అపవిత్రమ్ అసద్రూపం మోహనం భయకారణమ్ । దృశ్యమ్ ఆభాసమ్ ఆభోగి బన్ధం మా భావయానఘ
కనిపించేవాటిని అపవిత్రమైనవి, అసత్యమైనవి, మాయాజాలం, భయానికి కారణమని భావించవద్దు. ఈ కనబడే రూపాల్లో బంధనముందని ఊహించకూడదు, పాపరహితుడా.
మాయైషా సా హ్య్ అవిద్యైషా భావనైషా భయావహా । సంవిదస్ తన్మయత్వం యత్ తత్ కర్మేతి విదుర్ బుధాః
ఇది మాయ, ఇదే అవిద్య, ఇదే ఊహ, ఇది భయాన్ని కలిగిస్తుంది. జ్ఞానులు మనస్సు దీంట్లో లీనమై ఉండడాన్ని 'కర్మ' అంటారు.
ద్రష్టుర్ దృశ్యైకతానత్వం విద్ధి త్వం మోహనం మనః । భ్రమాయైవ చ తన్ మిథ్యా మహీమక్కోలకర్మవత్
చూసేవాడు, కనిపించేదాన్ని ఒక్కటిగా భావించడం మనస్సు మోహం అని తెలుసుకో. ఇది అబద్ధం, పిల్లవాడు నేలతో ఆడుకునే ఆటలాంటిది, భ్రమ కోసం మాత్రమే.
దృశ్యతన్మయతా యైషా స్వభావస్యానుభూయతే । సంసారమదిరా సేయమ్ అవిద్యేత్య్ ఉచ్యతే బుధైః
కనిపించేదాంట్లో మనస్సు లీనమవడమే మన సహజ స్వభావంగా అనుభూతి అవుతుంది. ఇదే సంసార మద్యం, దీనినే జ్ఞానులు అవిద్య అంటారు.
అనయోపహతో లోకః కల్యాణం నాధిగచ్ఛతి । భాస్వరం తపనాలోకం పటలాన్ధేక్షణో యథా
ఇలాంటి అవిద్య వల్ల బాధపడే లోకానికి శుభం కలగదు. ఎలా అంటే, కళ్లకు చీకటి కప్పినవాడు ఎప్పటికీ ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడి వెలుతురును చూడలేనట్టే.
స్వయమ్ ఉత్పద్యతే సా చ సఙ్కల్పాద్ వ్యోమవృక్షవత్ । అసఙ్కల్పనమాత్రేణ స్వయమ్ ఏవ వినశ్యతి
ఆలోచన వల్ల ఆది లేకుండా అది తానే ఉత్పన్నమవుతుంది, ఆకాశంలో వృక్షం పుట్టినట్టు. ఆలోచన లేకపోతే అది తానే అంతమవుతుంది.
అసఙ్కల్పనమాత్రేణ భావనాయాం మహామతే । క్షీణాయాం స్వప్రసాదేన విమర్శేన విలాసినా
ఓ మహామతి! ఆలోచన తగ్గిపోతే, మనసు స్వచ్ఛంగా ఉండి, వివేచన కలిగి ఉంటే, అది తానే కరిగిపోతుంది.
అసంసఙ్గే పదార్థేషు సర్వేషు స్థిరతాం గతే । సత్యదృష్టౌ ప్రసన్నాయామ్ అసత్యే క్షయమ్ ఆగతే
విషయాలన్నిటిలోనూ అసక్తి కలిగి, స్థిరంగా ఉండి, సత్యాన్ని స్పష్టంగా చూడగలిగినప్పుడు, అసత్యం పూర్తిగా పోయినప్పుడు,
నిర్వికల్పచిదచ్ఛాత్మా స ఆత్మా సమవాప్యతే । నాసత్తా యస్య నో సత్తా న సుఖం నాపి దుఃఖితా
అప్పుడు భేదభావం లేని స్వచ్ఛమైన చైతన్యం, అదే ఆత్మ, అది పొందబడుతుంది. అందులో అసత్త్వం లేదు, సత్త్వం లేదు, సుఖం లేదు, దుఃఖం కూడా ఉండదు.
కేవలం కేవలీభావో యస్యాన్తర్ ఉపలభ్యతే । అభవ్యయా భావనయా న చిత్తేన్ద్రియదృష్టిభిః
పరిపూర్ణమైన స్వరూపం మనసు లేదా ఇంద్రియాల ద్వారా కాకుండా, ఊహల ద్వారా కూడా కాకుండా, అంతరంగా అనుభవించబడే స్థితి.
