సమ్పశ్యతీతరాన్ కశ్చిద్ బహీరూపేణ చిద్ఘనాన్ । సర్వగత్వాద్ అనాశత్వాద్ దృశ్యబీజస్య వై చితేః
ఎవరైనా, చైతన్యం అన్నింటిలో వ్యాపించి, నాశనం కానిది, కనబడే ప్రతి దానికి మూలమైనదిగా ఉండటం వల్ల, బయట ఉన్న ఇతర రూపాలను ఘనమైన చైతన్యపు సమూహాల్లా చూస్తారు.
అన్తర్ ఏవాఖిలం కశ్చిత్ పశ్యత్య్ అవికలం జగత్ । తత్రాతికాలం కలనాద్ ఉన్మజ్జతి నిమజ్జతి
మరొకరు, అంతర్గతంగా, ఏ విభాగం లేకుండా మొత్తం జగత్తును చూస్తారు; అక్కడ కాలాన్ని లెక్కించడంవల్ల ఎప్పుడూ పైకి లేచి, మళ్ళీ క్రింద పడిపోతుంటారు.
స్వప్నాత్ స్వప్నాన్తరం తత్ర తథా పశ్యన్ పునః పునః । మిథ్యావటేషు లుఠితశ్ శిలేవ శిఖరచ్యుతా
అక్కడ, ఒక కల నుండి మరో కలలోకి మళ్ళీ మళ్ళీ చూస్తూ, అబద్ధపు లోకాలలో పర్వత శిఖరం నుండి పడిన రాయి లా తిప్పబడుతూ ఉంటారు.
కేచిత్ సమ్మీలితాః కేచిద్ ఆత్మన్య్ ఏవ భ్రమే స్థితాః । మగ్నాస్ స్వసంవిద్రసతస్ స్ఫురన్తో దేహిషణ్డకాః
కొంతమంది లోపలికే మూసుకుని ఉంటారు, మరికొందరు తమలోనే అయోమయంలో మునిగిపోతారు. తమ స్వబోధలో లీనమై ఉన్న ఈ జీవ సమూహాలు ప్రకాశిస్తూ కనిపిస్తాయి.
స్వయమ్ అన్తః ప్రపశ్యన్తి యే జగజ్జీవసమ్భ్రమమ్ । తైః కైశ్చిత్ తత్ తథా దృశ్యమ్ అసత్స్వప్నవద్ ఆశ్రితమ్
ఎవరైనా తమలోపల ఈ జగత్తు, జీవుల కలకలాన్ని గమనిస్తే, వారిలో కొందరికి అది కలలాంటిది, అసత్యమై కనిపిస్తుంది.
సర్వాత్మత్వాత్ స్వభావస్య తద్ దృశ్యం సత్యమ్ ఆత్మని । సర్వగో విద్యతే యత్ర తత్ర సర్వమ్ ఉదేతి హి
అందరి స్వభావం సమస్తాన్ని కలిగి ఉండటంతో, కనిపించేది మనలో నిజమే. సమస్తాన్ని వ్యాపించినది ఎక్కడ ఉన్నా, అక్కడ అన్నీ ఉద్భవిస్తాయి.
జీవాన్తః ప్రతిభాసస్య సర్గస్య పునర్ అన్తరే । జీవషణ్డ ఉదేత్య్ ఉచ్చైస్ తస్యాన్తర్ ఇతరో ఽపి చ
జీవులలో సృష్టి ప్రతిభాసం మధ్యలో జీవ సమూహం బలంగా ఉద్భవిస్తుంది; దాని లోపల ఇంకొకటి కూడా పుట్టుకొస్తుంది.
జీవాన్తర్ జాయతే జీవస్ తస్యాన్తర్ అపి జీవకః । సర్వత్ర రమ్భాదలవజ్ జీవబీజం ప్రజీవతి
ఒక జీవిలో మరొక జీవి పుడుతుంది; ఆ జీవిలో కూడా ఇంకొక జీవి ఉంటుంది. ఎక్కడ చూసినా అరటి ఆకుల పొరల్లా జీవబీజం ఎప్పటికీ మొలుస్తూనే ఉంటుంది.
దృశ్యబుద్ధిపరావృద్ధి సమమ్ ఏతద్ అనన్తకమ్ । హేమ్నీవ కటకాదిత్వం పరిజ్ఞప్త్యైవ నశ్యతి
దృష్టి, బుద్ధి పెరుగుదల, తగ్గుదల రెండూ కలిసే ఎప్పటికీ జరుగుతుంటాయి; బంగారం ఆభరణాల రూపం దాల్చినట్టు, మన ఊహ వల్ల ఇవి అంతమవుతాయి.
విచారో యస్య నోదేతి కో ఽహం కిమ్ ఇదమ్ ఇత్య్ అలమ్ । తస్యాద్యన్తావిముక్తో ఽసౌ దీర్ఘో జీవజ్వరభ్రమః
'నేను ఎవరు? ఇది ఏమిటి?' అనే విచారణ కలగని వారికి, ఆది అంతం లేని దీర్ఘమైన జీవబ్రాంతి బాధ ఎప్పటికీ కొనసాగుతుంది.
