగా కనిపించే అనుభవాల్లోనైనా, ఆనందం అనిపించదు; అతనికి ఆశలు ఉండవు, కోరికలు ఉండవు.
వ్రజత్య్ ఆత్మామ్భసైకత్వం జీర్ణజాడ్యే మనస్య్ అలమ్ । గలత్య్ అపగతాసఙ్గే హిమాపూర ఇవాతపే
మనస్సు బలహీనమై, ఆశలు తొలగిపోయినప్పుడు, ఆత్మ పరమాత్మతో ఏకమవుతుంది. ఇది మంచు ఎండలో కరిగిపోవడం లాంటిది.
తరఙ్గితాసు కల్లోలజాలలోలాన్తరాసు చ । శామ్యన్తీష్వ్ అథ తృష్ణాసు నదీష్వ్ ఇవ ఘనాత్యయే
ఎప్పుడు మనస్సులో తృష్ణల అలలు తగ్గిపోతాయో, మేఘాలు తొలగిన తర్వాత నదులు ఎండిపోవడంలా, మనలో కలకలం కూడా శాంతిస్తుంది.
సంసారవాసనాజాలే ఖగజాల ఇవాఖునా । త్రోటితే చాదృఢగ్రన్థిశ్లథే వైరస్యరంహసా
సంసార ఆశల వల ఎలుక పంజరాన్ని పగలగొట్టినట్టు విరిగిపోతే, వేరుపాటు బలంతో గంతులు సడలిపోతే, విముక్తి కలుగుతుంది.
కతకం ఫలమ్ ఆసాద్య యథా వారి ప్రసీదతి । తథా విజ్ఞానవశతస్ స్వభావస్ సమ్ప్రసీదతి
కటక ఫలం నీటిలో వేసినప్పుడు నీరు ఎలా పారదర్శకంగా మారుతుందో, జ్ఞానశక్తి వల్ల మన సహజ స్వభావం కూడా నిర్మలంగా, ప్రశాంతంగా మారుతుంది.
నీరాగం నిరుపాసఙ్గం నిర్ద్వన్ద్వం నిరుపాశ్రయమ్ । వినిర్యాతి మనో మోహాద్ విహగః పఞ్జరాద్ ఇవ
రాగం లేకుండా, ఆసక్తి లేకుండా, ద్వంద్వాలు లేకుండా, ఆధారపడకుండా ఉన్న మనస్సు మోహాన్ని వదిలిపెట్టి, పంజరంలోనుండి పక్షి బయటకు వెళ్లినట్టు బయటపడుతుంది.
శాన్తసన్దేహదౌరాత్మ్యం గతకౌతుకవిభ్రమమ్ । పరిపూర్ణాన్తరం చేతః పూర్ణేన్దుర్ ఇవ రాజతే
సందేహాలు, హీనభావాలు శాంతించిపోయి, ఆశ్చర్యం, అయోమయం తొలగిపోయిన మనస్సు, లోపల నిండుగా, పూర్ణచంద్రుడు వెలిగేలా ప్రకాశిస్తుంది.
జనితోత్తమసౌన్దర్యా దూరోదస్తనతోన్నతా । సమతోదేతి సర్వత్ర శాన్తవాత ఇవార్ణవే
అత్యుత్తమమైన సౌందర్యం నుంచి పుట్టి, ఎత్తుగా, దూరంగా ఎదిగిన సమత్వం, సముద్రంపై మృదువైన గాలి వీసినట్టు అన్ని చోట్ల వ్యాపిస్తుంది.