ఆత్మనో ఽనన్యభూతాభిర్ అపి యః పరివర్జితః । వాసనాభిర్ అనన్తాభిర్ వ్యోమేవ ఘనరాజిభిః
మనకు సంబంధించిన అనంతమైన వాసనలతో కూడినప్పటికీ, ఆ స్వరూపం వాటి ద్వారా ఎటువంటి ముద్ర కూడా పొందదు; అది ఆకాశం మేఘాలతో కలిసినా ఎలా కలవదు, అలా ఉంటుంది.
సన్దిగ్ధాయాం యథా రజ్జ్వాం సర్పత్వం తద్వద్ ఏవ హి । చిదాకాశాత్మనా బన్ధస్ త్వ్ అబద్ధేనైవ కల్పితః
ఎలా స్పష్టంగా కనిపించని కట్టెలో పాము ఉందని ఊహించుకుంటారో, అలాగే నిజానికి బంధనం లేని ఆ చైతన్యాకాశంలో బంధనాన్ని మనమే ఊహించుకుంటాం.
కల్పితం కల్పితం వస్తు ప్రతికల్పనయాన్యయా । తద్ ఏవాన్యత్వమ్ ఆదత్తే ఖమ్ అహోరాత్రయోర్ ఇవ
ఒక ఊహతో కల్పించబడిన వస్తువు, మరొక ఊహతో మళ్లీ కల్పించబడుతుంది; అదే వస్తువు దినరాత్రులలో ఆకాశం వేరుగా కనిపించునట్లు, వేరే స్వరూపాన్ని పొందుతుంది.
యద్ అతుచ్ఛమ్ అనాయాసమ్ అనుపాధి గతభ్రమమ్ । తత్తత్కల్పనయా తాదృక్ తత్ సుఖాయైవ కల్పతే
ఏది అబద్ధం కాదు, సులభంగా ఉంటుంది, ఎలాంటి పరిమితులు లేవు, అయోమయం లేకుండా ఉంటుంది, దాన్ని అలానే ఊహించుకుంటే అది ఆనందానికి కారణమవుతుంది.
శూన్య ఏవ కుసూలే ఽన్తస్ సింహో ఽస్తీతి భయం యథా । శూన్య ఏవ శరీరే ఽన్తర్ బద్ధో ఽస్మీతి భయం తథా
ఎలా ఖాళీ గుడిసెలో సింహం ఉందేమో అని భయం కలుగుతుందో, అలాగే ఖాళీ శరీరంలో నేను బంధించబడ్డానని భయం కలుగుతుంది.
యథా శూన్యే కుసూలే ఽన్తః ప్రేక్ష్య సింహో న లభ్యతే । తథా సంసారబన్ధార్హః ప్రేక్షితస్ సన్ న లభ్యతే
ఎలా ఖాళీ గుడిసెలో చూడగా అక్కడ సింహం కనిపించదు, అలాగే ఈ సంసార బంధనాన్ని పరిశీలిస్తే అది ఎక్కడా కనిపించదు.
ఇదం జగద్ అయం చాహమ్ ఇతీయం భ్రాన్తిర్ ఉత్థితా । బాలానాం శ్యామలే కాలే ఛాయా వైతాలికీ యథా
ఈ లోకం ఉంది, నేను ఇదే అన్న భావన భ్రమగా ఉద్భవిస్తుంది; అది పిల్లలు సంధ్యాసమయంలో నీడను చూసి భయపడినట్లే.
కల్పనావశతో జన్తోర్ భావాభావాశ్ శుభాశుభాః । క్షణాద్ అసత్తామ్ ఆయాన్తి సత్తామ్ అపి పునః పునః
కల్పన వల్ల జీవికి ఉన్నదీ, లేనిదీ, శుభమూ, అశుభమూ క్షణంలోనే మారిపోతూ, మళ్లీ మళ్లీ నిజమై, అప్రయోజకమై కనిపిస్తుంటాయి.
మాతైవ గృహిణీభావగృహీతా కణ్ఠలమ్బినీ । కరోతి గృహిణీకార్యం సురతానన్దదాయినీ
తల్లి, భార్యగా భావించి మెడ చుట్టూ ఆలింగనం చేస్తే, భార్యగా ఉండి, సుఖాన్ని కూడా ఇస్తుంది.
కాన్తైవ మాతృభావేన గృహీతాకణ్ఠలమ్బినీ । దూరం విస్మారయత్య్ ఏవ మన్మథోన్మాదభావనామ్
ప్రియురాలిని తల్లిగా భావించి మెడ చుట్టూ ఆలింగనం చేస్తే, ప్రేమ వల్ల వచ్చే మోహాన్ని పూర్తిగా మర్చిపోతారు.