విచారః ఫలితస్ తస్య విజ్ఞేయో యస్య సన్మతేః । దినానుదినమ్ ఆయాతి తానవం భోగగృధ్నుతా
యారికి విచారణ ఫలించి, జ్ఞానం స్థిరమైందో, వారి లోపల అనుభవాలపై ఆశ రోజుకో రోజు తగ్గిపోతుంది.
యథా దేహోపయుక్తం హి కరోత్య్ ఆరోగ్యమ్ ఔషధమ్ । తథేన్ద్రియజయే న్యస్తో వివేకః ఫలితో భవేత్
శరీరానికి సరైన మందు వేసినప్పుడు ఆరోగ్యం కలిగినట్లే, ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టడంలో వివేకాన్ని ఉపయోగిస్తే అది మంచి ఫలితాన్ని ఇస్తుంది.
వివేకో ఽస్తి వచస్య్ ఏవ చిత్రే ఽగ్నిర్ ఇవ భాసురః । యస్య తేన పరిత్యక్తా దుఃఖాయైవ వివేకితా
కొంతమందికి వివేకం మాటల్లోనే మెరిసే అగ్ని లాంటిది. అలాంటప్పుడు దాన్ని వదిలేస్తే, ఆ వివేకం బాధలకే కారణమవుతుంది.
యథా స్పర్శేన పవనస్ సత్తామ్ ఆయాతి నో గిరా । తథేచ్ఛాతానవేనైవ వివేకో ఽస్యేతి బుధ్యతే
గాలి తాకినప్పుడు మాత్రమే తెలిసేది, మాటలతో కాదు. అలాగే, కోరికలు తగ్గినప్పుడు మాత్రమే నిజమైన వివేకం ఉందని తెలుసుకోవాలి.
చిత్రామృతం నామృతమ్ ఏవ విద్ధి చిత్రానలం నానలమ్ ఏవ విద్ధి । చిత్రే ఽఙ్గనా నూనమ్ అనఙ్గనైవ వాచా వివేకస్ త్వ్ అవివేక ఏవ
చిత్రంలో ఉన్న అమృతం నిజమైనదికాదు, చిత్రంలో ఉన్న అగ్ని కూడా నిజమైనదికాదు. చిత్రంలో ఉన్న స్త్రీ నిజంగా స్త్రీ కాదు. అలాగే, మాటల్లో చెప్పే వివేకం కూడా నిజమైనది కాదు.
పూర్వం వివేకేన తనుత్వమ్ ఏతి రాగో ఽథ వైరం చ సమూలమ్ ఏవ । పశ్చాత్ పరిక్షీయత ఏవ యత్ర స పావనస్ తత్ర వివేకితాస్తి
ముందుగా వివేకంతో మనసులో ఉండే మమకారం, ద్వేషం వేరే వేరే రూపాల్లో బలహీనపడతాయి. తర్వాత అవి పూర్తిగా నశించిపోతాయి. ఇలాంటి పవిత్రత ఉన్న చోటే నిజమైన వివేకం ఉంటుంది.
అథోత్పత్తిప్రకరణాద్ అనన్తరమ్ ఇదం శృణు । స్థితిప్రకరణం రామ జ్ఞాతం నిర్వాణకారి యత్
ఇప్పుడు ఉత్పత్తి ప్రకరణం పూర్తయిన తరువాత, ఈ స్థితి ప్రకరణాన్ని విను రామా. దీనిని తెలుసుకుంటే ముక్తికి దారి తెరుస్తుంది.
చిద్ఘనైకఘనాత్మత్వాజ్ జీవాన్తర్ జీవజాతయః । కదలీదలవత్ సన్తి కీటా ఇవ నరోదరే
చైతన్యం ఒకటే, దాని పరిపూర్ణతలోనే అన్ని జీవజాతులు ఉన్నాయి. అవి అరటి కాయలో పొరలలా, లేక మనిషి శరీరంలో పురుగుల్లా దాగి ఉంటాయి.
యో యో రామ యథా గ్రీష్మే కల్కస్వేదాద్ భవేత్ క్రిమిః । తత్తన్నామ తథా చిత్త్వాత్ ఖం జీవీభవతి స్వతః
రామా, వేసవిలో చెమట, మలినాల నుంచి పురుగులు పుట్టినట్లు, మనస్సు నుండి కూడా జీవులు తాము తాముగా వివిధ రూపాలు, పేర్లు పొంది పుడతాయి.
యథా యథా యతన్తే తే జీవకాస్ స్వాత్మసిద్ధయే । తథా తథా భవన్త్య్ ఆశు విచిత్రోపాసనక్రమైః
ఈ జీవులు తమ అసలైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకోవడానికి ఎంతగా ప్రయత్నిస్తే, వారు అనుసరించే విధివిధానాల ప్రకారం, అంత త్వరగా అనేక రకాల ఫలితాలు పొందుతారు.
దేవాన్ దేవయజో యక్షయజో యక్షాన్ వ్రజన్తి హి । బ్రహ్మ బ్రహ్మయజో యాన్తి యద్ అతుచ్ఛం తద్ ఆశ్రయేత్
దేవతలను పూజించే వారు దేవతలవుతారు; యక్షులను పూజించే వారు యక్షులవుతారు; బ్రహ్మను పూజించే వారు బ్రహ్మను పొందుతారు. మనం నిజంగా కోరుకునేది, తక్కువ కానిది, అదే మనకు లభిస్తుంది.
స శుక్రో భృగుపుత్రో హి నిర్మలత్వాత్ స్వసంవిదః । బద్ధః ప్రథమదృష్టేన దృశ్యేనాశు స్వభావతః
భృగుపుత్రుడు శుక్రుడు తన స్వచ్ఛమైన జ్ఞానంతో మొదట కనిపించిన దానికే బంధించబడ్డాడు, కానీ తన సహజ స్వభావం వల్ల త్వరగా విముక్తుడయ్యాడు.
అభిజాతాపరిమ్లానా బాలా యత్ ప్రథమం పురః । సంవిత్ ప్రాప్నోతి తద్రూపా భవత్య్ అన్యా న కాచన
ఉన్నత కుటుంబంలో పుట్టినవారు లేదా ఇంకా అభివృద్ధి చెందని పిల్లలు, వారి స్వచ్ఛమైన జ్ఞానం మొదట ఏ రూపాన్ని పొందితే, అదే వారి స్వభావంగా మారుతుంది; వేరే రూపం కలుగదు.
జాగ్రత్స్వప్నదశాభేదం భగవన్ వక్తుమ్ అర్హసి । కథం చ జాగ్రజ్ జాగ్రత్ స్యాత్ స్వప్నో ఽజాగ్రత్ కథం భవేత్
ప్రభూ, మేల్కొనడం, కలగనడం రెండింటి మధ్య తేడా ఏమిటో మీరు వివరించాలి. మేల్కొనడం ఎలా మేల్కొనడమవుతుంది? కలగనడం ఎలా మేల్కొనడం కాదిగా మారుతుంది?
స్థిరప్రత్యయయుక్తం యత్ తజ్ జాగ్రద్ ఇతి కథ్యతే । అస్థిరప్రత్యయం యత్ స్యాత్ స స్వప్నస్ సముదాహృతః
ఏదైనా విషయాన్ని మనసులో స్థిరంగా నమ్మినప్పుడు దానిని మేల్కొనడం అంటారు. మనసు స్థిరంగా లేకపోతే, అనిశ్చితంగా ఉంటే, దానిని కలగనడం అంటారు.
జాగ్రచ్ చేత్ క్షణదృష్టం స్యాత్ స్వప్నః కాలాన్తరస్థితః । తజ్ జాగ్రత్ స్వప్నతామ్ ఏతి స్వప్నో జాగ్రత్త్వమ్ ఋచ్ఛతి
మేల్కొనడంలో ఒక క్షణం కనిపించినది, తరువాత కూడా అలాగే కనిపిస్తే, ఆ మేల్కొనడం కలగనడమవుతుంది. అలాగే కలలో చూసినది మేల్కొనడమవుతుంది.
జాగ్రత్స్వప్నదశాభేదో న స్థిరాస్థిరతాం వినా । సమస్ సదైవ సర్వత్ర సమస్తానుభవో ఽనయోః
స్థిరత, అస్థిరత లేకుండా మేల్కొనడం, కలగనడం మధ్య తేడా ఉండదు. ఈ రెండింటిలో కూడా అనుభవం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉంటుంది.
యద్ ఏవ స్థిరతామ్ ఏతి తజ్ జాగ్రద్ ఇతి కథ్యతే । క్షణభఙ్గాత్మకస్ స్వప్నో యథా భవతి తచ్ ఛృణు
ఏది స్థిరంగా ఉంటుంది, దానినే మేల్కొనడం అంటారు. ఇప్పుడు, కల అనేది ఎలా క్షణంలోనే కరిగిపోతుందో విను.
జీవధాతుశ్ శరీరే ఽన్తర్ విద్యతే యేన జీవ్యతే । తేజో వీర్యం జీవధాతుర్ ఇత్యాద్యభిధమ్ అఙ్గ తత్
శరీరంలో మనకు జీవం ఇస్తున్న జీవరసం ఉంది. దానినే తేజస్సు లేదా వీర్యం అని కూడా అంటారు, ప్రియమైనవాడా, అదే జీవశక్తి.
వ్యవహారీ యదా కాయో మనసా కర్మణా గిరా । భవేత్ తదా స సమ్పన్నో జీవధాతుః ప్రసర్పతి
శరీరం మనసుతో, చేతలతో, మాటతో లోకంలో వ్యవహరించేటప్పుడు, ఆ జీవరసం బలంగా వ్యాపించి, విస్తరిస్తుంది.