భావానుసారిఫలదం పదార్థౌఘమ్ అవేక్ష్య చ । న జ్ఞేనేహ పదార్థేషు రూపమ్ ఏకమ్ ఉదీర్యతే
మన భావాన్ని బట్టి ఫలితాలు వస్తాయని చూస్తే, ఈ లోకంలోని వస్తువులకు ఒకే రూపం ఉందని జ్ఞానులు చెప్పరు.
దృఢభావనయా చేతో యద్ యథా భావయత్య్ అలమ్ । తత్ తత్ఫలం తదాకారం తావత్కాలం ప్రపశ్యతి
మనస్సు ఏదైనా విషయాన్ని ఎంత గట్టిగా, ఎలాంటి రూపంలో ఊహిస్తుందో, ఆ ఊహ ఉన్నంతకాలం అదే ఫలితాన్ని, అదే రూపాన్ని చూస్తుంది.
న తద్ అస్తి న యత్ సత్యం న తద్ అస్తి న యన్ మృషా । యద్ యథా యేన నిర్ణీతం తత్ తథా తేన లక్ష్యతే
ఏదీ నిజంగా సత్యం కాదు, ఏదీ పూర్తిగా అసత్యం కూడా కాదు; ఎవరు ఏదైనా ఎలా నిర్ణయిస్తారో, వారికి అది అలా కనిపిస్తుంది.
భావితాకాశమాతఙ్గం వ్యోమహస్తితయా మనః । వ్యోమకాననమాతఙ్గీం వ్యోమస్థామ్ అనుధావతి
మనస్సు ఆకాశంలో ఏనుగును ఊహిస్తే, అది ఆకాశవనంలో ఉన్న ఏనుగును వెంబడించేలా, తానే ఆకాశంలో ఉన్నట్టు అనుభవిస్తుంది.
తస్మాత్ సఙ్కల్పమ్ ఏవ త్వం సర్వభావమయాత్మకమ్ । త్యజ రాఘవ సుస్వస్థస్ స్వాత్మనైవ భవాత్మని
కాబట్టి, రాఘవా! నీవు ఊహలతోనే నిండినవాడివి. ఈ ఊహలను వదిలిపెట్టి, నీ స్వరూపంలోనే స్థిరంగా ఉండి, సుఖంగా విశ్రాంతి పొందు.
మణిర్ హి ప్రతిబిమ్బానాం ప్రతిషేధక్రియాం ప్రతి । న శక్తో జడభావేన న తు రామ భవాదృశః
ఓ రామా, మణి తన సహజమైన జడత్వం వల్ల ప్రతిబింబాలను అడ్డుకోలేడు. కానీ నువ్వు అలాంటి వాడవు కాదు.
యద్ యన్ మనోమణౌ రామ తవేహ ప్రతిబిమ్బతి । తద్ అవస్త్వ్ ఇతి నిర్ణీయ మా తేనాగచ్ఛ రఞ్జనామ్
రామా, నీ మనస్సు అనే మణిలో ఏది ప్రతిబింబించిందో, అది వాస్తవం కాదని తెలుసుకో. దాని వల్ల నీ మనసు రంగు పడనివ్వకూ.
తద్ ఏవ సత్యమ్ ఇతి వాప్య్ అభిన్నం పరమాత్మనః । మన్వానస్ త్వమ్ అనాద్యన్తం భావయాత్మానమ్ ఆత్మనా
లేదా, అది పరమాత్మతో ఏకమై ఉన్న వాస్తవమని భావించి, ఆత్మను ఆత్మతోనే ఆది అంతములేని దానిగా ధ్యానించు.
చేతసి ప్రతిబిమ్బన్తి యే భావాస్ తవ రాఘవ । రఞ్జయన్త్వ్ అన్యసక్తాత్మన్ మా తే త్వాం స్ఫటికం యథా
ఓ రాఘవా, నీ మనస్సులో ప్రతిబింబించే భావాలు, ఇతరుల మనస్సు ఎక్కడికైనా ఆకర్షితమైనప్పుడు వారిని ప్రభావితం చేయవచ్చు. కానీ అవి నిన్ను, స్ఫటికంలా, ఏ విధంగా ప్రభావితం చేయకూడదు.
స్ఫటికమ్ అపమలం యథా విశన్తి ప్రకటతయా నవరఞ్జనా విచిత్రాః । ఇహ హి విమననం తథా విశన్తు ప్రకటతయా భువనైషణా భవన్తమ్
ఎలా నిస్సుగంధమైన స్ఫటికంలో కొత్త కొత్త రంగులు స్పష్టంగా ప్రవేశించి కనిపిస్తాయో, అలాగే ఈ లోకాల పట్ల ఉన్న ఆశలు నీ మనసులో బహిరంగంగా ప్రవేశించి, అవి ఎలా ఉన్నాయో నీవు స్పష్టంగా చూడాలి.